týsdagur 9. oktober 1984síða 2

Síða 2 tíðindablaðið Duld eru døpur mein Herfyri góvu Hanus og Helena Samuelsen út bók tey nevna: >Duld eru depur mein<. Bókin er ognað dóttrini Janu. Her ummælir H. T. Henriksen bókina. Fyri nekrum degum síðani kom nýggj bók í bókabúðir- nar. Bókin ber heitið »Duld eru depur mein« Eiena og Hanus A. Samuelsen eru rit- hevundar, meðan forlagið Durhellan er útgevari. Bókin er ognað dóttrini Janu, ið eisini hevur málað dúkin, sum príyðir bæði permuna og baksíðina. Hóast Jana er skerd bæði til likams og sálar, so hava Helena og Hanus megnað at lata hana vera við í hesi bókaútgávuni. Hetta styrkir um heildina, tí Jana er upphavið til bóka- verkið, og tí rithevundarnir hava tað sjónarmið, at øll skulu kunna luttaka eftir ferimuni, sigur H. T. Hendriksen m.a. í ummæli av bókini. Tað verður torfert at seta hetta verkið i bås, tí hevði verið rættari at nevnt fleiri básar, sum tað kundi staðið í. Tað fyrsta ið rennur einum í hug er, at hetta má vera eitt kronikk-savn ella blaðgreina- savn. Eisini ber til at siga, at verkið nærkast tí, ið danir rópa »bekendelseslitteratur«, tó ikki í donskum týdningi, tá ið lesarin fær at vita, hvat rit- hevundin tekst við bæði á nátt og degi. Vit kunnu eisini kalla verkið eitt kjasavn (debat-oplæg), tí nógv av tí, sum verður havt frammi, framvegis er í almennum orðaskifti. Í ummælum verður mangan sagt, at bókin hevur siðseguligt virði; hetta er 6- neyðugt at nevna, tí flestu bekur hava hetta virði, eisini hendan. Men hvat snýr bókin seg um? Í stuttum kann sigast, at hon snýr seg um tað stríð, sum bæði Helena og Hanus hava ligið á odda í tess at beta um kor teirra evnaveiku í okkara lítla samfelag. Sjálv- andi er ikki alt tað, ið Helena og Hanus hava skrivað við í hesi bók, tí so hevði hon verið væl drúgvari. Í fororðinum siga tey sjálvi, at ætlanin við hesi bók var at siga eitt sindur um ta trongsteðu, foreldur og avvarandi at evnaveikum bernum mangan kunnu koma í, og lýsa stríðið tey seinastu árini at vinna sjálvsegd rættindi. (...). Vit fingu so hug at savna saman okkurt av tí, vit hava bor- ið fram í skrift og talu í 70- árunum og fram til dagin í dag. Nógv av hesum hevur kortini verið prent- að fyrr sum leys brot í ymiskum bleðum og tíðar- ritum. Helena eigur 19 greinar, Hanus eigur 13, og son- urin Óli eigur eina, sostatt eru 33 »greinar« á alt. Legin er lagnan Sum ellum kunnugt hevur Helena Samuelsen verið formaður í foreldrafelagn- um Javna frá tí felagið varð stovnað í 1971 fram til 1978, og sat seinni eitt skeið í nevndini. Helena er soleiðis gomul í garði, og hóast hon ikki hevur garðin um hond, tí onnur hava tikið við, so eigur felagið og ell tey, ið geva evnaveikum ans, eina ríka keldur at oysa av. Tað verður neyvan evni, ið les- arin ikki fær umrett ella spurningar, sum ikki verða svaraðir, tá ið bókin er lisin. Upprunin til lívsroyndir rithevundanna innan hetta serliga ekið er dótt- irin Jana, sum í dag er 18 ár. Helena greiðir í bókini frá, hví ssu tað kendist at fáa Janu: >Áðrenn áttu vit ein raskan drong. Men hetta sjálv at feða eitt evnaveit barn var heilt eðrvísi enn at kenna til evnaveik frá bókum og skulum.