leygardagur 14. apríl 1984síða 6

Nú ein dagin i kveðuljóm- unum hoyrdi eg ein sang, har ein við vakrari redd greiddi frá, at í himni vóru bert pláss fyri teimum, ið hevdu givið seg yvir til Jesus og sjálvandi angrað syndir sínar av einum full- Síða 6 tíðindablaðið Útgevari: p/f sosialurin Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Miller tíðindablaðið Argjavegur 26 Postsmoga 76, 3800 Tórshavn telefon 11820 Politiskur- og fyritaksblaðstjóri: Krisjan Dahl Blaðfólk: Høgni Djurhuus, Dagny Joensen og Jóhann Mortensen Uppseting: p/f sosialurin. Prent: p/f pressan 1981 Fritidarlønin og afturhaldsskipanin HJÅ TEIMUM, sum fåa fritidarløn ella fritidargjald seinast i april ella fyrst í mai, kann hetta fáa stóran týdning fyri, hvussu mikið verður afturhildið fyri skatt teir næstu sjey til átta mánaðarnar. Hesi verða afturhildin fyri munandi størri upphæddir enn tey veruliga eiga at gjalda. NØKUR HAVA fingið fritidarløn- ina útgoldna saman við lønini gjøgnum alt árið. Onnur hava fingið sína fritidarløn ella frítíðar- gjaldið uppá 1 1/2 pst. áðrenn 1. apríl. Uppaftur onnur nýta tey so- nevndu frítíðarmerkini. Frítíðar- merkini verða útgoldin uttan um afturhaldsskipanina. Hjá øllum hesum fær fritidarlønin og/ella frí- tíðargjaldið onga ávirkan á hvussu mikið verður afturhildið fyri skatt nú eftir 1. apríl. EFTIR ERU SO tey, sum ávikavist fáa fritidarløn ella frítíðargjald seinast í apríl ella fyrst í mai. Her verður stødan tann, sum vit eisini vístu á í oddagrein blaðsins hós- dagin, at ein løntakari, sum um- framt eina løn uppá 11.000 kr. í apríl eisini fær 11.000 kr. í frítíðar- løn fyrst í mai, verður settur í skatt út frá eini årsinntøku uppá 264.000 kr. hóast veruliga årsinntøkan ikki verður meira enn slakar 150.000 kr. VERULIGA eigur hesin skattgjald- arin at rinda 38 til 40 pst. í skatti. Men orsakað av ; fritidarlønini, verður hann settur í skatt út frá eini årsløn uppá 264.000 kr. og hetta førir til, at 50 pst. av lønini verður afturhildin fyri skatt teir fyrstu mánaðarnar. Hetta er 6gvu- liga órættvíst í mun til tey, sum hava fingið fritidarlønina ella fritid- argjaldið uttan um afturhalds- skipanina. Ikki tí, hesi skulu geva oddagrein frítíðarpeningin upp tá árið er úti, men tá kemur hann bert við í ta samlaðu uppgerðina fyri árið. UMBOÐINI fyri javnaðarflokkin spurdu í vikuni landsstýrið, hví ávísingarnar ikki verða identifiser- aðar, soleiðis at ein vikuløn verður roknað sum: ein vikuløn, ein månadarløn sum ein månadarløn, ein avrokning fyri part í veiðu fyri ta tíð túrurin hevur tikið, ein fri- tíðarign ella eitt frítíðargjald sum ein ávísing eina ferð um árið. Tað bar ikki til hjá landsstýrinum at svara hesum spurningum. Vit hava kortini varhugan av, at tað passar peningastovunum best, at skipanin byggir á tey sonevndu 10-daga skeiðini og at ávís- ingarnar ikki verða identifiseraðar. TAÐ ER heilt burtur úr vón og viti, at skattgjaldarar skulu verða so ymiskt vidgjørdir, sum talan er um í sambandi við frítíðarpeningin. Tað verður rættuliga stórur munur á teimum sum hava fingið frítíðar- peningin áðrenn 1. apríl og so teimum sum fáa frítíðarpeningin eftir 1. apríl. Á TINGI hava umboðini fyri javn- aðarflokkin mælt til, at slíkar broytingar verða gjørdar í lógini um skiftisreglur, at oll fritidarløn, sum verður útgoldin í 1984, verður hildin uttan fyri afturhalds- skipanina. Tá verða allir skatt- gjaldarar vidgjørdir eins i sam- bandi við frítíðarpeningin. AT TANN kumulativa