hósdagur 7. juni 1984síða 10

En vsálitið Vit megna alt ert viljin er sterkur nokk Tað eru tey einstøku menniskj- | uni, sum við sínum kenslum, % hugsanum og vilja, ið skapa menning í samfelagnum. — Eg meti mína hevuðsuppgávu sum ídnaðarráðgeva vera at kveikja lív í ta skapanarmegi, sum væl saktans býr í F okkum øllum, men sum hjá nøkrum nærum stødugt er um at spreingjast. At geva júst tilikum menniskjum trúnna á, at tey megna alt bert viljin er sterkur nokk Hetta sigur Tórmóður Dahl, ídnaðar- ráðgevi og verkfreðingur í hesi greinini, ið hann nevnir: hugleiðingar um ídnaðar- menning. Hann las hesar hugleiðingar upp á aðal- fundinum í Feroya Ídnaðarfelagi herfyri. Hann sigur soleiðis frá: Hugleiðingar um ídnað- armenning 1984 Ein nógv umredd bók júst í ár er skjótt 40 ára gamla framtíðaskaldsegan »1984« skrivað í 1948 av rithevundanum George Orwell (hann æt í veru- leikanum Erik Blair) — árið áðrenn hann doyði bert 46 ára gamal. >1984< er søgan um Winston Smith, ein floks- (partífunk- sjonerur), sum byrjar at starvsmaður missa álitið á »Stéra- beiggja« og hansara system. Winston roynir at fáa samband við Gold- stein, ið er hevuðsfígg- indin hjá »Storabeiggja«. Hann hittir Juliu, ið eisini er byrjað at ivast og tey verða góð við hvert annað. Saman byrja tey eitt loyniligt niðurbrótingar- virksemi — sum í hevuðs- heitinum merkir, at tey tonkja ikki loyvdar tankar. Men >Tankapolitiið< hjá Stóra- beiggja hevur fylgt við alla tíðina og ein dagin : i handtikin og Brotsgerð verða bæði »vidgjørd«. Wilsons er, at hann i tonkunum hevur hildið fast um at 2 og 2 er 4 og ikki 5 sum Stóribeiggi og Tankapolitiið vil hava hann at tonkja. Fyrsti partur av viðgerðini er tí at fáa Winston til at leggja av at tonkja sjálv- stødugt og at keva allar sannleikakenslur. »Vid- gerðin< eydnast, nen Tankapolitiið veit álíkavæl, at skal hann verða tann nýtiligi sam- felagsborgarin, ið ongan- tíð mótmælir avgerðirnar hjá Stórabeiggja, so má eisini oll tann sannleika- søkjandi megin, ið býr í honum drepast. Hann má hverva sum individ — søkka so djúpt at øll sjålvsvirding er burtur. Tå fyrstani kann hann aftur verða limur í fylginum hjá Stórabeiggja. Henda útradering av sjálvsálitinum verður framd í rúmi 101: Í ellum menniskjum býr í sterri og minni mun ein serlig ræðsla fyri tí »ringasta í verdini« — angistin fyri at verða brend, druknað, skorðin o.s.fr.. Fyri Winston er tað rottur, og „Vit hava í veruleikanum enn bert dropið stórutá í tað ómetaliga ríkidemi, ið er í okkara sjogvi«. (Tórmóður Dahl, mei 1984) tað veit sjálvandi Tanka- politiið, og tá hann í rúmi 101 sær eitt búr við svongum rottum, og skilir at hann skal stinga hevdið inn í búrið, so rotturnar kunnu byrja at eta andlit hansara — ja, so yvirvinn- ur angistin hann fullkomi- liga og hann skriggjar: »Ger tad vid Juliu; Ger tad vid Juliu; Ikki meg;« So langt vildu teir hava hann — til tad punkt, har hann slepti sinum innasta, sinum dyrabarasta uppå fjall fyri at bjarga sær sjålvum. Teir vildu taka frå honum kærleiksevnini evnini i hjartanum at uppliva sannleikan og sitt innasta eg. Teir vildu tryggja sær, at hann ongantíð aftur fekk álit á seg sjálvan og á evnini sjálvur at duga at skilja millum rætt og rangt. Ikki fyrr enn teir vórðu sannførdir um at hetta mál var rokkið, kundi hann venda aftur sum eitt ómælandi djór í flokkin. Eittans er vegurin aftur til Stórabeiggja: tann út um alt mark køvandi angistin, rúm 101. Ídnamarmenning „Men hvat hevur hetta við menning av Ídnaðinum at Frá aðalfundinum í Feroya Ídnaðarfelag herfyri gera? og serstakliga menning av foroyska Ídnaðinum?< vil helst onkur spyrja. Skiftið út »Tankapoli- tiid« vid tær EDV-skrá- setingarskipaninar, vit hava fingið kroystar niður yvir okkum — og rúm 101 við t.d. kelduskattaskip- anina, og tit kunnu óivað lættari fylgja við, tá eg nú haldi áfram: Mær kemur tað fyri, at eitt og annað verður gloymt, tá ið orðið „menning“ verður nevnt. Tað er sum eru vit longu í gongd, men her má vera av týdningi at nevna: Hvar byrja vit? Hvat er tað vit ger, tá vit sita her í Feroyum og í veruleika- num seta okkum sjálvum spurningin: Hvussu skulu vit menna hina føroysku vinnulívsútbyggingina Tað byrja vit longu at trilva á ein ella annan hátt og tí er er sum hesin mín fyrsti spurning- ur: Hvat er eitt oyggja- samfelag? Jú, tað er eitt náttúrusteði burturfrá møguligum marknaðum. Men annað er eisini av týdningi í hesum sam- bandi nevniliga fólkið, sum her býr tað tey fola, teinkja og vilja — ella fyri at siga tað týðuligari: ynskja, kunna og tíma. Tí tað er hetta tað snýr seg um: Hvat tey ynskja, hvat tey kunnu og hvat tey tíma Hetta er fyri meg tað heilt sentrala, og í fyrsta umfari er tað næstan ikki spurningurin um fólkatal- ið — tað er spurningurin um dygdina og um hvussu tey fera út í lívið teirra kenslur, hugsanir og vilja — og tá er spurn- ingurin: Hver kann nú gera nakað við hesa menning? Sum punkt 1] (og kanska tað einasta) nevni eg: Tey einsteku menniskjuni. Tey eru tey einastu, sum kunnu gera nakað her. Iroknadir her eru sjálvandi skipaðir bólkar av fólki, ið arbeiða saman um at náa ávís mál. Hetta kunnu vera feløg ella stovnar av nógvum ymsum slegum og eisini kann tað snúgva seg um bólkar, ið hava tikið seg saman á minni formligum grundarlagi. Men altíð má havast í huga: Tað er heilt ogjorligt ein bólkur kann ikki teinkja. Tað kunnu bert tey menniskju sum eru í bólkinum. Tað vit fyrst og fremst skulu gera, um vit skulu menna eitt samfelag sum okkara, er sostatt at | Få