týsdagur 27. november 1984síða 2

Síða 2 tíðindablaðið Nr. 140 — 27. november 1984 1. SEV/H&S/BER- DAL. 1. juli 1979 var ætlanin SEV's at lata H&S upp i hendur at utbyggja vatn- orkuna í Vágum, Norður- Streymoy og Eysturoynni eftir rokning. Henda útbygging skuldi geva okkum 91,3 mill. kWh og var mett at kosta 306 mill. kr. Projektid vard kannad av norskum serfrødingum og teirra úrskurður var i stuttum hesin: »Vi beklager derfor á mátte uttale, at det er vár bestemte oppfatning, at de foreliggende posjekter ennå er for lite bearbeidet til å utgjøre forsvarlig gunnlag for en beslutning om utbygging og låneopp- tak for dette.« Sidani tå hava SEV, HÆS og lutvis Orkurådid i »prestigupanikk« skotið upp eina útbyggingar- ætlan fyri og aðra eftir. Ein hin seinasta ætlanin var sonevnda Eiði 1 + 3, og gav Yvirfriðingar- nevndin fyri einum ári síð- ani SEV loyvi at fara und- ir hesa útbygging. Ødrvisi hugsandi fer- oyskir serfrødingar søgdu tå, at skuldu vit »uppå liv og deyð< punktera Eyst- uroynna med alla, so var tað ein nógv betri loysn, at fara upp í 300 m hædd og útbyggja sunnara partin av oynni — tað sonevnda »Vedranesprojektid«. Kos- tnaðurin vildi verða hin sami ella minni, men landsbúskaparliga og ikki minst umhvervisliga, var henda loysnin nógvar ferð- ir skilabetri. Somu norsku serfrød- ingar vóru sum kunnugt aftur boðsendir, og teirra úrskurður hesa ferð er : Eitt fullfiggjad Eiði 143 projekt verður at geva 26,3 mill. kWh og verður kostnadurin: utbyggingar- kr. 13,99 pr. kWh. Eitt fullfiggjad »Vedra- nesprojekt« (Tvs vid so stórari vatngoymslu 4% — at ikki ein dropi av vatni fer til spillis) verdur at geva: 33,8 mill kWh utbyggingar- og verður kostnaðurin: kr. 12,87 pr kWh. Um projektini í síni heild siga norsku serfreðingar- nir: „...kraft fra termiske anlegg kan leveres til en billigere pris . . .« ALT HETTA ER VERULEIKI ID IKKI STENDUR AT RILLA ! ! Hvat viðvíkir ti hvervisliga sigur Berdal: »En vurdering av de miljømessige hensyn har ligget utenfor vår opp- gave« Ella sagt bart ut: „At Eiðisvatn og eitt fleiri ferðir so stórt eki sum vatnið verður oyði- lagt, hava vit í hesari kost- naðarmetan roknað við kostar foroyingum kr. 0,00 Berdal kannaði hesuferð eisini alternativar møgu- leikar. Teir koma til tann úrskurð, at ein lítil út- bygging við Eiðisvatn „Eiði C« — uppá um- 12,3 mill. kWh, kostnaður kr. 9,59 pr. kWh og ein minni Vedranesut- bygging uppå 16,7 mill. kWh, kostnadur kr. 7,78 pr. kWh liggur um markið fyri tað sum lenar seg í mun til termiska útbygging, men mælt verður samstundis til at gjøllari kanningar verða gjerdar. Lat meg her viðmerkja at »Eidi C-útbyggingin< (12,3 mill. kWh) svarar til umleið 1/4—1/5 av elorku- nytsluni i Havn. Sjålvandi var/er hetta nyggja Berdal-ålitid ein hardur smeitur fyri SEV/- HÆS, og vóru skjótt nygg- ir fundir hildnir við lands- stýrið, Orkuráðið, H&S 0. s. fr. — og fyri at gera eina langa segu stutta endar fyrsta umfar av hes- um seguliga