leygardagur 14. apríl 1984síða 7

Nr. 46 — 14. apríl 1984 Sum kunnugt hevur SEV fingið loyvi frá ellum av varandi myndugleikum at fara undir umfatandi vatnorkuútbygging i Norðureysturoy Henda útbygging sum gongur undir heitinum Eiði 1 og er stersta broyting av náttúruni, sum nakrantíð er ætlað i Føroyum Projektið umfatar tvær byrgingar við Eiðisvatn avikavist 2i og 13 m høg ar Vidar umfatar projektið stór berghols arbe ði eystan eins væl g vestanfy í Evsturov frá Evsturovarbergholinun og norður Eiði r Stutt sagt merkir hetta at allar áir, sum renna ut Sundin holið og allar renna ut á vesturs Funningsfjerði turkaðar meginpartin av árinum Tað gerst alt fyri fleiri og fleiri feroy ingum, at her er talan um so umfatandi umhvervis greiðast ligar, búskaparligar og framleiðsluligar spurn- ingar, at eitthvert hevi, sum gevst, eigur at verða brúkt til tess at endur- skoða allan vatnorku- spurningin. Hetta hevið hava vit nú við tað at tað sokallaða »Vedranes- projektid« er vorið aktuelt aftur. Men fyrst nøkur orå um tey viðurskifti, ið gera, "at fólk yvirhevur eru farin at óttast Eiðisprojektið Tey halda, at myndugleikarnir eru mong, Sum mu hava undirmett armini á biologisku og økilogisku javnvågina i ti landsparti, sum útbyggingin umfatar Sum nøkur dømi kunnu vit nevna, at vit frå årins- kanningini vita, at lands- lagið við Eiðisvatn verður broytt fullkomiliga. Vatn- steðan hækkar við einum 20 m. bakkarnir fram við vatninum verða brattir, fløtur og vátlendi hverva og í skerpingi koma stór eki at liggja sum nakin hella ella sum svert móru- dýki. Feðiframleiðslan í vatninum minkar og ein planta, sum bert finst við Eidisvatn, »Fjalla tjarn tíðindablaðið 1011 KAAdADIC „Veðranesprojektið< til viðgerðar og í Jóannes Dalsgaard hevur lagt uppskot fyri legtingið um at tingið skal taka z heilatikið endurskoða allan vatnorku- spurningin. Í hesum >Sjónarmiði< greiðir hann frá, aks< doyr út. Í heila tikið verður plantulívið meira einstáttað eins og dýra- og fuglalív á landi, í áum og á sjógvi verður munandi skert Hetta sæst t.d. av, at stovnurin av sjósílum fer at minka munandi, tí gyt ingarekini verða týnd, síl sleppa ikki úr Eiðisvatni niðan í tær áir, sum har verða eftir, tí tær verða ov brattar. Í Sundalagnum verður stødan tann sama sílini sleppa ikki nið verða I mngar air fyri brúnna Hvat árinið SjÓgVIT 1 ars ið KUI sc serstakliga Funnir fjørður koma ] var Hóast serfrødingar hava bagateliiSt rad hendi: spurning so Kann eingu tað koma og pastanda at ikki merkist t.d. hjá ali vinnuni, at fekst vatn kemur í sjogvin meginpartin av árinum Samantikið kann umhvørvisspurningin sig- ast, at náttúran verður fá- tækari, landslagið verður fullkomuliga broytt og tað, sum sær, verður ikki so vakurt og stórsligið, sum tað er í næstan eink! um eygað dag. Men her eru eisini nakrir búskaparligir spurningar, sum lítið fyrilit tykist at vera fyri í leiðsluni hjá SEV og í Yvirfriðingar- nevndini. Eitt so stórt tiltak mótvegis náttúruni: fer at hava eina óhepna ávirkan á landbúnaðin og idnadin í parti av bygdunum 3) hesum Eystur oynni Umframt henda bú- skaparspurning eru aðrir, sum serstakliga hava al- mennan áhuga. Her er t.d spurningurin um hvussu nógva orku vit veruliga fáa burtur úr teimum 400 milliónunum, sum skulu leggjast í „Eiði 1+3« Hetta projekt umfatar eitt avfallsøki uppá 31,6 km“, og hetta gevur 28 mill. KWh um árið. Hetta hóast SEV nú sigur, at tað gevur 37 mill. KWh — nakað, ið bert ber til um hví vit eiga at taka alt málið uppaftur tikið verður rívuligt burtur av eki 2 Mótvegis hesum og náttúrutýnandi jekti »Eidi 1 og 3« stendur eitt annað projekt, tað so nevnda >Veðranesprojekt ið<. Hetta er, eftir skilst, einki liðugt projekt, kanska eitt hug skot, bendir á, at hetta projekt vildi givið dyra pro- hvat meira men nogv eina framleiðslu av ra magni svarandi til 40 mill KWh um árið Tað er alt, sum bendir á, at vil ein við vold og makt ýta vatnið Eysturoy um orkukeldu, so hava una: Eiðisvatn verður sum aðrir hava avl spart og áirnar lara al