hósdagur 22. mars 1984síða 11

a SE eee Nr. 36 — 22. mars 1984 Brekað skulu búgva — arbeiða og verða undirvist heima Tað, at byggja og reka ellis- og rektarheim, vist- ar- og umlættingarheim, vardar íbúðir og vard verksteð, veggustovur og dagrøkt av børnum og at fyriskipa eðrum sosialum tiltøkum, eru kommunalar uppgåvur, ið fáa fíggjar- ligan stuðul úr åvikavist landskassanum og ríkis- kassanum. Í Føroyum hava vit 50 kommunur. Tær flestu av kommununum eru se smáar, at tær hver í sínum lagi ikki hava meguleika fyri ella umstæður til at byggja og reka umreddu sesialu stovnar og heldur ikki at fyriskipa eðrum sosialum tiltøkum. Tær hava hverki fólkagrundar- lag ella fíggjarligt grund- arlag til tess at fara undir hesi tiltek hver fyri seg. Ein avleiðing av hesum er, at tey menningartarn- aðu mugu flyt aúr teirra heimliga umhvørvi til hevuðsstaðin, tá tað einans er hevuðsstaðurin, sum kann bjóða vardar íbúðir, vard verkstæð, vist- ar- og umlættingarheim, undirvísing og heilsurekt til hesi fólkini. Ein onnur avleiðing er, at húsmeður úti um landið kunnu vera arbeiðsleysar, hóast arbeiði er i bygdini ella nærnendis, tå tær ikki kunnu fáa bernini passað. Og ein triða avleiðingin er tann, at í 47 av teimum 50 kommununum kunnu fólk ikki fáa sosiala ráð- geving aðrastaðir, enn frá tí centralu almannaumsit- ingini í hevuðsstaðnum. Javnaðarflokkurin hug- sar sær eina lég um sosi- alar eindir, har kemm- unur innan fyri nærri av- markaði ekir, t.d. komm- unurnar innan fyri hvert av teimum 11 læknadøm- unum, verða skipaðar í søsialar eindir, at heilsu- miðsteðirnar í teimum 11 læknadømunum koma at virka sum almanna- og heilsumidstødir, at sosial- ráðgevari verður i hvørjari eind, at hesir verða knytt- ir at heilsu- og almanna- miðsteðunum, at komm- unurnar í teimum sosialu eindunum velja eina felags sosiala nevnd, sum í samráð við avvarandi kemmunur og > lamds- myndugleikarnar fyri- skipar bygging og rakstur av teimum sesialu stovn- unum. Javnadarflokkurin met- ir, at tað er av ómetaliga stórum týdningi, at brek- að fáa meguleika fyri at búgva eg arbeiða í teirra heimliga umhvervi, og at hesi í sterst meguligan mun eisini kunnu fáa undirvísing har. Flokk- urin metir, at ein lóg um søsialar eindir, verður ein hóskandi karmur um eina betri tilveru hjá hesum fólkum. Vit meta eisini, at ein slík lóg verður neyðug, um tann komandi endur- skal uttan mun til hvar í land- inum tey búgva. Tá flokkurin ikki setur lógaruppskot fram í hesum máli, so kemst tað av, at vit halda tað vera skeivt at fremja slíkt lóg- arsmíð yvir hevdið á kommunum og áhuga- feløgurum á sosiala ekinum og tí seta vit fram uppskot til samtyktar, har landsstýrinum verður ålagt at fremja hetta lóg- arsmíð í samráð við nevndu stovnar og feleg. Á Føroya Løgtingi, 15. mars 1984. Jóannes Dalsgaard Atli Dam Térélver Mebr Olsen Jákup Lindenskev Hilmar Bech Ein samfelagsskylda at tryggja nóg mikið av góðum og biligum agni Javnaðarflokkurin skjytur tí upp, Føroya Agngoymslu, við ti endamáli at taka ímóti, goyma og útflýggja gott fekst agn Í viðmerkingunum sigur tá hetta stendur okkum í javnaðarflokkurin: Trupulleikarnir, standast av, at vit ikki altíð eru ferir fyri at hava nóg mikið av góðum fesk- um agni á goymslu og at boði, eru afturvendandi ár ið um ár. Hetta er til stóran skaða fyri heimaútróðurin og feroyska línuveiðu sum heild, tá tað stendur øllum greitt, hvussu ómetaliga stóran tydning agnið at taka ímóti feskum agni, hevur fyri linuveiduna. Trupulleikarnir stand- ast fyri stóran part av, at virkini kring landið, ið eisini skulu taka ímóti og tilvirka fisk, sum tey eisini skulu goyma í stytri ella longri tíð, hava ov lítla frystiorku og ov smáar kuldagoymslur, soleiðis at vit ikki altíð eru ferir fyri at taka ímóti og goyma tær negdir av góðum fesk- um agni, ið ofta standa okkum í boði. T.d. er nógvur heggu- slokkur at fáa so at siga kring alt landi summi ár. Men orsakað av ov lítlari frystiorku, hendi tað