leygardagur 25. august 1984síða 13

Nr. 99 — 25. august 1984 tíðindablaðið ET! | ri | Síða 13 »Åt tosa um og virka fyri fridi er sostatt ikki bert at tryggja, at våpnini ikki tala, men at gera nakað við teir skeivleikar, sum eru skaptir av politiskum og búskapar- ligum orsøkum« hevur Danmark treytad seg til at fylgja teimum avgerðum, sum fólkavald- ur meiriluti tekur. So har kann ikki bert vísast til heimastýrislógina og danska limaskapin i NATO. Fridarrørslurnar i hin- um norðanlondunum eru fegnar um avgerð logting- sins og brúka hana í sínum samráðingum við sínar stjórnir. Eitt kom- andi landsstýri kundi hóskandi tikið upp sam- band við hini norðan- londini um hetta mál, og í felag við tey, funnið eina loysn um, hvussu eitt kjarnorkuvápnafrítt eki í veruleikanum kann tryggjast. Óttin í dag Eftir mínum tykki eigur friðararbeiði tó ikki bert at snúgva seg um kjarnorku- vápnini, ella beinleiðis hóttanina um týning. Tann týdning týningar- hóttanin hevur fyri dagin í dag má ávísast. Hóast vit ikki geva tí gætur, hevur hóttanin longu nú álvars- samar avleiðingar. Kanningar, sum norski sálarfreðingurin, Magne Raundalen, hevur gjert um, hvat bern hugsa um atomkriggj, vísa tydiliga, at hetta mål skapar nógv- an ótta og ótryggleika. Ein amerikanskur drong- ur tók soleiðis til: >Um —— % AN eitt atomkriggj kom, hevði eg tikið lívið av mær, heldur enn at brenn- ast upp<. Mer serliga fer tann hótta, sum vápnini umboða. at økja um ó- tryggleikan og vónirnar um framtíðina. Tað eru fá av teimum spurdu — bæði bern og ung — sum duga at ímynda sær eina fram- tíð sum vaksin. Hvussu er tað her heima? Eitt barn, sum varð biðið um at tekna nakað um frið, svar- aði: >Hví tað, um kríggj kemur, verður onki eft- ir. … Eitt er ótryggleikin hjá børnunum, men tað at tey ov sjáldan hava nakran at venda sær til við ótta sín- um, er verri. Tey uppliva, at tey vaksnu ikki taka ótta teirra fyri fult, og sjálvi skúgva spurningin um framtíðina til viks. Tey vaksnu taka íkki spurningin um framtíð okkara til sín. Tora, orka, ella megna ikki. Hvussu koma so bernini at vera um eini 20 ár undir tílíkum uppvakstrarkorum, eisini tá hugsað verður um, at skúlarnir onki gera við friðarspurningin? Vit hoyra og lesa eisini dag og dagliga, hvussu spenta alheimssteðan verður brúkt politiskt av politikarum her heima: Hóttanin um kriggj verð- ur brúkt til at fyrigykla fólki, at vit eiga at vera limir í NATO-hernaðar- samgonguni og eisini gjalda tað, tað kostar, at Feroyar eru bumbumál fyri Warszawasamgong- una. Eg vil heilt einfalt hava meguleika at liva, og onnur við mær, og vit hava eina felags ábyrgd ikki bert fyri komandi ættarliðum, men heimin- um, vit liva í. Við eðrum orðum: tað finnast aðrar leiðir at ganga enn at velja millum eystur og vestur, uttanveltað lond eru eisini í Vesturheiminum — lat okkum tosa meira um tað. Eitt av endamálunum við at gera serliga aðra hernaðarsamgonguna til djórið í opinberingini, og hina til Hvíta Krist, er at fáa okkum at lata vera at fáa eyga á nakrar av teim- um grundum, ið eru til, at kriggj er til. Her hugsi eg serliga um tann ójavna, ið er í býtinum av ágóðanum í heiminum: 900 mió. av fólkunum í heiminum fáa ov lítið at eta og svelta. Um 600 mió. eru uttan arbeiði. 900 mió. eru an- alfabetar. Samstundis er í 3. heiminum ein hermaður fyri hverjar 250 íbúgvar, men bert ein lækni fyri hverjar 3.700. Vit vita, at brúktu vit eina helvt av hernaðarútreiðslunum eðrvísi, kundu vit t.d. bast malariasjúkuni. Eitt armerað tanks kostar tað sama sum ein skúli til 30.000 bern, og brúktu vit 2% av hernaðarútreiðsl- unum i dag, kundu tær 1.7 mia. menniskju, sum mangla reint drekkivatn, fingið tað. Og soleiðis kundu vit hildið áfram. At tosa um og virka fyri friði er sestatt ikki bert at tryggja, at vápnini ikki tala, men at gera nakað við teir skeivleikar, sum eru skaptir av politiskum og búskaparligum orsek- um. Vit mugu venja okkum til at tosa um eitt sam- felag og ein heim, har tað er sjálvsagt at brúka pengar til tað, ið gevur Orðið friður Eitt orð merkir tað vit leggja í tað Hvat merkir orðið FRIÐUR í dag ? Onki kriggj. Kriggið er av. Stoðgur. Rinda sær mødina. Moguleikin at byggja upp tað kriggid legði oyðið men eisini fyrireiking tilnæsta krigg Friðarlig samvera vil siga at vit ikki berjast hvor móti oðrum Orðið FRIÐUR altíð bundið at trælur av mótsetningi sínum KRIGGJ FRIÐUR er næstan nakað ið órógvar kríggið So niðarliga ríður orðið FRIÐUR úr hverjum hæddum kom tað? Å fornnorrønum, fornenskum, forntýskum merkti FRIÐUR tað sama sum kærleiki og vinarlag. Ein vinur var frændi Kærleiksguðinnan æt Freya og ikki t. d. Kriggja Fridur var tad sum um råddi Fridur var at elska og liva og dyrka Fridur var gledin vid at vakna ikki klára at verða liggjandi Friður var ikki at bera seg undan men at venda sær ímóti ellum tí ið vakurt var. Kriggj var ófriður. Tað ið órógvaði friðin og ikki øvugt. Kriggid hevur nú hersett týdningarmiklar hæddir í málinum haðani tað hevur tamarhald á restini. Ein løgtingsmadur loypur á fíggjarlógaruppskotið ella kanska leggur eina tíðarstýrda bumbu undir tað við vón um at stjórnin fær ósigur og hevur stórt mannafall. Vit skjóta við setningum sikta eftir mótstoðumanninum royna at finna rætta álopsmálið Skúlabern fara í hernað vid skúlatingini. Um ein kvinna finnur sær mannfólk verður hon knallað. Málið hjá einum fólki avdúkar hvussu fólkið hugsar. Mål okkara er bæði gjognumgatað av byrsuskotum og laðið við hernaðarmerkingum. Reint málsliga hava vit ilt við at skyna á kríggi og friði. Eg biði ikki um fornnorrøna tíð bert at orðið FRIÐUR aftur kemur í hásætið í fullari og heilari merking Heija Freya! Benny Andersen/hk liv, istadin fyri at fram- leida figgindamyndir og fleiri og meira oyðandi vápn. Vit mugu hava eina utopi, eina vón um eitt betri lív, ikki bert fyri tey fáu, men øll, somuleiðis sum vit mugu hava eina realistiska mynd av teim- um politisku og búskapar- ligu kreftum í heiminum, sum forða, at dreymurin kann gerast veruleiki Fordómsfullar ræðu- myndir tæna bert niður- brótandi endamálum.