hósdagur 10. januar 1985síða 12

— ØIl upplýsing er gagnlig sigur Tróndur Djurhuus, sum fyri jól heuði sendingar tríggjar , í útvarpinum melanesisku tjóðirnar. Fyri góðum ári síðan vitjaði hann m.a. tað lítla oyggjaland- = um ið Vanuatu, har hann møtti blíðskapi sum onga aðrastaðni tikin a hesum ijiondur í Kyrrahavin um í ein landnyrðing av ustraliu. Alt er so nógv eðrvísi, vedurlag, um stødur o. s. v. Men tað var ikki fyri at gera sam- metingar, at Tróndur gjørdi hesa longu ferð. Tróndur lesur altjóða menningarfreði í Dan- mark. Tey skriva uppgáv ur um ymisk lond, og tá hann ein dag sá eina grein í einum donskum blaði um ta lítla melanesiska oyggjalandið Vanuatu, fekk hann hugskotið at skriva uppgávu um hetta landið, ið fekk sjálvstýri í 1980. So fór hann at leita fram upplýsingar, at fyrireika seg til ferðina. Men torført var at fáa nakað at vita, tí fá hava givið hesum smáu tjóðum gætur, og tí er lít- ið skrivað um tær. Heystið 1983 fóru Tróndur so úr Danmark saman við Øssuri Winth- ereig, sum hann ferðaðist við í Fjareystri, har teir vóru í hálvan annan mán- að. Tá noyddist Øssur heimaftur. Men Tróndur Australia Jakarta í Ind til Nou ý-Caledonia, ein yg hann av teimum melanesisku j „ ið framvegis er franskt hjáland. Har er ófriðurin, sum vit hoyra tiðindunum. Í ti landinum var Tróndur í nakrar dagar, áðrenn hann fleyg víðari til Vanu- atu, ið sum nevnt hevur fingið sjálvstýri. — Eingin ivi er um, at fólkini hava tað betri í tí landinum, sum er frælst. Til dømis er eingin illstøda longur millum melanesar- ar og tey hvítu, sigur Tróndur. Í Vanuatu var hann ein heilan mánað og kennir sjálvsagt tað melanesiska landið best. Ný-Caledoniu vitjaði hann í nakrar dagar. Vestur-Papua og Eystur-Timor fekk hann ikki høvi til at vitja. Men hann hitti fleiri fólk úr teimum londunum í útlegd og kann út frá teirra frá- greiðingum gera sær sína niðursteðu. — Bæði í Eystur-Timor og í Vestur-Papua er tað forboðið at virka mentan- um 1 på 7 Papua New Guinea em Melanesisku londini eru tey i ti svarta kassanum arliga, og tað er eisini for bodid at virka fyri frælsi hjå landinum. Tad er yvir høvur forbodid at tosa um sjålvstyri. Tey kunnu ikki so frægt sum nevna landið vit teirra egna heiti. Indo- nesiska navnið er tað ein- asta, ið verður tolt. Og tað eru tað nógv fólk, bæði politikarar og onnur, ið ikki kunnu liva av, sigur Tróndur. Hann veit at siga, at bara síðan 1975 er triðingurin av fólkinum í Eystur-Timor dripin, og tað sama er hent 150.000 í Vestur-Papua. Ti hava fólk í hópatali leitað sær friðskjól í eðrum londum. — Tað gevur nakað at hugsa um, at eg hitti hesi fólkini, sum hava upp- livað alt hetta. Tað er ikki tað sama sum at hoyra tíðindi í útvarpinum. Og tá eg so fyrst hevði sett meg inn í evnið, og tað vildi so til at eg fekk hevi til at arbeiða í útvarp- inum, helt eg tað vera rætt at bera tað víðari, sum eg hevði sæð, sigur Tróndur. i Kiribati auru Einsrættadur tidindaflutningur Tað er ikki bara i Før ovum, at vit fáa so lítið at vita um, hvat fer fram Tað er teimum stóur tid- indastovunum fyri at takka. Nøkur eki i heimin- um verða meira umredd enn onnur. Tann borgar- liga pressan sigur mest um londini eystanfyri tað sonevnda jarntjaldið. Og so skulu tað helst vera nógv dráp, men tey hava eisini verið í hasum lond- unum. Nú knappliga hoyrist nógv úr Ny-Caledonia. Tíðindini kunnu geva ta fatan, at melanesarar eru nekur bølmenni, sum bara drepa. Har kann eg við- merkja, at Frakland (Ny- Caledonia er franskt hjá- land) er komið við einum uppskoti til nýggjá stýris- skipan fyri landið, men ta loysnina kunnu tey inn- feddu ikki góðtaka, tí henda loysn