« Og tað sum man hava kveit stríðsfýsni hennara, er helst tann våna steða, sum var í Før- oyum um tað mundið. Snegt sagt eli eki við- víkjandi evnaveikum føroyingum var eitt ódyrkað lendi. Fyrsta upp- gåvan, ið hetta nýggja felagið fekk — ella rættari sagt, felagsins stovningar- neisti — var at steðga teim ætlaðu sparitiltøk- unum sum danska stjórn- in hevði sett í verk. Leingi hevði verið í umbúnað at byggja ein risastovn til evnaveik í Feroyum. Hesin skuldi rúma 80 fólk- um. Seinni í bókini fær les- arin at vita, at einki er so ilt, at tað ikki er gott fyri okkurt, tí ein tílíkur stoyn- ur als ikki hevði sam- svarað við tey sjónarmið. ið foreldur og serken annars gjørdu sær um ti- lika bygging til evnaveik. Tað tykist sum Helena hevur tikið til sín yvir- lýsing Sameindu Tjóða, og gjørt hana til virkisskrå sína í stríðnum at beta um kor teirra evnaveiku. Helena setir fram seks setningar úr somu yvir- lýsing, sum fáa týdning fyri hennara steðu til øll ml, hon verdur noydd at taka stødu til sum for- eldur, formaður í Javna og sum virkið menniskja. Tað fyrsta hon tekur fram er rættin til lívið. Øll hava vit fingið lívið til gávus, og eingin okkara kann gera við, at vit eru komin inn í hendan heim, og meðan kríatúrið kann takast av, má menniskjað eiga lívsrætt, og eigur eitt menniskja lívsrætt, skal eisini vera lívgað um tað, um tað ikki kann livbjarga sær sjálvum. Rættin til foreldur síni tí hver kann geva teim- um sterri kærleika enn faðir og móðir Rættin tilsystkini, tí hver skilir tey betur enn systir og bróðir. Rættin til heimið, har tað evnaveika barnið Nr. 118 — 9. oktober 1984 bókarummæli kanska aftan á mong ár kennir bert sína egnu song ella okkurt av tí, tað spæl- ir við. Rættin til heimbygdina. Rættin til heimlandið. Tá ið ein hevur tikið greiða steðu. sum Helena hevur gjert her, fær tað sjálvandi fylgjur fyri allar hennara steðutakanir rundan um evnaveik. Og stødu hevur hon tikið. Tað er neyvan síða í bókini, har hon ikki roynir at sannfera og grunda sína steðutakan Fátt er sum faðir, einki er sum móðir Yvirskriftin sipar ikki til nakra g6dskumeting, heldur er tað býtið millum hevundarnar í bólkini her verður hugsað um. Hanus eigur 13 í alt 33 greinum. Hanusar lutur hevur ikki ligið eftir, tá tað snýr seg um at beta um kor teirra evnaveiki. Hanus tók sær av blaðn- um Javna í fleiri ár. Tað er týðiligur munur á ti sum Hanus skrivar og tí, ið Helena letur úr hond. Málsliga er dygdin altíð í lagi hjá báðum tveimum Tann sterri munurin er tað málsliga lyndið Hanus er ógvuliga varin og leggur seg meir á skaldsliga bógvin. Tó kastar hann tann varliga hamin av sær viðhvert. Í greinini »Hann må lúta, ið minni már“, spyr hann: >Hevur samfelagið ikki ráð at veita hjálp? Tá vit hyggja eftir, hvussu samfelagið annars letur til ymiskt, kunnu vit, ið hvussu er sum avvarða, ikki siga annað, enn at her skortar viljin og tað í stór- um.