leygardagur 24. mars 1984síða 19

Nr. 37 — 24. mars 1984 KULFYRET MODTRYKSKRAFTVARMEVÆRKER Anlægspris (mil! kr) Í 200 4 #2. | SVALBARD 1 150 i åd 1983 100 GRÓNLANO i so I DT + Gik | Eettekt (MW brutto) T % 20 30 40 50 60 Tr stovnarnir, ið vit høvdu um í Hvalba fyri uml. kr. heitt á um at luttaka á fundunum um hetta so týðandi mál, ikki vildu meta). Eg hevði tá sjálvandi einki annað at gera enn at avlýa vitjanina beinan- vegin. 9. mars ringdi eg til orkumálaráðharran (Eilif Samuelsen) fyri at fregn- ast nærri um henda legna atburð myndugleikanna Mær var tá sagt, at lands- stýrisins avgerð var tikin m.a. út frá upplýsingum Orkuráðsins um, at tað var »Elsam« (>Yvirráð- gevi« Orkuráðsins) og ikki Elkraft, ið høvdu projek- terað kolkraftverkið á Svalbard. Eg svaraði, at Orkuráðið her talaði ósatt og bað um, at landsstýrið kannaði málið beinleiðis við Elkraft og Elsam. Hvat so hendi ella ikki hendi millum landsstýrið, Orkuráðið, Elkraft og Elsam er mær ókunnugt, men dagin eftir fekk eg boð um, at vitjanin kom at verða sum upprunaliga ætlað. Kanningin av nám- inum í Suðuroy — Fundir Yvirhevur varð kanningin framd sum ætlað og somu- leiðis varð skráin fylgd hvat viðvíkir fundunum við okkara myndugleikar, grunnar og stovnar. Tó skal viðmerkjast, at hverki Orkuráðið ella SEV mettu upp til fundirnar. Landsstýrið var umboðað við einum fulltrúa Kanningarfrá- greiðingarnar A fundi 16.03. (dagin áðrenn fráferðina) við um- boðum fyri landsstýrið og grunnarnar legdu náms- freðingarnir fram eitt uppskot til »Innledende arbeider vedrerende kull- driften pá Suduroy« Her verður skotið upp at fremja åvisar åbøtur og royndir serstakliga vidvikjandi kolagrevstrin- 800.000,— vid ti i hyggju at nútímansgera og ratio- nalisera raksturin at siga frå einum degi til annan Í frågreidingini verður her annars viðmerkt: „En økning av kullpro- duksjonen í Hvalba og ápning í Rangabotn forut- setter nytt kullforbrug Utfra kullenes kvalitet má dette være forbruk pá Færøerne produksjon av energi« Høvudsfrågreidingin frå kanningunum (ið vit fingu í september í fjer) er ein gjella frágreiðing — við tekningum, ílegumetan og rakstrarætlan - um hvussu ein skynsamur rakstur av námunum eftir innenfor teirra metan eigur at verða framdur fyri at nekta »huskoltørvin« í Feroyum (tvs. o.u. 4.000 tons um árið). Rokningin fyri kanningararbeiðini Rokningin fyri kanningar- ferðina til Feroyar, íroknað ferðaseðlar (Nkr. 13.200), arbeiðstíð í Fer- oyum (Nkr. 22.400,—) og arbeiðstíð v.m. á Svalbard (Nkr. 9.750,—) er uppá til- samans Nkr. 45.350,- Námsfreðingarnir, ið vóru her, hava sjálvir ikki vunnið eitt oyra uppá kanningarnar og norska felagið »Store Norske Spitsbergen Kulkompani« (SNSK), id er ein rein statsfyritøka, hevur einans roknad sær tær beinleiðis utreidslurnar, ið staðist hava av kann- ingunum Umsóknir um figging Hin 29.03.83 søkti Idnad- arstovan vegna náms- feløgini í Hvalba og Tvør- oyri um lån og studning (tilsamans kr. 600.000,—) ur grunnunum og lands- styrinum til lutvisa figg- ing av nevndu nútímans- gerðum og kanningar- arbeiðum (mett at kosta kr. 800.000,—). Í mínum viðmerkingum til