hósdagur 4. oktober 1984síða 2

tíðindablaðið Hevur tú ein spurning ella onkran trupulleika, sum tú kundi ynskt tær at fingið vidgjørdan í hesum teiginum, Spyr Sosialin Skriva til: Sosialurin, postsmoga 76, 3800 Argir. Merk brævbjálvan >Spyr Sosialin«. Eri eg alkoholikari? Eg eri maður miðskeiðis í 30—árunum, havi gott, men nakað leiðandi og tí stressandi arbeiði. Viðhvert er tað komið fyri, at eg eri vaknaður upp á miðjari nátt við hjartabankan, tað er sum at hjartað leikar í og vil ikki sissast aftur, eg má upp og út at ganga, og so eftir einum tíma ella so er aftur í lagi. Hetta hevur sum vera man givið »nervar«, og mangan er ilt at sovna — kanska steðgar hjartað næstu nátt! Eg havi verið hjá lækna, sum heldur, at talan er bert um stress og »nervøst« hjarta. At taka heilivág hevur ongatíð verið mín kostur, men tað, sum eg fari at spyrja psykologin um: Eg havi funnið útav, at um eg einaferð um vikuna ella so fái mær eina kenning og slái meg leys- an, so tykist tað at hjálpa alvæl. Kenni meg av- stressaðan, fái nýggj hug- skot og sovi væl, men kortini: eri eg í ferð við at gerast alkoholikari við tað at eg má hava hetta »stoff« av og á fyri at kunna »fungera« í mínum arbeiði? Svar Í fyrstu atløgu kundi dømi tygara verið enn ein av teimum óteljandi >góðu< orsekunum til at smakka sær á. Tað er beint, at alkohol tíðum roynist sum frálíka góður heilivágur ímóti ampa, men tianverri royn- ist tað bert sum letuvinn- ingur, umframt at tað jú hevur nógv óheppin hjá- árin so sum vána meting- arevni og arbeiðsferi, með- an tað stendur uppá og timburmenn og mandolin- fepur aftan á rúsin. Umframt at alkohol sum heilivágur við tíðini lítið batar, kemur so vandin fyri likamligari og sålar- ligari tilvenjing, og at per- sónurin mangan nýtist meira leg fyri at kenna sær gagn av honum. Tað finnast nógvar lýs- ingar av heitinum »alko- holikari«, harimillum tann eina er so einføld sum i tygara føri: at ein ikki kann vera evnið fyriuttan. Eydun Joensen, sål- arfrødingur Sålarfrøding- urin: Lækni tygara hevur óivað kannað tygum gjølla hjartasjúku viðvíkjandi og er helst á beinari leið, tá Marjun Sigurdsdótt- ir, sosialrådgevi 4 lækni hann metir sjúkueyðkenni tygara at hava samband við »nervøst hjarta«, hjartaneurosu, angistneu- rosu, ella hvat ein velur at kalla slíkar tilburðir, men í ellum ferum er líkt til, at ampin stavar frá meira og minni ótilvitaðum bang- ilsi, sum aftur væl kann hava samband við tygara krevjandi arbeiði, og er tað sum so neyðugt at við- gera trupulleikarnar aftur 3 F Murner j monsen, Nr. 116 — 4. oktober 1984 Frida Patursson, log- frødingur til sjálva rótina fyri at koma sjálvum ampanum til lívs og harvið sleppa tygum undan at hava brúk fyri at doyva ampan við alkoholi. Viðgerðin er psykoter- api hjá specialisti í tílík- um, umframt at tygum kunnu rokna við at muga finna tygum í at laga ar- beiðið eftir tygara orku og veruliga ferimuni. EyJo Psykologisk ráðgevingar- og viðgerðarstova Ráðgeving og viðgerð vidv. persónlig- um, uppalingarligum- og hjúnarbands- trupulleikum. samtalu- og kropsterapi hittist eftir avtalu á tlf. 16251 Tlf. tíð månadag — kl. 12.30— 1300. hósdag Jegvan Bæk psykologur Hugleiðin um kost og Seinastu dagarnar hevur hopur av folki leitad sær niðan i Nordurlandahusid til stevnuna »Heilsa og Samfelag«. Hetta vóru so sanniliga eisini bæði á- hugaverdir og læruríkir dagar. Imillum rødararnar voru Peder Helms frå Hy- giejnisk institut i Århus og Marjun Hanusardóttir frá Heilsufroðisligu starvsstovuni, og tey tos- aðu um ávikavist Heilsu — kost og feðslu og fiti í kostinum og heilsufrødis- lig viðurskifti. Greitt og týðiliga greiddu tey frá týdninginum av góðum kosti og reinferi, sum grundarlag fyri góða