varðveita nógv meira av vatni, enn tær tara at gera um Eiðisprojektið verður Afturat ur, at tad tykist, sum um tær nåtturugivnu tor- treytirnar eru betri við Veðranes enn við Eiði t.d valt hesum kem vid, at savningartunnl- arnir koma at ganga sama veg sum grótflágirnar, og við at vatnið kemur at renna út í sama sjógveki sum áður. Nú er tað eingin, sum vil vera við, at Veðranes- ætlanin loysir allan tann aktuella vatnorkuspurn- ingin. Til tess vita vit ov lítið um sjálvt projektið. Í hvussu so er veit legtingið ikki nóg mikið til at kunna taka eina nýggja stoðu vatnorkuspurninginum Men hetta hugskot gevur okkum sum nevnt eitt frálíkt hevi til skoða og vatnorkuspurningin eina ferð afturat Málið hevur havt vaksandi áhuga, men hesin áhugi hevur mest snúð seg um sáttmálan millum SEV og Højgaard og Schultz. Hetta er væl skiljandi og Føroya løgting kann aldri fara at góðtaka, at SEV fyri tað fyrsta biður ávíst at endur umhugsa allan higartil almennan felag (H&S) projektera alla vatnorkuútbygg- ingina í Feroyum, har- næst rindar stórar upp- hæddir fyri ráðgeving til H&S, fyri tað triddja b biður H&S gera arbeiði fyri rokning, fyri tað fjórða keypir maskin urnar fyri H&S og fyri tað foroyska ar- sama fimta setir beiðsmegi og teknologi til sum ávíst av mong- um t.d. ídnaðarráðgev aranum í blaðgreinum SEM átti í sjálvum sær at verið Hesin atburður nóg mikið til, at løgtingid tók stig til at endurskoða allan vatnorkuspurningin Men eingin vilji hevur hig artil verið til eitt so álvar bert til eitt samt stig t smárumbli við sindur av óbindandi fyrispurningum a tingi Pad eru tí allar grundir til. at legtingið nú tekur alt hetta mál í egnar bókstaviliga fáa vit í hvussu vita, um nakar vilji er til staðar at broyta ta legnu og ódámligu mannagongd, sum allur vatnorkuspurningurin tyk ist at verða endaður í. Og tí havi eg loyvt mær at skotið upp fyri legting- inum, at vatnorkuspurn- ingurin verður endurskoð- aður einaferð enn — hesa- ferð í umhvervisnevndini. Umhvervisnevndin skal ikki bert kanna alt málið út í æsur, hon skal eisini umhugsa, at tað ikki er uppá tíðina, at landið yvir- tekur SEV. Alt bendir á, at tíðin er farin frá tí formi SEV hevur: nógvar um- steður, fortreytir SEN varð sett á stovn. Tað er tí hendur talað! So so er at nógvar eru broyttar, síðan í rovnd og veru burturvið, at allur orkupolitikkur verður fyriskipaður av einum stovni, sum lands- leiðsla lítla og onga ávirkan hevur á. Henda ávirkan kemur í hvussu so er so seint inn í myndina, at skaði altíð er hendur, áðrenn landsmyndugleik- arnir fáa ávirkað orkupoli- tikkin. Hetta kann ikki vera haldgott í longdini. Umhvervisnevndin eig- ur eisini at kanna møgu- leikarnar fyri at gera eina landsætlan fyri allar Fer- oyar, so vit um ikki alt ov ns langa tíð hava gjørt okkum greitt, hverji eki av landinum skulu sleppa at liggja ónomin fyri fram- tíðina. Hesin spurningur, sum her er umreddur, er ein tann mest álvarsami spurningur í okkara tíð Samfelagið hevur broytt seg ómetaliga nógv tey seinastu 40-50 árini. Ein fylgjan av hesari broyting hava við náttúruna og mist burtur ta virðing fyri náttúrunar javnvág, sum okkara for- fedrar hevdu bygt upp yvir eini seks til átta hundrað ár Men alt fleiri eru við at rakna við og royna at finna hetta samband aftur. Tey ferðast úti í náttúruni og njóta okkara vakra land. Hetta land nava vit skyldu til at varð- veita so óspilt sum megu- ligt. Tað er eingin lett uppgáva, tí tað er sum kunnugt ógvuliga torfert er, at vit sambandið partvis mist Síða 7 at sameina búskaparlig og teknologisk mál við eitt hugtak, sum sigur, at náttúra er lívsvirði Náttúra okkara er tó so »litil« og so viðbrekin at vit nú, meðan væl er, eiga at steðga á eitt sindur summa okkum, og royna at forða fyri, at stórir partar av landinum verða fullkomuliga umkalfatr aðir Tað skuldi eitt sindur eftir av okkara vekru og stórbaru náttúru. til tey hundraðtals ættar- lið. sum vónandi fara at koma aftan á okkum, sum liva og taka avgerðir í dag helst verið Jóannes Dalsgaard