hósdagur 6. desember 1984síða 14

Síða 14 Feskfiskakeyp a heysti 1931 heitti Ísvirkið á legtingið um at tryggja ein part av einum megu- ligum halli, ið kundi standast av útflutn- ingsroyndum við feskum fiski, sum eina átót fyri príslíkindi fyri feroyskar út- róðrarmenn. Ætlanin er, at M/s »Th.Stauning« skal liggja í Havn og keypa bátafisk frá norðanfjorðsmonnum. Umborð skulu vera isur og kassar at ísa fiskin í. A teimum plássum, ið liggja ov langt frá Havnini, er ætlanin at leggja størri før, sum kunna taka fiskin frá bátunum har. Í Suðuroy kann fiskurin goymast í Is- virkinum til >Th. Stauning« hevur fylt uppí nordanfjørds, so kann hann, á veg niður, taka fiskin frá suðringum. Ein meirluti í fíggjarnevndini setir fram soljóðandi uppskot: 1) Til rindan til útróðrarmenn fyri fisk til ísfiskaút- flutningar í vetur við M/s >Th. Stauning« lænir Løgtingid »Andelssel- skabet Isvirki« kr. 5000, id skulu aftur- rindast fyri hverja útflytingarferð til landsnevndina, tá fiskurin er seldur, tí við einum frádrátti av tí, sum ísur, kassar, savning av fiskinum til flyti- farið, innkeypsprísur, útreiðslur av fisk- inum í útlandinum, oljubrúk til flytitil- farið fyri túrin tilsamans í peningi er meira enn marknaðurin gevur. 2) Við hvert nýtt innkeyp av fiski til útflyting- ar við M/s »Th. Stauning« kann felagið fáa tær 5000 kr. ella tað, ið er eftir av teimum, útbetalt av landsnevndini. 3) Formaður tingsins verður biðin um best teimum, útbetalt av landsnevndini. 3) Formaður tingsins verður biðin um best meguliga at sikra tinginum tann pening, sum nevnist í punkt 1 og 2 við sikkur- heit í tí peningi, sum inn kemur við salg av fiskinum áðrenn peningurin verður goldin Ísvirkinum. Uppskotið varð samtykt við 20 at- kveðum. Ætlanir Ísvirkisins vórðu eisini førdar út í lívið, men á eðrum túrinum til Hull varð hald lagt á »Th. Stauning«, og skip- ið kom ongantíð aftur til Feroya aftur. Seinni keypti danska fíggjarmálaráð- ið bátin. Í okt. mánað 1932 er útflutningurin við >Th. Stauning« aftur til viðgerðar á Legtingi. Tá verður m. a. roknskapur fyri fyrsta túrin, ið gjørdur varð, lagdur fyri tingið, og sær hann soleiðis út : Til Indkeb af Fisk ........ kr. 5.350,79 — Isning, Pakning, Ind- og Omladning paa Færøerne .. — 1.843,74 Til Afhentning af Isen paa forskellige Pladser ........ — 1.083,00 Tills. re — 1.600,00 — Kasser ............... — 1.430,00 — Fragt, Olieforbrug til og fra Hull ................. — 2.294,00 Samlet Udgift Nettosalgssum i Hull 20/11 1931 .......... eee — 8.394,90 Hvorefter denne Tur skal have givet et Underskud paa i... kr. 5.206,63 Tad verdur åvist, at yvir 3000 kr. eru nýttar til is og kassar, meðan tað i um- sóknini varð sagt, at skipið bæði hevði ís og kassar umborð. Eisini metir meir- lutin, at útreiðslurnar til lastingina í Føroyum vera irimiliga høgar, sjålvt um ódnarveður tarnaði hesum arbeiði mun- andi. Ivast verður eisini í, um hetta kann kallast ein roknskapur, tá ymsar útreiðslur, sum t. d. kassar og oljunýtsla eftir øllum at døma ikki eru goldin av inntekuni av fiskaseluni. Tá Tingið játtaði lánið. var tað ein treyt, at peningurin, sum fekst við sel- una, skuldi sendast beinleiðis til lands- tíðindablaðið nevndina, sum síðani skuldi lata hann víðari til fiskararnar og ísvirkið. Men hetta verður ikki yvirhildið, m. a. tí at manningin á >Th. Stauning« hevði hótt við, at um teir fingu ikki peningin, teir áttu hjá skipinum, legdu teir tað í Hull, og tí var skiparin noyddur at lata teim- um ein stóran part av selupeninginum. Restin verður sent til Isvirkid, sum síðan nýtir peningin at keypa nýggja last av ísfiski fyri. P. M. Dam førir fram, at um hann hevdi handlad ødrvisi, høvdu fiskararnir ikki fingið sín pening, eins og túrur nr. 2 hjá >Th. Stauning< hevði verið av ongum. Um ein slíkur túrur skal geva yvirskot, metir Dam, at hann má fyri- reikast áðrenn skipið er komið aftur av sínum fyrsta túri. Men annar túrurin hjá »Th. Stauning« til Hull varð seinasti ísfiskatúrurin, hetta