heilsu. Størsta orsøkin til smá- barnadeyða í triðja heimi- num er vánalig feðsla og væntandi reinferi. Vána- heilsu lig fødsla nýtist ikki at verða tað sama sum ov litið av mati, men tað merkir at maturin ikki kann nekta tervin til orkuveitandi- og foðsluevnini. Hetta saman við væntandi reinferi ger at hesi børn verða lítið motstødufør fyri annars lýdningarleysum smittu- sjúkum. Meðan kosturin í triðja heiminum oftast er ov orkufátækur, er hetta ikki tilfellið í okkara parti av heiminum. Trupulleix- in her er, at maturin er ov feitur, ov finur og at vit eta ov nógv. í staðin fyri at eta t.d. grov breyð eta vit fin hveitibreyð — cg síðani mugu vit eta sáðu- tablettir, ti tann feiti og fíni maturin gevur sodn- ingartrupulleikar. Eisini varð tosså um at feitt kann verða við til at ser- gar skunda undir ymiskar sjúkur t.d. æðrasjúkur og blóðteppar. Feitt er neyð- ugt, tí annars kunn vit ikki fáa tervin nektaðan til tey feittupploysiligu vitaminini, men dentur varð lagdur á, at munur er á feitti. Sjófiti er tað sunn- asta og tað fáa vit úr m.a piki, sild og oðrum feit- um fiski. Verður so nakað ítokiligt gjort fyri at hindra at kosturin skal ve: ða sjúkufremjandi hel- dur enn fyribyrjandi ? I Noregi hevur tað frá almennari síðu í fleiri ár verið førdur ein midvisur kostpolitikkur og i Dan- mark hevur fólkatingið viðtikið at gera eina foðslulóg, men enn er ikki <. nja um hvussu hon skal siggja ut. I Foroyum .c verri statt á hesum oki. Ikki so mikið sum eina matverulóg. ið kann tryggja okkum góð- ar verur og at vita hvat vit keypa, kunnu vit vísa á at hava. Uppskotið til lóg varð handað Landsstýrinum í 1981 og var framlagt í Legtingi- num í vár, men so hendi heldur ikki meir. Hví spyr eingin tingmaður eftir ti? Tað er kanska onga- staðni meira neyðugt enn í Foroyum at gera nakað munagott á tí kostpolit- iska okinum. Vit eru í tí stødu at vit eru noydd til, um vit ynskja tað ella ei, at broyta okkara kostvan- ar. Tað nyttar einki at blíva við at tvíhalda um hesa traditionellan foroyskan mat, sum tað einasta rætta, men ístaðin fyri eigur at verða upplýst um góðan mat, um at saman- seta matin rætt og um Triðjahvenn hósdag fara vit her í F Sosialinum at vidgera eitt rættiliga týdningarmikið evni: kostur og heilsa. Tað er Sigrid Dalsgaard, økonoma, sum leggur henda nýggja táttin til rættis. Vit taka eisini fegin ímóti innsendum tilfari um hetta áhugaverda og týdningarmikla mál, og tit kunnu eisini koma fyri spurn- ingum, sum Sigrid fer at svara eftir førimuni. ið kunnu skeivum skaðilig árin, standast av kosti. Reglur eiga at verða settar fyri, hvat ið skal vera loyvt at koyra í mat, ið verður seldur her, og eftirlit eigur at vera við, at hesar reglur verða fylgd- ar. Somuleidis skulu vøru- lýsingar vera kravdar og skulu tær sjálvandi vera á einum máli, sum vit skil- ja. I pallborðsorðaskiftin- um aftaná varð nevnt, at ein fødslulog lætt kundi koma at stýra ov nógv og at tað kanska ikki var so gott. Tað kann tykjast logið at vera so ræddur fyri stýring, tá tað snýr seg um kost, tí bæði tá talan er um rúsandi log og um tubbakk er ein almenn stýring. Er nakar munur á at banna sølu av rúsandi legi og av t.d. litevnum? Vit vita, at summi vilja misbrúka fría selu av rús- andi logi, men vit vita eis- ini fyri vist, at summi lit- evni elva til ovviðkvæmi og at tey eru undir grund- aðum mistanka fyri at elva til hyperaktivitet hjá børnum. Ella er munur á at banna selu av rúsandi logi á matstovum og á mati, ið er litaður við syn- tetiskum litevnum. So- leiðis kundi ein hildið á- fram Nú verður val aftur. Hví ikki taka henda tátt við á valskránna, íkki bara ein, men allir flokkar, tí heilsusteðan hjá fólki er avgerandi fyri trivnað í landinum. Sigrid