umsókn- ina varð fert fram: Sama hvussu ymiskt menn halda at farast skal fram við kolagrevstrinum í Suðuroy, so er tó yvir- hevur semja um, at vit skulu hava ein ávísan rakstur av námunum, og at tað er av stórum tydn- ingi, at tað verður gjørd ein neyv kanning av meguleikunum fyri skynsamt at kunna troyta hetta tilfeingi í framtíðini. Tað er einki at dylja yvir, at sum er, er grevst- urin í Hvalba sera óration- ellur og tað sum verri er: Hann verður í dag framd- ur undir umsteðum, ið ikki lúka tær tryggleikatreyt- ir, ið eru galdandi í líkn- andi námum aðrastaðni. Hetta er tað skylda okkara at beta um skjót- ast gjerligt. Hinvegin er tað so spurningurin um, hvussu gjølla vit skulu fremja kanningararbeiðini, ødrumegin: fyri at fram á hóskandi fyri rationellan rakstur av námunum ít.d. hvussu vit skulu skilja leirið frá kol- inum) — og hinumegin fyri at fáa eina toluliga álítandi hylling á tí kolatil- feingi, ið er tókt, ella rætt- hvussu stórur finna hættir ari sagt: partur av hesum teka til- feingi, ið kann útvinnast toluliga lenandi. Undir ellum umsteðum meti eg tað vera av al- stórum týdningi fyri okkara vinnulív, at kola- grevsturin í Suðuroynni verður at halda áfram, og at vit nútímansgera henda grevstur, so vit koma á hædd við hann í eðrum framkomnum londum (sjálvandi í mun til tað sum verður út- vunnið). Hetta mál er ikki bert ein spurningur um eina fyritøku, ið kann geva so og so nógv arbeiðspláss, og eitt so go so gott/ringt úrslit, men hetta er líka nógv ein spurningur um at varð- veita og menna tær royndir í námsrakstri, vit hava vunnið gjegnum nógv, nógv ár. Hesar royndir kunnu nevniliga eisini koma okkum til góðar á eðrum ekjum — økjum vit ikki geva gætur í dag, men sum í morgin knappliga kunnu fáa al- stóran týdning. Svarið frá Menningar- grunninum er dagfest 07.12.83. Her verður m.a. sagt: » - at nevnd grunnsins metir málið hava ein slíkan samfelagsligan týdning, at landsstýrið fyrst eigur at viðgera málið, áðrenn endalig steðutakan í Menningar- grunninum«. Hvørki Idnadargrunn- urin ella landsstýrið hava enn vidgjørt umsóknina. Hin vegin hava Menn- ingargrunnurin og lands- stýrið viðgjert tann part av umsóknini, ið snýr seg um tey framdu kanningar- arbeiðini (sjá pkt. 8). Menningargrunnurin sý- tir í skrivi dagfest 16.01.84 at veita stuðul til hesi arbeiðir, tí sum sagt verður: »Tå talan er um eina rapport sum viðvíkur orku, metir nevnd grunns- ins, at hetta ikki kemur undir viðtekur grunns- ins - - -«. Landsstyrisins grund- geving at syta studul til kanningararbeidini er so- ljóðandi (skriv dagfest 17.01.84): „Landsstýrið hevur við- gjørt málið og hevur ta fatan, at landskassin ikki eigur at luttaka í útreiðsl- unum av nevndu kanning, tá kanningin var sett í verk uttan vitan lands- stýrisins, hóast góð tíð var til hetta«. Samanbera vit nu hesar bådar grundgevingar fyri at syta studul til umrøddu kanningararbeidir vid tad, sum her er greitt frå undir pkr. 1, 2 og 8, so må ur skurðurin verða: 1. at nevnd Menningar- grunnsins metir, at kann ing av námsrakstrinum á Svalbard er eitt mál, ið heimilar til stuðul úr grunninum, men ikki tá tað snýr seg um námini í Suðuroy. 