leygardagur 4. august 1984síða 3

Nr. 90 — 4. august 1984 Svimbul. Ilt í búkinum. Lammilsi. Hetta vóru sjúkueyðkennini hjá eini týskari kvinnu, sum varð legd inn á Suðuroyar Sjúkrahús stutt herfyri. Læknarnir kendu íkki sjúkuna. Nú hava teir so fingið nakað at ganga eftir: vandamikið eitur frá kræklingi. Tað var lutvíst av tilvild, at menn fingu illgruna til kræklingin, sum vanliga kann etast sum annar fiskur og skeljafiskur. Segan er henda: Herfyri doyðu mest sum øll sílini og laksurin í alihyljunum hjá Tveroyrar Laksaaling í Tjaldavík. Royndir vórðu alt fyri eitt tiknar av fiskinum og sendar til Danmarkar. Í farnu viku kom svarið úr Danmark: var deyður av fiskurin eitrandi æti av slagn- um Gonyaulax excavata. Bert í ovustórum negdum og undir åvisum umstød- um kann hetta slag av æti vera vandamikið. Vanliga verður sjógvurin reyð- brúnur á liti, tá hetta ætið stúgvar seg saman. Kannaði krækling Tá var tað, at nýggi djóralæknin, Áki Morten- sen fór at kanna krækling á Trongisvágsfirði, tí hann hevði illgruna um, at kræklingurin hevði heta eitrandi æti í sær. Tað er nevniliga so, at tað er munandi lættari at ávísa hetta eitrandi ætið í kræklingi, tí kræklingurin hevur æti sum feði. Hann verður ikki sjúkur av tí, men tað verða fólk, sum tíðindablaðið foto: kalmar eta kræklingin haraftur- ímóti Um sama mundið hoyrdi Áki um, at ein kvinna varð innlegd á sjúkrahúsið á Tvøroyri. Eingin kendi tá sjúkuna hon hevði. bert at hon m.a. hevði etið krækling, sum var tikin á Trongis- vágsfirði. Hon hevði etið rættiliga nógv av hesum kræklinginum, meðan ein føroyingur, hon hevði ver- ið saman við, bert hevði etið lítið. Tá var tað, at Áki Mortensen setti seg í sam- band við landslæknan og boðaði frá sinum illgruna. Tað frættist annars nú, at týska kvinnan er vorðin frísk aftur. Nú bíða menn so spentir eftir at vita, um , kræklingurin å Trongis- Sida 3 vágsfirði eisimi hevur eitr- andi æti i sær. Um so er, og sum mangt bendir å, so er lítið at ivast i, at týska kvinnan varð eitrað av kræklinginum. „Heldur fyrivarðin enn eftirsnardin«. Ti boðaðu landslæknin og Heilsu- freðiliga Starvsstovan hósdagin frá, at vandi kann vera á ferð, um fólk eta krækling frá Trongis- vágsfirði. Allir, sum selja krækling. vera bidnir um at lata hann til kanningar fyrst Óvanligt í Føroyum Í samrødu við Sosialin sigur Aki Mortensen, at tað, sum hent er, er rættiliga óvanligt her um okkara leiðir, tó at teir bæði í Noregi og Skot landi hava fleiri domi um hetta eitrandi ætið. — Júst hetta slagið av æti er sera eitrandi, so tað kom eitt sindur dátt við, tá vit fingu boðini úr Dan- mark í farnu viku, at tað er tann vandamikla algan Gonyaulax excavata, sum er funnin har suðuri. Áki sigur víðari, at hann hevur gjert onkra einstaka kanning á Skála- fjorðinum, og har funnið smærri nøgdir, tó so litlar, at tær eru ikki vanda- miklar. Um orsøkina til tað eitr- andi ætið sigur Áki Mort- ensen, at tað enn er ilt at siga nakað við vissu. Norðmenn, sum eisini hava havt trupulleikar av hesum, hava ein ávísan granskara, sum burturav kannar hetta fyribrigdið. Enn er hann ikki komin til nakra endaliga niður- stødu Samanhópingin av æt- inum kann hava við tað góða veðrið at gera. Tað hevur verið stilli, sera ljóst og væl av hita í sjónum. Alt hetta kann saman við eðrum vera orsekin til, at æti nerist óvanliga nógv og hópar seg saman inni á einum firði. Brún suppa Tað var herfyri, at menn á Tveroyri vórðu varugir vid, at fjørdurin meira var at líkna við eina reyð- brúna suppu. Seinni hendi vanlukkan í Tjaldavík og óhappið við teirri týsku kvinnuni Annars vita menn um líknandi fyribrigdi í Før- oyum fyrr. Sagt verður, at Funningsfjørdur i 30-ár- unum var brúnur og reyð- ur á liti, og at allur fiskur har doyði. — Hetta kann hava verið sama eitrandi æti, sum í hinum »plankton bloom«, ið hevur verið or- sekin. Skotar, sum hava verið fyri líknandi óhapp- um, siga, at tað ganga oftani 50 til 60 ár millum hesi fyribrigdi. Tað kann so væl samsvara vid, at tað nú eru umleið 55 ár síðani hendingina í Funn ingsfirði, sigur Aki Mort ensen jan Giftige alger — hele kysten er fareomráde Da dinoflageiiatet Gyrod nium aureolum la to opp drettsaniegg øde Nord Norge tidligere i år, ble det slått alarm fordi man ikke visste at denne algen var kommet til vår nordligste landsde Undersøkelser viser at også Gonyaulax excavata nå finnes over he- le landet. Dette dinofia gellatet produserer den tarlige nervegifta PSP. Selv små doser PSP kan være dødelige. Tidligere het det at get var mulig å opg om et område var blitt for gifiei ved mislarging av sjeen etc. Forgifininger de siste årene har vist at dette ikke stemmer. Sjøen blir ikke nødvendigvis target av algene. i tillegg vet vi ná at skjeli kan ha høye kon setrasjoner av PSP selv om området har lav torurens ningsgrad mhet på grun av DION sm ofte har meder fskesar De mange mofagelalene Annes mudernd ske dare + semræe 85 skal være mulig Á sele mang KONNI ak SÍK af Diåskgøllorgiiring se lorekomme | amba andssvøn Undersøkelser viser 2! 0% Gonyaulax excavata ske Onofagesater også er regulære komponere: art plarkon som fr yt av mes | Sognefjorden | Norges længste — langs MOrskøkysten matsket ressursene har vært We Bord or en ny nænng | emmng som MOLI 3) andre auroperske kystomvå hæisi ser at horder or «ren» lor gige Ð/ Sølv om lorholdene skulle kigge vel | STODrOduserende alger finnes | VU ger LJA79 de melom 40 70 ene langs vår lange kysi Denne —Kølge konsentrasoner Man har lenge pe forgiftet ar "hp = SMuasjonen er ná | lerð Med Á forand. — OG af Jet målte store KONSANINAND res efterhvert som føre søfter + gang — "2! OG OO 3) før SkjeN Proucenrum meumum er synderen Med Gyung av både musinger og — Sumulerte okse: sike mengder af Búskaióyname håper ná på a det Diåskel El potensæn problem for den. — Jet kunne være fare or lr