ferð eftir ferð, at virkini fleiri dagar á rað siga frá, at tey ikki kunnu taka ímóti. Og vegna tervandi goymslu- rúm verður ein partur av hesum hegguslokki at landskassin stovnar Pf. fluttur av landinum, við tí úrsliti, at vit koma í ta steðu, at eingin ella nærum eingin heggu- slokkur er eftir á goymslu, tá stutt tíð er fráliðin. Í sterri og stærri mun hava menn ásannað, at tað er vorðið til eina sam- felagsskyldu, hetta at tryggja nóg mikið av góðum og bíligum agmi. Umframt tað, sum er nevnt frammanfyri um høgguslokkin, kann verða lagt afturat, at tað eisini eru demir um, at føroysk nótaskip, sum eru stedd nær við Feroyar, hava boðið sær til at landa fesk- an makrel til agn her heima, men hava fingið avslag, orsakað av, at eldri innfluttur makrelur hevur ligið á goymslu. Skotið verður upp at landskassin stovnar pf. Feroya Agngoymslu. Hetta er meginfelag, sum skal stovna sýslufeleg í hverjari sýslu at taka ímóti, goyma og útflýggja agn. Partapeningurin er 10 mió. kr. Av hesi upp- hædd kann felagið í hverj- um einstekum feri seta upp til 50% av partapen- inginum í sýslufeleg, ið saman við útróðrarsam- tekum, egningarmið- steðum, flakavirkjum, kommunum ella eðrum stovnsetir agnmótteku, slu og útflýggjan. Hetta vil siga, at megin- felagið einsamalt við teimum 10 mió. kr. kann fremja eina ílegu uppá 50 mió. kr. í eina eking av frystiorkuni og kulda- goymslunum. Javnaðarflokkurin hugs- ar sær, at felagið kann byggja sjálvsteðug frysti- virki við kuldagoymslum, at tað kann byggja saman við verandi ella komandi egningarmiðsteðum, at tað kann byggja saman við verandi og komandi flakavirkjum og at tað eisini kann leiga sær neyðug helir. Elsini verður skotið upp, at har tað er neyðugt kann meg- infelagið seta allan egin- peningin í eitt sýslufelag, at landskassin veðheldur fyri einum rakstrarláni uppá 5 mió. kr. til felagið. Landsstýrinum verður eisini heimilað at veðhald Framhald á síðu 12 flotin varð lagdur, talaði fiskimannafelagið heldur ikki um lock-out, men kravdi at legtingið leysti Landsstýrið setti eina nevnd við landsverkfreð- inginum á odda at gera eitt uppskot um laksa- og sílaaling. Nevndin hevur einki uppskot gjert, men er farin at umsita máið uttan heimild av nekrum slag. Sjálvandi siga teir, at tað er landsstýrið, ið tey bíligari í rakstri. Skal Tillutingin av kvetum tekur avgerð, men tå landsstýrið ikki er at finna fullmannað, uttan í hildar- leiki, so er ikki ringt at hugsa sær hver, ið veru- liga tekur avgerðina. Fiskastovnarnir verða ovfiskaðir, tí flotin er ov stórur. Er flotin ov stórur so er góður meguleiki, um studningarnir verða mink- aðir, tí fara antin skipini av knóranum, ella verða ein himdra vekstrinum í flotanum, so er ein góður meguleiki at minka um studningarnar til ný- bygging av skipum. Men hetta eru alt avgerðir, sum eru tungar og kunnu kosta hópin av atkveðum. So er ólíka lættari at fáa eina nevnd at býta kvotur millum skipini. Ein slík nevnd kann hava víðar heimildir. tiltalar sum heild borga- rligu liberalistarnar. Til demis er hýruvognslógin, ið tíbetur ikki er farin at virka, nakað, sum átti at verið avvíst av liberalist- um. Eitt líknandi uppskot varð í 50 unum avvíst av sambands-fólkaflokslands- stýrinum. Tað er so óal- mindiliga lætt at finna argumentir fyri at verja áhugabólkarnar. Kanska > koma lastbilaeigarar við líknandi kravi. Straks eru vit aftur í miåøldini við lavsskipan. Og ikki eru meira enn 130 ár síðan kongaligi einahandilin varð avtikin. Kortini eru vit væl á veg inn aftur í somu skipan. Samanumtikið eru vit væl á meg móti einum samfelag, har ein vaks- andi almennur partur skal meta um tørvin hjá hinum. Treytin fyri hesum er, at almennu inntøk- urnar eru hegar, tí stovn- arnir skulu virka við einum vaksandi tali av starvsfólkið. Sum rosin- una í pylsuendanum fáa vit eina samtíðarskatta- skipan. Í staðin fyri at minka um skattatrýsti er ein nýggjur labyrintur bygdur, og har er eingin Jens Dalsgard leið út.