kannustoyp- araleiki við at Eilif Sam- uelsen, landsstýrisins vegna hin 7. nov. í ár gev- ur SEV (sitat): Nú er upp til logtingið at rudda upp í SEV/H&S- ruðuleikanum „... loyvi at fara undir útbyggingarætlanina fyri Eysturoynna og fyri tann partin, id nevndur er Eiði Í og III. Landsstyrid hevur ong- ar vidmerkingar« Eilif Samuelsen landsstyrismadur Frå ti id er greitt frå i blød- unum seinastu tidina vita vit at hetta loyvi ikki hev- ur verið fyri á landsstýris- fundi. — T.v.s. tað sum Eilif her í veruleikanum sigur er: „Landsstýrið — Tað eri eg ! ln Sidani Vedranes- projektið tók seg upp og Berdal kom inn í myndina hava »Vedranesmenn« konsekvent verid hildnir uttanfyri allar fundir vid landsstýrið, SEV, HÆS, Berdal, P. A. Pedersen, ELSAM o.s. fr. Eg síggi burtur frá tí 1 1/2 degnum í byrjanini, tá ein »Vedranesmadur« (fyri skomm skuld ?) varð boðin við at vísa norðmonnum, hvar Vedranes-økid lá. Tví vorðið feroyska demokratiið ! ! ! her 2. Orkuráðið Øll ið hava fylgt bert eitt sindur við í teimum »til- mælum« Orkuráðið hevur gjørt kunnu ikki annað enn undrast, gráta ella flenna. Tað byrjaði við at ráðið mælti til at útbyggja Norður-Streymoy. So kom eitt kolakraftverk inn í myndina sum skilabesta loysnin — so varð tað eitt dieselverk, so Eið 143, so Nei til bæði Veðranes og Eið 143, og nú sigur ráðið í tilmælinum til landsstýr- ið (dagfest 29.10-1984): »Kanningar, sum gjørdar eru fyri Veðranesleiðina vísa, at tað har loysir seg at leggja tunnlarnar í 250 metra hædd. Líknandi kanning er ikki gjerd fyri norðara partin av Eystur- oynni, men hevur Orku- ráðið saman við sínum ráðgevum tosað um, hverjir meguleikar kunnu vera. Ein loysn kann hugs- ast at verða, at savna tað vatn, sum ikki nåtturligt rennur í Eiðisvatn, saman í hægri liggjandi tunnlum, og haðani um eina turbinu fora tað oman í Eidisvatn. Um omanfyri nevnda loysn ikki er betur, bú- skaparliga og tekniskt, enn Eidi-C, metir ráðið at rætta loysnin er at byrja við Eidi-C. T.e. at um SEV-stýrið við Eið 1 meinar tað sama sun: Eiði- C, tekur ráðið undir við hesum, treytað av at neyv- ari kanning verður gjerd fyri hetta eki. Ein tílík kanning nýtist ikki at seinka byrjanini uppá arbeiðið við Eiðisvatn, av ti at ein møgulig broyting av vatnsavningini onga munandi åvirkan fær å restina av Eidi-C projekt- inum. Buskaparliga og tekn- iskt er rætta loysnin fyri Eidi-C, at byggja eina 8-10 metur høga byrging, men verður gjørt vart við at ein tilik hædd førir vid sær, at reguleringin . av vatn- støduni tå altid verdur at fevna um eina stora vidd. Ti kann tad vera rættari at gera eina hægri byrging, t.d. 16 metur høga, so tað flata landið altíð verður undir vanligari vatnsteðu. Um ætlanin var bert at byggja Eiði-C, hevði rætta loysnin verið at sprongt tunnlarnar á vanligan hátt. Men um meguleiki skal verða at fáa eitt hald- gott grundarlag at meta um víðari útbyggingar, er helst rætt at royna boriút- gerðina í hesum projekt- inum. Tá loysir tað seg sjálvandi ikki at keypa út- gerð til endamálið, men meguleiki er óivað at leiga við forkeypsrætti. Ráðið tekur fult undir við at bygginevnd verður sett.