skattaskip- anin í sjálvum sær er órættvís ser- stakliga móti låg- og midalinntøk- unum er so ein onnur sek. Tað er ikki løtuverk at broyta sjálva skipanina. Men spurningurin um frítíðarpeningin kann og eigur at verða loystur nú beinan vegin. Eingin Muhammed ella Buddha? um hjarta, sum til dømis sangarin og rithevundur- in til henda fordømandi Tað er nógv fyri at nak- ar torur at seta seg til dómara yvir oll fólk og all- ar trúarbólkr og haraftur- us er talsmaður fyri? BUDDHA at seta tónleik til og brøla tað út í Útvarp Føroya. Hvar er fyrigevingin og næstakærleikin, sum Jes- Nr. 46 — 14. apríl 1984 Málmannamál málfólk og vit óhepnu málbrúkarar Nu hava føroysk »mål- følk« skipad fyri einum lógvataki, einum »åhuga- verdum tiltaki málinum til frama«. Orð og myndir: Jan Múller. Meir ella minni vælvald orð. Og myndir av monnum, ið stilla seg upp sum teir ein- astu ið duga at tosa fer- oyskt. Fjeldin skal eftir ollum at døma halda kjaft. Ti foroyingar duga ikki at tosa. Har hittust so »mål- fólk“ og tíðindafólk. Guð sigi mær hvat eitt »mål- følk« er. Kann Jan Miller greiða mær frá tí? Lesur tú víðari í reportasjuni í Sosialinum 31. mars, so snýr tað seg um fólk, ið taka »6heppid mål« til eft- irtektar. Hr skulu so nakr- ir pávar siga fjølmidlu- num, hverji eru heppin ella óheppn í málbrúki, og við at síðla skitti frá frukt skulu vit so íðka talifræls- ið við at siga hver id ikki eigur at hava rætt at hugsa, skriva og gera seg galdandi. Teir niðurarvaðu pávar- nir av Skarði, Poulsen og so víðari, teir hava sítt uppi á tí turra. Teir hava, saman við Landslækna- filologiini, forbronglað før- oyskan málburð og gjert hann til eitt frímúrara virksemi. Fjeldin dugir ikki at tosa. Ikki eru teir sjálvir so hepnir. Einaferð segði Jóhan Hendrik: tað eitur ikki lissur, tað eitur tveingir! Har kom hann til kort, sum danir siga. Ti »lissur« er ikki danskt, tað er ikki til á oðrum máli enn føroyskum. »Tveing- ir« hevur heilt aðra tyd- ing. Tveingir fara upp eft- ir legginum í feroyska búnanum, og kann ikki nýtast um leriftskógvar ella svartaskógvar. Ergo: Lissur er føroyskt. Paranoidi angistin fyri donskum merkir serstak- liga målmann Sosialsins »Sv.T.« Svenning Tau- sen. Slikur målfanatikari finst neyvan å tveimum beinum i heiminum. Alt sum likist donskum er skeivt. Maðurin er meir juristur enn målfrødingur. Hann veit ikki, at skandi- navisku målini hava somu rot, og at tad tessvegna er nåtturligt, at okkurt er, sum likist målanna mill- um. Men primitiva tjóð- skaparrembid man vera sterkari enn visindaliga innlitiå. Danahatur og primitiv »førisma« er vaksandi tiverri. Hvat nu um svenskarar fóru undir likinda »målreins- an« — vildu tváa oll orð út sum líktust donskum ella norskum, hvussu nógv orð hvedu so verið eftir, Svenning Tausen? Vit åttu heldur at verid glad fyri at vit åttu felags ord i Norðurlondum, so at vit høvdu lættari vid at skilja hvønn annan. Tá Jan Muller síðani nýtir ordird »målfølk«, so er tad marghåttligt i sjålv- um sær. Ein tjóð, sum hevur »målfølk«, má log- iskt sæð eisini hava »ikki- målfølk«. Og hverji eru tey so? Gerst málið eitt yrki, ein religión, sum dyrkað er í fílabeinstorni? Skulu vit hava eina stætt- arskifting millum tey mál- leysu og >málfólkini<? So tosa teir um at »luka ókrútið< burtur úr måli- num. Júmen, har eri eg samdur. Bja við seman- tikkini, semiologiini og lingvistikkini, og far so eftir útvarpinum, sum er ein stór NATO-propa- gandastød, målsliga sæð. Hvi bert