leygardagur 4. august 1984síða 15

Nr. 90 — 4. august 1984 „ lt Idet jeg raaber: med vinduet op! mit sidste blik faar din gyldentop. Min sjæl dig kysser, idet forbi den flyver fri. To gange jeg kysser din sede mund, dit er det første med rettens grund, det andet give du, kjære husk, min rosenbusk. Udsprungen faar jeg den ei at se, ti bring min hilsen, naar det vil ske. Og sig jeg ønsker at paa min grav den blomstrer av.« Her havi eg eisini hug at minna um yrkingina hjå Chr. Matras: Wergeland á sóttarleguni Áleguni tú lást og lætst títt sinn í loyndardómar lívsins skoða inn — hver maðkur og hvert blómubros tær vann eitt tekin, sum Guðs dýrd til sjóndar bar. Men vit, sum ganga her og vita av, at burt er mangt, sum morgunroðin gav — Guð gevi okkum yvirmenskan mátt at fagna slóknanini á tín hátt. Systir Wergelands, Camilla Collett, er mett at vera millum frægastu rit- hevundar í Noregi. Hon var fyrsti rithevundur í norðurlondum, sum av álvara fór at stríðast fyri javn- rættindum hjá kvinnum. Úr Eidsvoll fóru vit norðureftir, eystan fyri Mjesa og komu til Morskogen. Tað er vakurt tvertur við Mjøsa, smáar bygdir eru við sjóvarmálan, men ongastaðni sá út til at vera tættbygt, annars sást ikki væl út úr tokinum, tí ferðin var stór, og viðaveksturin byrgdi nógva- staðni fyri útsýninum. Vit komu til Hamar kl. 12 og til tíðindablaðið Lif: 48 VÍ E Lej Lillehammer kl. 12.50. Í Hamar var næstan eingin steðgur, men i Lille- hammer steðgaðu vit 8 minuttir. Har fóru vit av tokinum og keyptu súrepli og appelsinur, men ikki kundi farast langt, ti steðgurin var ov stuttur. Men vit sóu tó so mikið, at vit kundu ætla, at hetta var ein dámligur og nossligur býur. Tó at reglulig skipaferðsla er á Mjesa, sóu vit henda dag ikki nógv far á vatninum, einstakir smábátar vóru at síggja, tað var alt. Gudbrandsdalurin Við Fáberg endar Mjøsa, og Gud- brandsdalurin tekur við. Gudbrandsdalurin er 230 km langur, hann rekkur frá Fáberg við Mjesa til Lesjaskog, har, sum Romsdalur tekur við. Gjegnum Gudbrandsdalin rennur áin Lágen, hon tekur seg upp við Lesjaskog og rennur allan vegin líka i Mjøsa. Í Lágen renna fleiri stórar áir i.d. Otta, Sjoa, Vinstra og Gausa. Sunnanfyri, har sum Otta kemur út í Lágen, er Gudbrandsdalurin sum ein djúp kluft. Gudbrandsdalurin er ein frálíka vakur dalur við vekrum, vælrektum bóndagerðum — at vísa seg — og góðum vældyrkaðum lendi. I stødum t.d. við Ringebu er dalurin breiður, men nógvastaðni er hann trongur við brettum dalssíð- um. Til Ringebu komu vit kl. 13.45, men har var eingin steðgur. Allan vegin frá Lillehammer til Ringebu er ófera vakurt landslag: eystanfyri stór skóglendi, vekur málað hús og at vísa seg góð jarðabrúk. Vestur- síðan av dalinum er ell skógvaksin. Vit eru nú komin í søgurikan stað. — Tað kann sjálvsagt sigast, at øll stød, hvar menniskju hava livað og virkað, eru segulig, men tað eru ikki ell menniskju, ið hava gjert líka nógv um seg, ella rættari, so nógv um seg, at teir, sum hava skrivað seguna, hava hildið, tað vera vert at festa á blað teirra lív og virki. Í Gudbrandsdali livdi Dala-Gud- brandur á døgum Olavs kongs hins heilaga. Í Heimskringlu tekur Snorri soleiðis til um Dala-Gudbrand: >Dala-Gudbrandur var ein maður nevndur, hann var kongur yvir Delum. Sigvatur skald metti hann javnt við Erling Skjalgson í jarðar- ognum og rikidømi, og Sigvatur kvað soleiðis um Erling: »Eg veit bert ein annan Odins kappa sum teg. Hann Dala-Gudbrandur heitur, er hilmir mikil sum tú, tykkum meti eg javnar sum jefrar at jarðarognum, hann tykkar, seg mætari metir, ljúgva man fyri sær sjålvum«. Frá Ringebu er ikki langt til Hund- torp. Snorri tekur soleiðis til: >Tá ið Gudbrandur fekk tey tíð- indi, at Olavur kongur var komin á Loar og noyddi menn at taka við kristni, skar hann upp hererv og stevndi ellum monnum í Delum til ta bygdina, sum eitur Hundtorp, til fundar við seg.« Hvussu fundurin millum Ólavs kongs og Dala-Gudbrands endaði, fáa vit at vita hjá Snorra, og seinasta erindi í kvæðnum um Ólav hin heilaga og Gudbrand í Delum ljóðar soleiðis: »Kongurin letur kirkju byggja har í Gudbrandsdali, tá ið hann hevði alt Noreg kristnað tann hin kongurin sæli«. Vit fara longur norður gjøgnum Gudbrandsdalin og komu til bygd- ina Vinstra kl. 14. Frá Vinstra til Otta er ikki stór broyting í lands- lagnum, men dalurin verður trongri og trongri. Til Otta komu vit kl. 14.35. Her um leið var tað, stríðið stóð millum teir norsku bendurnar og skotar, við Sinclair á odda, sum vóru komnir til Noregs >for svenske penge at stride«. Hetta hendi 26. august 1612, og um hesa hending hevur Edvard Storm yrkt Sinclairs- vísuna. Edvard Storm var ættaður úr Vågå, sum er tætt vestan fyri Gudbrandsdalin, og hinar bygdir- nar, Lesja og Lom, sum eru nevndar i visuni, eru eisini har um leið. Vit hoyra í visuni um boðini, sum bendur sendu sínámillum: >Bavnene lyste, og budstikken leb fra granne til nærmeste granne...«, og vit hoyra um: »De bønder af Vågå, Lesja og Lom med skarpe økser på nakke...« Tætt við Otta er »Kringen«. >Tæt under lide der leber en sti, som man monne Kringen kalde. Lágen skynder sig der forbi. der skal fjenderne falde«. Vit steðgaðu í Otta eitt korter og hevdu stundir at keypa okkum ein bita til degverða, men vit máttu taka matin við okkum og eta hann í tokinum. Við Kringen stendur stytta til minnis um Sinclairstriðið. End knejser en støtte pá samme sted, som Norges uvenner monne true. Ve, hver en nordmand, som ej bliver hed, så tit hans øjne den skue. Edvard Storm var, sum sagt, ættað- ur år Vågå, men fór 1769, tjúgu ára gamal, til Danmarkar og varð ver- andi har alt sitt liv. Hann var fyrst lærari og seinni stjóri við Efter- slægtsselskabets skúla í Køben- havn. Úr Otta og norður til Dombás er dalurin nógvastaðni ógvuliga trong- ur, í stødum ikki erðvísi enn ein kluft, har eru nógv stutt berghol.