“ Hanus legði blaðið frá sær í 1978 við hesum orð- um: »Medan Helena hevur verið formaður í felagnum, havi eg sjálvur arbeitt við blaðútgávuni. Tað, at vit saman hava kunnað ar- beitt innanfyri í hesum felag, sum hevur okkara stísta áhuga, hevur verið okkum ein gleði og vón- andi felagnum at gagni Nú halda vit tað vera rætt, at vit ísenn leggja frá okkum og geva pláss fyri eðrum. Og vit ynskja bæði felagi og blaði góðan byr. Maður kemur í mans stad.« Einki hovaståk, Hanus er liðugur við sin arbeiðs- setning Í samband við »År teirra breikadu« varð lýst til eina kapping, har fólk kundu skriva segur, hoyri- spøl, sjónleikir ella yrking- ar, sum skuldu lýsa viður- skiftini hjá brekaðum fólki i Foroyum. Sonur Helenu og Hanus, Óli, royndi seg og vann 1. virðislenina fyri stuttseg- una >Pinkubarnið eg«. Oli letur okkum uppliva pinkubarnatíðina ígjegn- umeyguni á einum brekað- um barni. Ein sera kenslu- borin stuttsøta, sum neyv- an kann skrivast av einum 18 ára gomlum dreingi uttan at hava lívsroyndir av evnaveikum systkjum. Framhald á síðu 6 Ein milliard í uttanlands- skuld í 1981 — fýra í 1985 — ella at siga eitt og gera tað øvugta í politikki. Birgir Mohr, valevni javnaðarfloksins í Sandoynni skrivar Upp undir seinasta val segði sambandsfor- maðurin, núverandi leg- maður, at uttanlands- skuldin var alt ov stór blivin undir leiðslu javn- aðarfloksins við árslok 1980. Tá var uttanlands- skuldin umleið 800-900 milliónir kr. Tá komið var út á varið 1981, og allar uppgerðir fyrilógu, rakk hendan skuld til umleið 1 milliard krónur. Tann skuldin var ábyrgd javnaðarfloksins og táverandi landsstýris- ins. Tað viðurkenna allir tríggir landsstýrisflokkar- nir tá, javnaðarfólk gera tað eisini. Nýtt landsstýri kom undir leiðlsu sambands- floksins, og harra Pauli Ellefsen fór nú undir at beta um steðuna við utt- anlandsskuldini og hevur nú skjótt gjert tað í 4 ár, soleiðis, at uttanlands- skuldin kundi verða lut- falsliga minni við árslok 1984. Men hvat er hent? Jú uttanlandsskuldin er ídag umleið 3 milliardir, og leg- tingsformaðurin segði frá tingsins reðarapalli fyri opnari mikrofon, at hendan skuld kom upp á 4 milliardir, tá alt varð upp- gjørt út á várið 1985. Tingformaðurin, Jógvan Sundstein, er eisini grann- skodari, hann er leiðari fólkafloksins og limur av samgonguni og hann sigur helst satt. So harra legmaður, Pauli Ellefsen, verið nú ein maður og viðgangið, at tit hava sagt eitt og gjert tað beint mótsatta. Tit segdu, uttanlandsskuldin fór at vera minkandi, tí hon var ov heg. men tit hava meira enn trífaldað hana, so hvert mansbarn í Feroyum nú eigur at vænta yvir skattin at gjalda av her upp á nógv ár framyvir. At geva eðrum skuldina fyri gongdina seinastu 4 árini enn Føroya landsstýri og legtings- samgonguni er bert uttan- umsnakk — Tygum, harra legmaður, eiga fyrstur av ellum ábyrgdina fyri hesa steðu. Harra Pauli Ellefsen er nú komin so langt, at hann er samdur við Javnaðar- monnum um, at uttan- landsskuldin er ov stór — ov nógv vaksin undir hansara leiðslu. Tað ger hann klókt, tí hver feroy- ingur skilir — eisini hver sambandsmaður — at fýra milliardir í 1985 er meira enn tríggjar ferðir eina milliard krónur í 1981 prísum.