hósdagur 30. august 1984síða 4

Síða 4 tíðindablaðið Sosialurin Nr. 101 — 30. august 1984 Einki varsemi í privatari og almennari peninganytslu Almenna peninganytslan er meira enn tvi- faldad eftir trimum årum, sigur Vilhelm Johannesen i hesum fyrsta partinum av -ødu sini i umrøduni av løgmansrøduni arra formaður! hetta er fjórða og seinasta løg- nsrødan í hesum valskeiðnum, so :mreðan i dag eitt høvi til at kaga r í samgonguskjalið, fyri at a og staðfesta, hvussu nógv ongan hevur fingið burtur úr, vat hon ikki hevur fingið av hesi fýra árini, í mun til tað tti sær fyri at fremja. fyrstu greinini í samgongu- im setur samgongan sær fyri um figgjarvidurskiftini. Har osað um varsemi i almennu 2ytsluni, um samsvar mill- ennar jåttanir og almenna im heildarætlanir fyri fleiri : raðfesting av iløgum, um al- ar låntøkur og um at tålma al- mennari og privatari nytslu. Vit í javnaðarflokkinum hava fleiri ferðir vist á, at á hesum eki, eins og á fleiri eðrum økjum, hevur samgongan ikki megnað tann setn- ing, hon setti sær í samgonguskjal- inum. Seinastu tíðina hevur okkara áskoðan fingið undirtøku frá fleiri síðum. Tað eru fleiri enn vit í javn- aðarflokkunum, sum nú vísa á ta skeivu gongdina, og ta hættisligu steðuna í figgjar- og búskapar- málum. T.d. hevur ráðgevandi nevndin viðvíkjandi Feroyum somu meting sum vit í javnaðarflokkinum. Nevndin sigur, at føroyski búskap- urin er ósunnur. Hon sigur, at vit koyra út móti eggini á luksusklassa. At vit skulu líka til Latinamerika fyri at finna lond við so stórari uttanlandsskuld sum Feroyar. Ráð- gevandi nevndin er eisini samd við okkum í javnaðarflokkinum um or- sekina til ta skeivu gongdina. Men landsstýrismaðurin í figgjarmålum, hvat ger hann? Jú, hann ger sum strudsurin, tá hann stakk hevdið í sandin. Landsstýrismaðurin uggar landsmenn sínar við at frágreiðingin frá ráðgevandi nevndini ikki er skrivað til feroyingar. Hon er skriv- að til forsætismálaráðharran. Er hetta ikki at stinga hevdið í sandin og er hetta ikki at lata eyguni si fyri veruleikanum. Annars hevur sjálvstýrisflokkur- in, sum umsitir figgjarmål í lands- stýrinum alment viðgingið, at allur figgjarpolitikkurin hjá hesi sam- gonguni er dottin á gólvið. Flokk- urin hevur alment ásannað at figgjarpolitikkurin liggur í skeljum. Og so seint sum undir hesi um- reðuni, hevur formaðurin í fólka- flokkinum gjørt vart við, hvussu lutfallið millum tær samlaðu iløgur- nar og låntøkurnar uttanlands er broytt. Hann vísti á, at í tíðar- skeiðnum frá 1975 til 1980 vóru samlaðu iløgurnar i Føroyum 4 mia. kr. Av hesum vórðu 0,7 mia. kr. ella 700 mió. kr. tiknar í lánum uttan- lands. Hetta svarar til sløk 20 pst. av iløgunum tey árini. Í tíðar- skeiðnum frá 1981 til 1984 hava samlaðu iløgurnar verið 5,4 mia. kr. Av hesum eru 2 mia. kr. tiknar í lánum uttanlands. Hetta svarar til 40 pst. Við ødrum orðum er stødan tann, at tey seks árini, undanfarna sam- gonga sat, vóru vit fer fyri at fremja ílegur fyri íalt 4 mia. kr. Av hesi upphædd megnaðu vit at gjalda tey 80 pst. sjálvi, meðan 700 mió. kr. ella sløk 20 pst. vórðu figgjad við låntøkum uttanlands. Tey fýra árini hendan samgongan hevur sitið , hava vit framt iløgur fyri ialt 5,4 mia. kr., men avhesum megnaðu vit bert at gjalda 60 pst. sjálvi, meðan 2 mia. kr. ella 40 pst. eru figgjad við låntøkum uttanlands. Hetta er eitt prógv um ta skeivu fíggjarligu gongdina. Eitt prógv um ta hættis- ligu fíggjar- og búskaparsteðuna borgarliga alternativið hevur fert okkum út í. Tað ber eisini til at lýsa ta skeivu gongdina á annan hátt. T.d. kann verða nevnt, at í 1980 var netto- uttanlandsskuldin 33 pst. av brutto- tjóðarúrtekuni. Í 1984 er netto- uttanlandsskuldin 60 pst. av brutto- tjóðarúrtekuni.