vesturlendskar propaganda-tidindakeldur fåa innivist har. Johan W. Poulsen held- ur, at »vit læra tvey mål frá barnaskulanum«, og at tad er ein trupulleiki. Tvætl. Sjálvandi er tað gott at læra fleiri mál. Vit eiga at læra føroyskt, skandinaviskt, enskt, og so kanska eisini íslendskt frá barnsbeini av. Vit eiga at læra at kommunikera við onnur fólk og ikki bert skoða okkara heimfoðis- liga nalva. Til dømis íslnedkst átti at barnaskúlalærdómur Hvat er »vånaligt« mál? Eg haldi at vit »målleysu« hava krav til at fáa at vita nær vit tosa »vånaligt« og nær vit tosa »salonfåhig«. Størsta problemið vidvikj- andi føroyskum máli er eftir minum tykki, at mål- menn hava fjarlagt etabl- erada målid frå vanliga følkinum. Ongin tekur målmenninar fyri fult. Teir eru vorðnir ein frí- múraralosja, sum dyrkar eitt supermál innanhýsis, meðan fólkið tosar sítt danifiseraða SMS-mál dagliga. Viðvíkjandi fremm- andaorðum kann eg siga, at eg havi studerað eitt mál í nekur ár, sum er ein- asta málið í heiminum, sum umsetur altjóða hug- tek. Hetta mál er íslenskt. Ert tú fakmaður, kanst tú oftast lesa fakmla á øllum heimsins málum. Tað er endamálið við altjóða hug- tokum, at tey skulu skilj- ast kring allan heimin. men summar tjóðir, sum líða undir tí íslendingar nevna >„tjóðrembissýki<, verið t.v.s.: vit eru teir bestu ariarar í verðini, tí skal ongin skaða okkara mál, teir avbyrgja teg frá al- tjóða orðum og smíða. Nakað annað er tað, at íslendsku altjóðahugtek- ini kunnu brúkast, men tað kunnu landslækna- hugtøkini ikki og heldur ikki tey klombrutu frimur araorðini frá fróðskapar- familjuni. Tey eru stutt og greitt uttan lingvistiskan lo gikk, og uttan semantiska føling við rørsluni í før oyskum málburði. Fróð- skaparsetrið er ein stovn- ur sum er so langt atskild ur frá føroyskum daglig- degi og málburði, at hann kann ikki fylgja við. >Mál- menninir« eru fremmand- gjørdir frå feroyskum måli. Svenning Tausen, juristurin innan rætt og skeivt, hevur onga åvirk- an. Fólk tosar, sum tað vil, málið mýðkast og livir frítt uttan paragraffirnar frá Svenningi, sum ræðist danskt sum fanin bíbli- una. Feroyskir lærarar eru oftast so pillbýtt og tjóð- stoltir (vegna vantandi kunnleika um annað enn teirra egna primitivitet) at teir fara at dyrka málið sum eitt mál í sjálvum sær. Undirlutakenslur fakliga sæð gera allar lær- arar til tjóðveldismenn og nationalidiotar. Heimurin minkar í hevdinum hjá chauvinistunum. >Vit eru nóg mikið fyri okkum sjålvi« Bringubrattir tjóðveldismenn og húgvu flaksandi Kjelbrokvinnur 12. mars kemur Tjaldrið Økslyppandi ivameni hava ongan tjans. Nú ska Sjúrður birta brand. Upp reyvina. Og so orðið »telda«. Hvat ið helviti skal hetta orðið assosiera? Íslendingar hava orðið »tølva«, sum riggar vbæl, hví so ikki brúka tað? Tølva riggar nógv betri á feroyskum enn »telda«, sum ongin nakrantíð fer at brúka. Eg haldi at hver kollfirðingur fer at siga >kommpjút- ari«, og so tit um tað. Eg haldi stutt sagt at »målstovnurin« átti at far- ið undir ein heilt annan málpolitikk. Í staðin fyri at standa har sum Kongur Gularót og diktera fólki juridiskt hvat ið er rætt og skeivt, so áttu tit held- ur at fingið foling við, hvussu fólk tosar, hverjar broytingar ið fara fram, og hvussu stødan er í før- oyskum máli í dag uttan fyri frimurararmurarnar. Vit duga oll at tosa. Líka mikið um tað so líkist enskum, donskum, íslendskum ella fronskum. Endamálið átti at verið at allur heimurin kundi skilt hvønn annan. -kp. rr