mikudagur 18. apríl 1984síða 13

tif. 13434 tif. 43038 tif. 55454 tif. 71025 Torshavn Leirvik Klaksvik Tvøroyri SIDAN 1888 Tógvhandilin ; Landavegur 2 tlf. 15264 MYNT- VASK f Jénas Broncksgøta 34 Opið allar dagar kl. 7—21 Sunnudag stongt. est | Bryggjari tif. 14728 svarar eisini aftan å kl. 17. GITID Sy GODAN SMAKK SÍ UMBOÐ: FRANTS RESTORFF P/F Nr. 48 — 18. apríl 1984 Framhald av síðu 7 grundsteðið undir væl- ferðarsamfelag okkara og uppfatanina hjá nútíðar- menniskjanum um rætt og órætt í sosialum viður- skiftum, varð lagt av franska hugsjónarmann- inum og aðalmanninum Charles Montesquieu (1689-1755). Í 1749 sigur hann í filosofiska verki sínum, »Lovens Ånd« (á donskum), at borgararnir eru ikki til fyri statsins skuld, men harafturímóti at staturin er til fyri borg- ararnar. Fyri fyrstu ferð i søgu mannaættarinnar varð til- verurætturin hjá tí ein- støku menniskjuni og tess rættur og krav um stuðul frá teimum, sum ráddu fyri borgum, um sjúka og neyð tók seg upp, greitt formuleraður sum ein statslig skylda. Borgaranna sínámillum solidaritetur og skylda teirra ráðandi í ellum lutum at fara við fólkinum á jøvnum feti, varð gjørt til eitt statsberandi prin- sip av Montesquieu. Sostatt hevði Montes- quieu hugsunarliga eisini greinað. at statsmaktin, samfelagið átti at sundur- liðast í demokrati, skuldi kunna virka sum eitt rætt ferðar- og sosialt gjørdust sam- felag. har øll javnmett, lindi menniskjanna at vinna sær sjålvum summest, av makt sum veldi, fram- vegis var ein veruleiki Í »Lovens Ånd« skjeyt hann upp, at statsmaktin, yvirvaldið, skuldi takast sundur í eina lóggevandi, eina demandi og eina inn- andi makt, soleiðis at hesi maktdepul gjerdist óheft hvert av eðrum, fyri at forða menniskjuni í at gera seg inn á hvertannað og fyri at tryggja borg- arunum sosialan og rætt- ferðar meguleika. Henda hugsanin hjá Montes- quieu er einfald, ja genial. Øll okkara vestaru demokratisku samfeleg byggja á tankar hansara um tríbýti av valdinum. Uttan hesa sundurliðan vildi hugflog hansara, um at staturin er til fyri borg- ararnar og ikki øvugt, ikki verið vorðin veruleiki. Sosialt javnsteði, soli- daritetur manna millum innan karmin av rættferð- arsamfelagnum — er bert gjørligur í einum sam- felag, við politisku og sosi- alu hugsan Montesquieus sum åstødi. Men rætturin til lív og vælferð einstaklinganna er annars ikki eitt makt- havaraproblem í einum fólkastýri grundað á hug- flog Montesquies. Saman- umtikið er tað haraftur- ímóti meira ein moralskur spurningur fyri einstaka samfelagsborgaran. Viðurkennur samfel- agið, vit ell, skylduna til altíð at hjálpa um sjúka hóast tíðindablaðið ella neyð tekur seg upp, uttan at skeita eftir stød- uni hjá tí einstaka annars, fíggjarligum feri ella á annan hátt, so viðurkenna borgararnir seg sam- stundis ein politiskan etik, hvers hevuðsinnihald er hugtakið solidaritetur. Í hesum liggur tað sum politiskt er at skilja sum lívsjáttandi og er í víðari merking orðið, lyklaorðið, ið læsir upp fyri betri at kunna skilja fólkastýrið og eisini hvat tað er sum ein hugsjónarliga, idéolog- isk, skilur hvat orðið fólkastýri ber í sær og hvat eitt vælferðarsamfel- ager. Tí ber tað til at siga, at solidaritetur merkir menniskjaligheit i poli- tiskari merking. Tad nøgda menniskja — nøgdarmenniskja — er at skilja sum tað menniskja ið er nøgt um tað saman- hald sum finst í flestum lívsins viðurskiftum, og at fata sum satt fólkastýri, einasti dugandi statsform- urin fyri fræls menniskju á jevnum feti í einum annars ótryggum heimi. Menniskju, sum eg ann ars ikki kenni, hava við sínámillum solidaritet inum, gjøgsum skattin tey lótu, medvirka til at eg gjerdist frískur og ferugur aftur Skattapeningurin er í veruleikanum solidaritet- ur. Uttan sjúkhús, fíggjað gjøgnum skattin, gingu túsundtals av sjúkum hvert einasta ár til grund- ar, ella sum eg sjálvur, fingu ikki ferleikan aftur. Eitt fólkastýri, hvers týdningarmesta uppgáva er medvit fyri medmenn- iskjum, um trongd ella neyð leikar á, er samanum- tikið tað samfelag, sum vert er at berjast fyri og byggja víðari. Lukkuligt tað fólk, sum livur í einum tilikum demokratiskum samfelag. Tað skal eisini vera sagt, at tað vóru heithjartað menniskju í arbeiðara- rersluni sum slóðaðu fyri hesum dýrtvunnu rætt- indum, sum í dag er hvensmans, sum slóðaðu fyri ókeypis undirvísing í skúlunum, ókeypis sjúk- húsupphaldi, sum heild, so hevdu fægstu okkar átt meguleikan til skúling ella fingið rekt og hjálp á sjúk- húsi ella á annan hátt uttan hetta slóðbrótara- virksemi. Hjá meira enn helming- inum av heimsins fólkum eru hesir samfelagsdýr- gripir heilt óhugsandi. Hjá flestu tilafturs- komnu londunum er lítil meguleiki bert at kunna fáa heilivág til at doyva svárastu pínuna, tá deyðin leggur sína keldu hond á herðar teirra. Og haraftrat ger ókunnleiki lívssjónarring teirra, til at kunna fata tann heim tey liva í, trongan og lívið mangan haraftrat vána- ligt. At liva óvitandi og utt- an samanhald — solidarit- et — ella sum vit ofta taka til, »saman at halda, okkum ei varð givið< — er mest at líkna sum tvíburð- ar vónloysunar. Eg vildi verið ósannur, um eg segði, at eg gjaldi skattin bert við gleði. Men sigi eg, at tað er við lutvísum negdsemi eg geri tað, so sigi eg ikki ósatt. Skatturin tú letur og solidaritetur, eru partar í somu sek — tað er hetta sum eg nú kenni av roynd- um. N.H. Rose. DANICA — køkurin | | | | PÆHELLA — | | Tórfinsgeta 41 i Tit 16477 Box 351 | 3800 Torshavr Í Síða 13 Sethús á Argjum til sølu Húsini á Gardsgøtu eru til sølu. Húsini eru í tveimum hæddum — 112 m? hver. Báðar innrættadar. 2 altanir — ein frá stovu og ein frá soviverilsi. Kjallarahædd vælegnað til út- leigan. Fríttstandandi bilskúrur 40 m?. Kjallur og úthús til havareið- skap. Stór grasplena — alt liðugt uttan um við grótgarði ímóti vegn- um. Húsini liggja á blindvegi. Gott útsýni. Tlf. 15455. Brochurur verða serdar. BYGGIVIRKID« BJARNI DEBES« FRUUTRØD 10 * 3800 TÓRSHAVN =