- Til sammetingar kann verða nevnt, at danska uttan- landsskuldin er 40 pst. av brutto- tjóðarúrtekuni. Hugsið tykkum ein persón, sum eftir trimum árum ekir lániskuldina úr 33 pst. av årslønini uppí 60 pst. av árslenini, og sum í sama tíðarskeiði minkar eginper in í sambandi við iløgv niður í 60 pst. Tá sitandi legmaðu Vilhelm Johannesen, legtingsmaður stødu, fann hann ofta fragd i at sam- meta føroysku uttanlandsskuldina vid ta donsku. Eisini fann hann fragd i at umrokna uttanlands- skuldina uppá hvenn íbúgva i Feroyum og í Danmark. Í 1980 var okkara uttanlandsskuld umleið 1 mia. kr. Hetta svaraði til umleið 20.000 kr. uppá hvenn íbúgva. Og hetta talið nýtti løgmadur at ræða fólk við. Vit høvdu nærum fingið danir aftur í uttanlandsskuld. Men hvussu er steðan í dag, fýra ár seinni? Hvar flóta vit, og hvar flóta vit í mun til danir og aðrar. Við árslok í ár verður okkara uttanlandsskuld 3,3 mia. kr., um- roknað uppá hvenn íbúgva, svarar hetta til 73.000 kr. Til sammetingar kann verða nevnt, at um danska uttanlandsskuldin í dag verður um- roknað uppá hvenn íbúgva, so svar- ar hon til 35.000 kr. ella sløk 50 pst. av okkara. Eisini kann verða nevnt, at norska uttanlandsskuldin svarar til 25.000 kr. uppá hvenn íbúgva. Legmaður og Dimmalætting royna at ugga okkum við tí, at uttanlandslánini ikki eru farin til nýtslu, men til framleiðsluskapandi endamál. Men hetta er skeivt. Ein partur er farin til bilar, sjónvarp, videotól o.s.fr. Og milliónbygning- arnar upp á Hálsi í Havn eiga vit ikki at gloyma. Teir hava onki framleiðsluskapandi endamál. Teir eru á ongan hátt við til at økja okkara útflutning. Tverturímóti er teirra endamál at økja um inn- flutningin, at økja um almennu og privatu nýtsluna, at økja um ha! "ilsjavnanum og at ekja . i sjavnahallið. Tá eg sigi, at :r bygningar eisini økja um al- mennu peninganytsluna, so hugsi um tær upphæddir, sum tað al- menna rindar í leigu m.a. uppi á Hálsi. Vit mugu koma til ta nidurstødu, at varsemi ikki hevur verið sýnt. Hverki í privatari ella almennari peninganytslu. Samsvar hevur ikki verið ímillum játtanir og almenna peninganýtslu. Nakra skilagóða heildarætlan fyri fleiri ár hava vit ikki sæð. Raðfestingin av ílegum er alla tíðina lagað eftir, hvar í reðini vinir og kenningar vóru o.s.fr. Nógv hevur verið tosað um spar- semi. Kortini hevur sparipolitikk- urin í flestu førum ført til størri almenna peninganytslu. Fyri at triva i dungan av dømum um hetta, kunnu vit taka tvey dømir fram. Fyri fýra árum síðani kundi eitt berghol verið gjørt norður á Trella- nes fyri eina sámuliga peningaupp- hædd. Í dag verður sama berghol gjørt fyri fýra ferðina ta upphædd- ina, tað kundi verið gjørt fyri. Hitt demi er skip til millumlandasigling. Fyri seks árum síðani kundu vit keypt eitt tíðarhóskandi millum- landaskip fyri minni enn 40 mió. kr. Men tað vildu sambandsflokkurin, fólkaflokkurin, sjálvstýrisflokkurin og framburðs- og fiskivinnuflokk- urin ikki. Ístaðin hava vit so keypt eitt millumlandaskip fyri 150 mió. kr. Ein sparing uppá 110 mió. kr. tann evugta vegin. Hesi bæði demini og so tað, at almenna pen- inganýtslan er meira enn tvífaldað eftir trimum árum, sigur nóg mikið um sparipolitikkin hjá borgarliga alternativinum. Framhald