skip kom at gera fyri førovingar, tí hald varð lagt á skipið fyri skuld hjá Is- virkinum, og Ísvirkið var ikki fert fyri at gjalda hesa skuld, og stutta tíð seinni fór Ísvirkið eisini á heysin. Dam varð eisini átalaður fyri, at hann sum ein av stjórunum fyri Ísvirkið, stutt áðrenn Isvirkid fór á heysin, hevði biðið Tingið um áðurnevnda lán, tí hann átti at vita um vánaligu figgjarstoðuna, isvirkið var komið í, og at umtalaða lánið bert kundi leingja »livitidina« hjá >Th. Stauning« og Isvirkinum í stutta tid, og gjørdi hetta, at tær 5000 kr., sum Legtingið læt, vóru farnar púra óneyðuga fyri skeyti. Sambært lánisamtyktini átti P. M. Dam at goldið undirskotið, men Tingið metti hetta ikki vera rætt, tí Dam hevði uttan iva mist nógvan pening. tå Is- virkið fór á heysin, og metti tað tí vera >lovlig hárdt nu at rejse en erstatnings- sag mod ham vedrerende det í nær- værende betænkning omhandlede lán8. Meirlutin í nevndini setti fram soljóð- andi uppskot: 1) Amtmanden anmodes om pa Lag- tingets vegne at anmelde í Andels- selskabets »Isvirki«s konkursbo som krav for Lagtinget et efter den fore- liggende sag passende beløb, som dog ikke kan sættes lavere end 2500 kr., vfr. det af sagfører Mitens paa landsnævndens vejne i skrivelse af 27. apr. d. a. til hr. P M. Dam tagne forbehold. 2) En afskrift til betænkningen til- stilles amtmanden. Ein minniluti (P. M. Dam og M. S. Vid stein) greiddi frå, at vår- og summar- veiðan hetta árið hevði verið góð, men at prísurin var út av lagi lágur. Til tess at hjálpa um trupulleikarnar vildi Isvirkid lata >Th. Stauning« við manning, um Legtingið í ein vissan mun vildi vera við til at bera eitt meguligt hall, ið kundi standast av eini feskfiska- útflyting. Tey vånaligu veðurlíkindini gjørdu, at tað tók alt ov langa tíð og harvið gjord- ist alt ov dýrt at savna fiskin til skipið. Harafturat mettu teir útreiðslurnar til selumenninar í Hull at vera alt ov storar. Til atfinningar meirlutans segði P. M. Dam m. a., at tá tað í umsóknini verður sagt, at ísur og kassar vóru umborð flutningsfarinum, var tað einans ein upplýsing. ið m.a. skuldi vísa ting- monnum á meguleikan til í heila tikið at fara undir útflutningin. Eisini var tað ollum monnum greitt, at Ísvirkið um tað mundið ikki hevði kontantir, og at ein útflutningsroynd ikki kundi fáast í lag einans við 5000 kr. Játtan Tingsins var treytað av, at fiskur varð tikin frá bygd- unum, og tí mátti skipið, hóast tað ringa veðrið, út á bygdirnar og komu utreidsl- urnar av hesum at gerast lutfalsliga stórar. P. M. Dam upplýsti. at rokns- skapurin hjá Isvirkinum og royndarút- flutninginum vóru hildnir hver sær og hovdu onki við hvenn annan at gera. Víðari sigur Dam, at: »Tad er ikki rætt. at oljan, kassarnir og isurin ikki Víðari sigur Dam, at: >Tað er ikki rætt, at oljan, kassarnir og ísurin ikki eru goldin. Oljan stavar frá siláaekspeditión- ini, og var hon keypt kontant. Fyri ísin og kassarnar úr Leith varð goldið við veksli, ið áðrenn >Th. Stauning« fór niður varð avdrigin við um 1200 kr. Tað skal her verða viðmerkt. at >Th. Staun- ing« varð lagdur fyri henda veksil sama dag. sum veksulin kundi protesterast. Hetta varð gjørt av ti at lopið varð á Isvirkid her heima av sakførara Simons fyri 2700 kr. í ymsum smærri fordring- um. Var eirt Ísvirkinum hiðani frá, varð »Th. Stauning< ongatíð lagdur í Hull. Undir ongum tilfelli var nevnda veksla- skuld so hóttað, at grund var at bera ótta fyri, at »Th. Stauning« varð lagdur i Onglandi, serliga tå id vit høvdu so munagott avdrigid veksilin, id stavadi frå septemburmånad, sum >Th. Staun- ing« vard lagdur i decembur. Tad er eisini eitt spursmål, um tad var størt meiri enn fyri 1200 kr. eftiri at nyta av Leiths køssum og isi, tå id tann isur og teir kassar, Ísvirkið sjálvt læt til utflyt- ingina, var tikið frá tí samlaða ís- og kassabrukinum«. Upplýst varð, at størsti parturin av manningarhyrunum stóðst av ti longu tidini, skipid lå i Føroyum og bidadi eftir