hósdagur 1. november 1984síða 3

GGE - . 128 — 1. november 1984 tíðindablaðið Vit endurprenta ídag nekur av sjónarmiðum Javnaðarfloksins um loysn í Undirgrundsmálinum, so sum tey vórðu framborin í logtinginum 20. august íár og prentað í Sosialinum 27. august, samstunds er endurgivið fulla orðaljóðið av brævinum frá Anker Jørgensen, har hesin boðar frá stuðli til hesi sjónarmið, verða tey framsett fyri stjórnina av einum legtingsmeirluta. Grenlends skipan ella loysing Teir siga í undirgrunds- málinum at vit bert hava valið ímillum eina gren- lendska ráevnisskipan og ioysing. Grenlendsk ráevnisskip- an merkir, at undirgrunds- mál verða vidgjørd av før- oysk-danskari nevnd við eins mongum donskum og foroyskum limum og við vetorætti til báðar partar. Harafturat merkir hon eitt líkt býti av meguligum ágóða úr undirgrundini, at danir fyrst fáa endurgjald fyri stuðulsveitingar sínar til Feroya og at meguligur ágóði harútyvir verður helvtarbýttur ímillum Danmark og Føroyar! Hvat loysing merkir og ber i sær vita vit øll! Føroya Javnadarflokkur góðtekur hvørki loysing ella ráevnisskipan eftir grønlendskum mynstri. Vit vísa tí valinum, sum Pauli Ellefsen og danskir stjórnarmenn seta okkum, burtur. Sjálvandi finnast aðrir møguleikar í at velja. Tað funnust tað eftir heims- bardagan, hóast sam- bandsmenn og Knud Kris- tensen søgdu, at valið stóð ímillum loysing og stjórnaruppskotið. Annar meguleiki var í 1948 heimastýrisskipanin, sum javnaðarmenn longu í 1943 settu út í kortið við sínum >Vina- og frælsis- brævi«. Undirgrundsmálið er stórmál eins og ríkisrætt- arliga skipanin var. Tí er tað einaferð enn javnadarflokkurin, sum må vísa á gongda leið. Leið sum veitir okkum føroyingum fullar semdir uttan at seta danir út um ytstu gátt. Vit skulu tí samráða okkum til avtalu við danir, sum veitir føroyingum av- gerðarrætt viðvíkjandi tí sum skal henda við undir- grundini — ger málsekið Feroya Undirgrund til for- oyskt sermál — hetta merkir, at vit hava rætt til at taka allar avgerðir um nær nakað skal setast í verk, hvat skal setast í verk, og hvussu hetta skal umsitast. Og umsitingina skulu vit sjálvir greiða so langt, vit orka. Men avgerðirnar skulu takast við teim náttúrligu skyldum, vit hava mót- vegis donskum-gren- lendskum áhugamálum í hesi sek. Skyldum til at »forvalta« eisini út frá mest meguligum samfel- agsgagni innan samlaða ríkið. Tí mugu danir og gren- lendingar eiga åvis frami- hjárættindi fram um aðrar tjóðir. Ríkið eigur frammihjá- rættindi, m. a. sum niðan- fyri tilskilað: Ráevni, sum kunnu koma úr feroyskari undir- grund verða troytt, um tey nøkta fleiri ferðir før- oyskan tørv. I fægstu før- um vil tað løna seg figgj- arliga bert at framleiða til foroyska nýtslu. Til at fáa sín terv nektaðan saman við ella aftaná feroyingar mugu danir og grenlend- ingar eiga frammihjárætt sum ríkisborgarar. Ríkið eigur frammihjárætt tá føroyskur tørvur er nøkt- aður. Til at umsita og vinna burturúr føroyskari undir- grund krevst hópur av i- legum. Einki land — tað veri seg Bretland, Noregi, Danmark, Saudi Arabia ella Kuwait hevur enn orkað einsamalt at fremja neyðugar ílegur. Tey hava øll leitað út á alheims kapitalmarknaðin og til »multinationalu« felegini eftir peningi, vitan, hand- aligheit og evnum til at fara undir setningarnar. Tá føroysk almenn orka er troytt og tá føroysk privat orka er troytt, og vit saman — undir al- mennum eftirliti — hava stovnað okkara egna nat- ionala felag til troytan av meguligum náttúruríki- demi í undirgrundini, kunnu vit fyrst leita sam- an við almenna orku í Danmerk og almenna orku í Grenlandi, síðan við privatan danskan og gren- lendskan kapital, áðrenn vit fara út á alheims kap- italmarknaðin eftir restini. Hesin kapitalur kemur allur at virka undir fyri- sæti av teirri umsiting, vit innan ríkið hava bygt upp vid feroyingum á odda og undir endaligum feroysk- um avgerðarrætti. Ríkið hevur sostatt her ein ávísan frammihjárætt. Frammíhjárætt til at fremja ílegur, tá feroying- ar hava lagt tað til, sum teir orka. Ílegur skulu rentast og vinningur skapast, og ein stóran part av hesum kunnu vit býta á lægri steði enn stjórnarsteði, t. v. s. í teim felegum, sum skulu virka innan undir- grundsekið. Tað verða so eftir mog- ulig avgjeld at taka steðu til, og hvert ríkið av og á skal hava part av hesum avgjøldum má gerast ein samráðingarspurningur á sama hátt: sum megulig Síða 3 tilskot frá danska ríkinum til okkara í letuni er ein samráðingarspurningur Javnaðarflokkurin gongur ongantíð við til at seta krónur og oyru upp á ríkisfelagsskapin, heldur ikki uppá undirgrund spurningin, t hugsjónarsteðið indan rikisteilagsskapinum stevna beint ímóti loys ingini Sambandsmenn stevna idag móti loysing í undir grundsmálinum ! ! Tjóðveldismenn gera tað sama ! ! Bert javnaðarflokkurin vísir á eina leið, sum ger ognarrættin tydningarlitl- an, men avgerðarrættin alttýðandi. Hugsið tykkum eina grenlendska ráevnisskip- an galdandi í Feroyum, har sambandsmenn eru umboðaðir í ráevnis- nevndini. Teir ganga jú fegnir donsk erindi, og føroyskur avgerðarrættur var tá fokin. Slíkt kann bert bera loysing í sær sum frá líður Hugsið tykkum steðuna aftaná »loysing« tjóðveld- ismanna. Hvar er tá fer- oyska frælsið til at fremja avgerðir? Tað er fokið til amerikumenn, russar ella teir »multinationalu«. Leiðin er tí ein avtala, sum danir skulu og mugu ganga við til. Avtala sum leggur hesi viðurskifti púra greið. Sum púra greitt leggur avgerðar- rættin til foroyingar uttan at felags áhugamál ríkis- borgara verða slept uppá fjall. Javnaðarflokkurin met- ir seg feran fyri at tryggja okkum slíka avtalu. Hon verður í anda heimastýrislógarinnar. Hon verður í tráð við ST-samtyktir. Hon fær undirteku og stuðul frá fremstu fólka- rættarserfreðingum