2. at landsstýrið ikki hevur lisið (ella gloymt) frágreiðingina frá kann- ingarferðini til Svalbard og somuleiðis gloymt tað sum fór fram í degunum 8. og 9. mars í fjør tá vitj- anin varð avlýst. (Ein triði meguleiki er sjálvandi: At landsstýrið og Menningargrunnurin mettu at eitt av náms- feløgunum í Suðuroy ella undirritaði av einhverjari orsek hevði uppiborið at fáa eitt dyggiligt »nei«). Fundur við lands- stýrið og grunn. . . . arnar Nú var naggatódn komin í, men fyri um meguligt at fáa gongd á málið aftur, heittu námsfelegini í Suðuroy á landsstýrið, Orkuráðið og grunnarnar um ein fund har teir mest átrokandi spurningar kundu verða vidgjørdir. Fundurin varð hildin 1. mars, og hóast einstakir glottar kundu hómast, so gav fundurin tó einki ítekiligt úrslit. Samanumtikið Tá menn fyri einum góðum ári síðani leitaðu til Svalbard fyri at nema kunnleika um kolagrevst- ur var túsund-millióna orkuprojektið hjá HáS „lagt á is«, og tað mundi vera fá í hesum landi, ið tá veruliga trúðu, at Yvir- friðingarnevndin fór at siga „jax til tað, sum lokalu fridingarnevnd- irnar høvdu sagt »nei« til Orkurådid/Elsam høvdu tå eisini i drugvari frå greiding (id varð løgd fyri tingid) vist å, at eitt kol- kraftverk vildi kosta bert ein litlan brotpart av H&S-projektinum. Har- afturat hava kanningar av føroyska kolinum sum kunnugt sýnt, at tað er væl nýtiligt í einum kol- kraftverki (serstakliga blandað saman við út- lendskum koli). Tað var tí, sum áður nevnt, nattúrligt at ikki bert vit, men eisini námsfreðingarnir úr Sval- bard, mettu hesa »kol- loysn« (kolkraftverk), sum tað einasta skynsomu, um farast skuldi undir kola- grevstur í Rangabotni eisini Góðu royndirnar frá teirra egna nýggja kol- kraftverki (ið framleiðir elorku fyri helmingin av elkostnaðinum hjá Síða 19 okkum) talaði jú eisini fyri hesum Júst tað at námsfreðingarnir í frá- greiðingini draga fram henda spurningin (kola- grevstur/kolkraftverk), sum eitt tað teir meta vera kanska týdningarmesta endamálið við kann- ingunum, havi eg var- hugan av, er tað sum fellur okkara myndug- leikum tyngst fyri bróstið. At námsfreðingarnir annars als íkki við gera hetta mál í rapportini (sum at siga í síni heild bert viðger kolagrevsturin í Hvalba) er eyðsæð av minni týdningi. Kanska fari eg skeivur — kanska vil landsstýrið og námsfólkið í Hvalba, at kolagrevsturin skal halda áfram sum higartil (sum fyri nærum 200 árum síðani) ella kanska vita menn tá saman um kemur als ikki, hvat teir sjálvir vilja. Námsfreðingar úr Sval- bard hava verið og kannað meguleikarnar fyri nú- tímansgerð av námsrakst- rinum í Hvalba og megu- fyri at byrja Ranga- frá- norsku leikarnar námsrakstur í botni. Í drúgvari greiðing hava teir á ymiskar ábetur, ið kunnu fremjast fyri litlan kostnað — ábetur, ið um tær verða framdar, helst verða at minka munandi um tann rakstrarstudn- ing, ið í dag verður veittur til vinnuna. vist Ferðin til Feroyar, kanningin og frá- greiðingin kostar um kr. 50.000,—. Eingin vil gjalda. Tað er stór skomm. Eftir stendur bert at finna fram á onkran syndabukk. Tað duga vit! Tormóður Dahl