farmi. Um manningin ikki fekk sina løn, høvdu teir lagt skipid i Hull og hevdi hetta elvt til at utflutningurin stedgadi. Til tess at forda fyri hesum, metti skip- arin tad vera rætt at lata menninar fåa pengarnar. P. M. Dam greiddi frå, at hann skilti tað so, at tå ið tær 5000 kr. vóru taptar, so var ongin peningur at senda heim til Legtingið, og sostatt kundi hann heldur ikki við besta vilja senda nakrar pengar til Tingið, annars helt hann, at skuldi tað vera meining í at senda Tinginum tær 5000 kr., so mátti Tingið kanna tær ymsu útreiðslurnar, áðrenn hildið var fram við útflutninginum. Og hetta hevði tikið ov langa tíð og steðgað útflutning- inum. Munurin var bert tann, at tað hevði tikið 14 dagar longur hjá Ísvirk- inum at fingið fatur á peninginum. At enda sigur P. M. Dam, at hann, tá ið útflutningsmálið var fyri á tingi:>...als ikki var greiður yvir. at fram skuldu verða farið so hart og »hensynsleyst« móti Ísvirkinum, at tað skuldi noyðast at fara á húsagang. Staturin var tann størsti kreditorurin, og hann gjørdi einki fyri at renna Ísvirkið um koll. Alopið her heima var so mikið minni væntað sum frá legtingi og alla staðni frá var hildið fram um at vera lagaligur og steðga við hardskapi, meðan kreppan stóð harðast å«. Vit takka Øllum teimum, sum hava atkvøtt fyri og stuðlað Javnaðarlistanum í Suðurstreymoy, takka vit hjartaliga. Eisini vilja vit ynskja teimum báð- Nr. 144 — 6. desember 1984 Endabresturin Sum kunnugt var Ísvirkið í fíggjar- trupulleikum, og tí varð aftur sekt um stuðul frá donsku stjórnini, men hon kundi bert stuðla. um løgtingid helt tað vera beint. Tí sendi P. M. Dam skriv til løgtingid, har hann heitt á tingið um, í einum fjar- riti til donsku stjórnina, at viðmæla, at Ísvirkinum verður veittur statsstuðul. Av skrivi Dams framgongur, at virkið er steðgað, orsakað av at hald er lagt á goymslur felagsins. og at virkið ikki við egnari hjálp kann koma sær burtur úr trupulleikunum, og um hjálp ikki verður givin, verður virkið at fara á heysin. Ein meirluti (A. Samuelsen, J. O. Joen- sen, Nolsøe, J. Paturson og E. Mitens) ynskja at úttala, at: . . . man paa nu- værende tidspunkt hverken ønsker at tilraade eller fraraade, at der iværk- sættes foranstlatninger med det formål at sikre Isvirkis bestaaen. Ejheller kan man udtale sig om muligheden for be- varelsen af Ísvirkisbaadene paa færøske hænder. Ommeldte virksomhed har ud- viklet sig til sit nuværende stadium uden vor medvirken. Lagtinget kan ikke af sine egne midler yde nogen pengelig indsats og den erhvervskrise, som øerne i øjeblikket er inde i, sammenholdt med de vanskeligheder, lagtinget har ved at holde amtskommunale virksomheder i gang, gør stillingen her paa øerne yderst kritisk. Bortset fra, om Isvirkis virk- somhed fortsættes, maa vi udtale, at der vil øge de økonomiske vanskeligheder, om de fiskere, som har arbejdet det med Isvirkisbaadene, og ve denne virksom- hed har faaet en del penge til gode, nu skulde miste deres fortjeneste. Dette vil føles haardt og virke skadeligt. Noget tilsvarende gælder selvfølgelig ogsaa de øvrige kreditorer«. Løgtingid segði seg ikki ført fyri at stuðla Ísvirkinum, og kundi heldur ikki viðmæla, at danski staturin hjálpti virk- inum, og endin var so hann, at virkið á vári 1932 fór á heysin. Seinni keypti Tveroyrar kommuna Isvirkid og leigaði tað útaftur til Herluf B. Thomsen, keypmann, sum um tað mundið var borgmeistari á Tveroyri. Isvirkisbåtarnir fóru eisini á heysin. Teir keypti danska fíggjarmálaráðið, og seldi teir víðari. Onkur av teimum kom aftur til Føroya. At hugsjónin aftan fyri »Isvirki« var stór, sæst av endanuin á eini lýsing um fiskaprisir. Har verður sagt: »Gevur »Isvirki« yvirskot við rokn- skaparårsins enda, verður eftirgjald- ing«. Marner Lisberg um valdu, Leivi Johannesen og Tór- finn Smith tillukku vid valinum, og Jåkup Suna Jacobsen takka vit fyri arbeidid, sum hann hevur gjørt i by- ráðnum. Vegna Suðurstreymoyar Javnaðarfelag Jóhann Mortensen | ' á