leygardagur 27. oktober 1984síða 3

i Nr. 126 — 27. oktober 1984 Anker Jørgensen, formadur i danska javnadarflokkinum skapti sjålvstyrisskip- anina uttan at hava loysing sum endamál, má tí standa á odda fyri sam- ráðingunum. Tær skulu ferast á hug- sjónarsteði | heimastýris- lógarinnar, um so lógin verður justerað ella ikki. Vit meta ikki at broyting er neyðug fyri at gera undirgrundsmálini til før- oysk sermál. Fær hetta týdning fyri Grønland? Tad dugi eg ikki at siga. Landstingið hevur biðið um nýggjar tingingar um ráevnisskipanina, teir samdust um í 1979, og meguligt er at teir nú eis- ini krevja eina feroyska skipan. Torben Lodberg, blað- maður við Grønlandspost- en spurdi um degini Anker Jergensen um hann helt, at grenlendska skipanin skuldi endurskoðast. Hann svaraði einki itøki- ligt — hann hevur jú ikki stjórnarábyrgdina nú — men viðgekk, at einhver skipan til eina hverja tíð kann gerast liður í einum útviklingi, sum krevur ajourferingar. Kanska hevur hann hugsað um fylgjurnar av eini serferoyskari loysn innan ríkið, men hetta veit eg einki um. Væntar tú feroyingum „Good Will“ í Grenlandi, um vit slóða fyri nýggjari loysn? Dugi illa at siga tað, men tað er hugsandi. Eg havi altíð hildið, at vit skulu royna at draga eina línu við grenlendingar inn- an ríkið. Pauli Ellefsen segði á »Holmgongu- fundi« í Klaksvík, at hetta var hansara sjónarmið við, og legði afturat, at sambandsflokkurin hevði ikki bundið seg til ávísa loysn, og kundi undir- grundsmálini gerast ser- mál, so var tað alt í lagi, men helt seg til úttalilsi Schlúters um at loysing var alternativið, tí trúði hann ikki uppá aðra loysn. Nú er greitt hjá honum at sannfera sínar sam- starvsmenn í Danmark um, at teir skaða ríkis- felagsskapin við at tví- halda um valið ímillum loysing og grenlendska rá- evnisskipan, tá tað er av- gjørt, er væl áleiðis komið. Hverjar próvgrundir og argumentatión nýttu tit í samreðunum við danska javnaðarflokkin ? Vit tríggir, Jakup Lindenskov, Kári D. Pet- ersen og eg vístu fyrst og fremst á seguligu gongd- ina, sum hevði gjert heimastýrisskipanina til annað enn eina vanliga fólkatingslóg, nevniliga ein sáttmála millum tvær tjóðir, ein sáttmáli, sum veitir fólkarættarligar trygdir. Síðan nakrar metingar hjá norska fólkarættarser- freðinginum, Atla Grahl Madsen og hartil eina út- greining, vit sjålvir høvdu gjørt við legfreðisligari hjálp (Kári D. Petersen, sum hevur luttikið á fleiri havrættarstevnum) og harnæst eina týðing av uppskoti javnaðarfloks- ins, so sum tað var prent- að í Sosialinum í august íár. Hevuðsargumentini vóru kortini, at vit sam- bært Heimastýrislógina hava rætt til at gera máls- ekið »Råstoffer í Under- grunden« til føroyskt ser- mål aftanå samrådingar, og hendan rætt vilja vit ikki uppgeva. Statsrættarkønur prof- essari, sum luttók á donsku hálvuni váttaði eisini, at í og fyri seg, so er einki í heimastýrisskipan- ini, sum forðar fyri at gera økid til sermål, og merkti sær eisini, at vit fyri at fáa politiska viljan fram, vóru til reiðar at gera avtalu um framtíðar regulering av økinum, soleiðis at eisini ávís áhugamál hjá ríkisfelagsskapinum eru tikin við. Hetta kann so vera ein vanlig avtala, ein rammu- lóg ella annar karmur, har feroyingar umsita ell hesi mál. Fremst av øllum gjørdu vit tað heilt greitt, at grønlendsk råevnisskipan verður ikki sett í gildi í Feroyum. Hvat skriva donsku javnaðarmenninir í bræv- inum ? Teir taka undir við sjón- armiðum okkara, um skylduna hjá hesum báð- um flokkum til steðugt at laga samarbeiðið í ríkis- felagsskapinum so, at tað framhaldandi er til gagns fyri báðar partar. Teir meta kannan og møguliga troytan av rá- evnunum so týdningar- miklar fyri Feroyar og samlaða ríkið, og semja má fáast til vega. Teir halda at gren- lendsk ráevnisskipan hevði verið nýtilig, men taka til eftirtektar, at tað hevur ikki verið meguligt at fáa slíka feroyska skip- an samtykta, og siga at teir í ljósi av tí, vit hava framfert, halda at okkara sjónarmið mugu við í myndina. Er ti meirluti á løgtingi, sum ynskir at byggja å hesi sjónarmið i samråd- ing vid danir, vilja teir stuðla hesum, herundir Síða 3 føroyska styring av út- viklinginum og tøroyskan rætt til at taka »initiat- ivir«. Ganga teir tykkum so- statt fult til møtis? Sum eg segåi, standa tulkingar og samrådingar vidvikjandi ordingini eftir. Hartil ein long rød av sam- ráðingum um eina megu- liga avtalu, og um hvussu vit gera okkum fer fyri at stýra hesum útviklingi, so langt er eftir á mál. Framstigið, vit her hava gjørt, er at vísa, at tað ber til at koma burtur úr naggatódnini av valinum millum loysing og gren- lendska ráevnisskipan. At tað ber til at finna aðra loysn. Um vit so kunnu sam- ráða okkum til at hon verður fult nektandi fyri okkum feroyingar vil tíðin vísa, men eg eri sannferd- ur um, at tað kunna vit, eru vit samdir og liggja væl á takinum. Javnaðarflokkurin torir væl undir setningin. Tá vit greiddu alla umlegg- ingina av fiskiveiðuni frá 1977 til 1980 aftaná at fiskimarkini vóru útflutt, so greiða vit eisini hetta Fortreytin er tó, at ein meirluti á Føroya Løg- tingi tekur undir við okk ara uppskoti.