« Nu hevur Orkurådid i umleid 5 år fingid »upp- læring« i vatnorkuútbygg- ing, og tykist tað nú sum um limirnir so smátt eru byrjaðir at teinkja egnar tankar, og sjálvandi er tað gott men upplæring uttan royndir er aloftast lítið vert, og nú at skjóta upp eitt spildur nýtt pro- jekt er mest sum ovboðið ! Eg eri biðin um at gera nakrar viðmerkingar til hesa seinastu »2-trins rak- ett« ráðsins, men tað tími eg rætt og slætt ikki, tí tað er eins lítið hald í hes- um projekti og í teimum H&S-projektum, ið higar- til hava sæð dagsins ljós. Tað sum harafturímóti er konkret í dag er at út- byggingin Eiði C (Eiði 1) er byrjað! og at henda út- bygging helst verður at fevna um eina 16 m hega byrging av Eiðisvatni (Berdal hevur skotið upp 8 m) + eina tá neyðuga eykabyrging í sunnara enda uppá umleið 5 m. Somuleiðis er tað helst longu avgjert at keypa umreddu tunnilsbori- maskinu (sjá samreðu við SEV-stjóran í Sosialinum 20. nov.) fyri umleið 50 mill. kr. at »øva seg vid«, hóast norðmenn fráráða eitt slíkt keyp. Við nú at nýta somu eindarprísir og kostnaðir sum Berdal, komi eg fram til henda kostnaðin fyri »nyggja Eiði C«, tá eg i fyrsta umfari ikki taki við nevndu borimaskinu: Orkunøgd: 12,3 mill. kWh. Kostnadur 160 mill. kr. — t. v. s. umleið kr. 13,- pr utbygdan kWh Skal utbyggingin gjalda umleid 2/3 av borimask- Sendið lesarabrgvini til Sostalin inuni verður útbyggingar kostnaðurin uml. kr. 14,50 pr kWh Vid ødrum orðum: Nýggja Eidi C projektid verdur at kosta umleid 50 til 70% meira enn norsku serfrød- ingarnir meta vera hægsta mark fyri lønandi utbygg- ing. 16 metur byrgingarupp- skot Orkurådsins her dugi eg ikki at skilja ødrvisi, enn at tað má vera >bí- lagt« eins og bert tað at nevna orðið »borimask- inu< í samband við Eiði C projektið. Tó gleðir tað sjálvandi meg at Orkuráðið nú tekur undir við okkum >-mót- mælismonnum« og skjytur upp at SEV bein- anvegin keypir motor nr. 2 til Sundsverkid. Hesin motorur (12 MW) kann sum kunnugt framleida 70 mill. kWh um árið, — t.v.s. umleið 7 ferðir so nógv sum Eiði C — kostar motorurin uppsett- ur jú heldur ikki meira enn uml. helmingin av Eiði C. Næsta stig Orkuráðsins má nú vera beinanvegin at fáa kannað hvat t. d. Tórs- og so havnar kommunu (ella aðrar kommunur) vilja gjalda fyri 500.000 m' prima >Veðranesgrót< fob Oyri, so vit sjålvir kunnu fåa loyvi at progva at vit føroyingar kunnu byggja bæði betri og biligari vatn- orkuverk enn HÁS — Eg sipi her sjálvandi til Veðr- anes-verkætlanina. Í dag — týsdagur 27. nov. — kemur okkara háttvirda legting saman fyri fyrstu ferð aftaná val- ið. — Meira enn helming- urin av valdu legtingslim- unum hava í sínum valreð- um lovað at rudda upp í SEV/H&S-ruduleikanum. Byr veruligur vilji aft- anfyri hesi lyftir — so vísið tað i dag ! ! ! Tormóður Dahl