ger tey til minniluta í teirra egna landi. Frakland ætlar ikki at gera landið til eitt sjålvstødugt melanesiskt land men eitt europeiskt land við melanesarum búgvandi í reservatum, sum ikki kunnu taka lut í tí politiska lívinum. Tí eru tey ímóti teimum fronsku sokallaðu sjålvstyrisætl- anunum. — Tað er ikki júst so- leiðis vit fáa tíðindini segd. Men tað er nú heldur einki nýtt, at tíð- indini ikki heilt samsvara við veruleikan. Tað vita tey, ið hava verið úti og sæð, hvussu viðurskiftini eru, sigur Tróndur. Egið tilfar Av tí at Tróndur fann so lítið skrivligt tilfar, var einki at gera hjá honum uttansjálvur at savna so nógvar upplýsingar sum gjørligt á ferðini. — Eg gjørdi einar 20 samrødur å Vanuatu vid øll, sum eg kom i samband Umframt tær triggjar sendingarnar um melanesisku tjóðirnar hevur Tróndur Djurhuus gjørt aðrar útvarps- sendingar um ferð sína. Á jólum hevði hann eina send- ing um jólini 1983, sum hann helt í Australiu við, politikarar, stjórar, starvsfólk og nógv onnur Eg var har i ein heilan månad og arbeiddi alla tíðina, sigur Tróndur. Harafturat skrivaði hann niður og fekk eintak av ollum, ið hann kundi koma til, t.d. ársfrágreið- ingar, figgjarlogir og hag- tøl. Góða móttøku Í Vanuatu hevði Tróndur ongar málsligar trupul- L'kar, ti har skiltu fólkini enskt. Í Ný-Caledonia var eitt sindru verri, av tí at franskt verður tosað, men Tróndur fekk kortini tolk, sum umsetti til enskt. — Í ný-Caledonia vóru melan- esarar ógvuliga varnir í fyrstuni. Tað skilti eg væl, tí har er munurin stórur millum tey og tey hvítu. Men tá tey frættu, hvat endamálið var við ferð míni, vóru tey blíð og fyrikomandi. — Á Vanuatu fekk eg avbera góða mótteku. Annars hevði ikki borið mær til at komið í sam- band við so nógv fólk. Nógastaðni kom eg við heilt stuttum skotbrái, men tað gjerdi tað sama. — Eg fekk nógvar góðar vinir — til demis við bara at fara inn á eina matstovu ella við at fara í dans. Kveldini royndi eg at brúka til at fara út mill- um fólk. Fleiri av hesum vinunum havi eg skrivað saman við síðan. Aldrin havi eg upplivað so blíð fólk. — Hvussu eru hesi londini fyri? — Tað veldst um, hverjum viðurskiftum vit hyggja at. Hyggja vit at teimum telum og viður- skiftum, sum alheims figgjarstovnar og tidinda- stovurnar vanliga hyggja at, so eru tey illa fyri. Tad vil siga, at bruttotj6dar- inntel'an er lutvist låg, sjålvt um hon ikki er mill- um tær lægstu i heimin- um Ny-Caledonia hevur eitt virðismikið mineral, sum eitur nikkel. Men teirra búskapur er heilt avskepl- aður, tí alt byggir á nikk- el-framleiðsluna. Fyrr livdu ell hasi londini fyri ein stóran part av jerðini. Nú er øll framleiðslan løgd niður, soleiðis at tey inn- flyta ein stóran part av matverunum. Í Vanuatu er ødrvisi. Tað landið hevur ongantíð verið so mineralrikt. Men veðurlagið er gott, og jørdin er fruktagóð. Har livir framvegis ein stórur partur av fólkinum av at framleiða til egið brúk. Tað vil siga, at eingin nakrantíð kann hungra. So sjálvt um nekur tel vísa, at landið er fátækt, so er tað upp á nógvar mátar rikt, við tað at bú- skapurn er varðveittur. Tað kemur m.a. av, at har hava tvey hjálanda- veldi verið, Frakland og Bretland, sum hava havt ógvuliga ymisk áhuga- mál. Tey hava forðað hverjum eðrum at leggja landið undir seg. Hevdu tey sloppið tað, hevði landbúnaðurin óivað verið lagdur um til bara at framleiða eina veru, sum tað hevur verið gjørt i nógvum vesturafrikansk- um hjálondum. Tað kann síggja gott út í búskapar- tølunum, men tað hevur við sær, at fólkið ikki kann breyåføda sær. Heilsuviðurskiftini eru lutvíst góð, sjálvt um maturin kundi verið prot- einríkari.