leygardagur 26. januar 1985síða 12

Síða 12 Nr. 11 — 26. januar 1985 í summarfrítíðini. Hóast árið er ungt og leingi er til summarfrítíðina, so eru tað tó tey, sum longu nú leggja sær frítíðina til rættis. Kanska henda greinareðin og ferðafrásegnin úr Álandi kann vekja áhugan hjá feroyingum fyri okkara norður- lendska granna. Russaratíðin Áland var eitt hermálsliga týdning- armikið eki, og teir nýggju harrarnir vóru ikki seinir at brúka hetta. 1830 fóru teir undir at byggja eina stóra hermannaborg í Bomarsundi, men hon var ikki meir enn hålvlidug, tá hon varð álopin av ensk-fronskum heri. geva seg yvir, og bjóðaðu svium at fáa Áland aftur, men sviar tordu ikki at taka við gáv uni, so varð borgin sprongd i Hetta hendi í august 1854. um somu tíð sum krimkriggið fór fram Krimkriggið var frá 1853 til 1856, í eðrum partinum var Rusland og í einum Russar máttu s1igurnarrarnir juftina Fyrst í 70-årunum vitjaði Sámal Johansen i Álandsoyggj- unum og hevur hann síðani tá víst hesum lítla og sjáldsama oyggjabólki sín serstaka áhuga. ; Tidindabladid Sosialurin hevur biðið Sámal um at greiða lesarum okkara frá ferð síni í Álandi og annars um hetta forvitnisliga og vakra land, ið fleiri og fleiri foroyingar vitja 4. partur hinum partinum vóru Turkiid, Frak- land, Ongland og Sardinia. Tá ið friðarsamráðingar aftan á krigslok vóru í París 1856, kravdi Sveríki at fáa Áland aftur. Men vestanmenn vóru móðir av krígnum og megnaðu ikki ímóti russum at hjálpa svium, tó varð avgjert á hesi tridarråds- stevnu, at krigsvápn skuldu ikki vera í Álandi, og soleiðis er steðan hjá Alandi enn í dag. Skilnaðurin frå Svøriki var ein harður stoytur hjá Alandi, ikki bara politiskur og tjóðskaparligur men eisini ein figgjarligur stoytur. Tað nýggja markið í Álandshavi millum Aland og Svøriki kom at verða ein fordan fyri farmasigling og handli vid Stockholm, og ein handilsavtala, sum 1838, varð gjørd millum Rusland og Svøriki, gjørdi tað enn torforari hjá ålendingum at hava samband við Stockholm. Ætlanin við hesum tiltaki hjá russum man hava verið fíggjarliga at avmarka ella helst slíta sambandið millum Áland og tað gamla svenska móður- landið. eitt tiltak, sum av handils- politiskum orsøkum varð styðjað finskum idnadarmon M so við og iðu ðu - tl } dGiendir >, arð Ylexand« II keisa Rusl hann var ein frilyntur maður. og vórðu nógvar góðar fyritøkur 230 skip, og teir bygdu skipin ! . teir sigldu øllum heimsins høvum. I ha Gøteborg liggur barkin i Mariehamn liggur tvey ófera prúð og vekur ålendsk skip. Ein orsek til framgongdina hjá álendingum hesa tíðina var, at stað Mariehamn ir, stor SKID, sum T lri > VIKINEK« g »Pommern« urin varð grundaður 1861 havnina x við ta frálíka góðu Svibyviken. Í fyrstuni gekst ta striltið hjá staðnum at koma fyri seg men í byrjanini av okkara eld va hann vorðin mentunarlig og figgjar lig miðsteða í Álandi. Mariehamn varð helst grundaður av russiskum ávum, og ætlanin var at býurin skuldi verða ein stuttleika býur. Har vórðu gjerd nógv stutt- leikatiltok, og hagar komu ríkfólk úr Ruslandi til at stuttleika sær: fúrst ar, generalar og ríkir handilsmenn við konum og døtrum. Men tað visti seg skjótt at vera torført at fáa fyri- tøkurnar at bera seg figgjarliga, og so kom fyrra verdinskriggj og gjørdi enda å øllum ståsinum. Tá ið kriggid byrjaði 1914, fóru russar undir at byggja hervirki ymsa Alandi við kanónum og maskinbyrsum. O.u. 6.500 russar naðu virkini, hóast tað á fridar- taðni iðingunum í Paris 1856 var av gjørt, at eingi krigsvapn skuldu vera Aland x æt: nle iði rlÉ ro K ] Á 1 rn Fir d 1 yrðir E r millu n ga in. (FH ga x 1 VD < ri r g mielag ð teir idust . } x rus Olve gl Í eru! herurin hjá russisku kollvelting TY rl 17 T f5) £ armonnunum). i reDruar 3185 TOT partur av hvitgardistunum eftir isin lands og komu beinanvegin í Aftan á hvítgardistunum komu teir reyðu og legdu upp í bardagan, men áð- renn tað kom til rættiligan saman- um til strið við russar, sum vóru har svenska stjórnin teir stríðandi partarnar at ganga við til x |} brest, fekk it halda uppat við bardaganum og fara ur Á landi Deir revåu foru til Turku (Åbo), og teir hvitu vórðu endir til Svøriki og sidani til Norð- 11 urfinland. Men áðrenn allir russar úr Ålandi, kom ein tysk- ur herur og fangadi teir russar, sum eftir vóru. Her Alandi. Álendingar høvdu mist nógv skip og landi var ikki hendur stórvegis skaði. Tey her- virki, sum russar hevdu bygt, vórðu aftur sprongd í luftina. endaði kriggid í nogvar sjomenn, men á Russar bygdu hesa stóru borgina í Bomarsund á Álandi i 1854. Men bretar og fransk- ar bumbaðu borgina. Í dag eru bert leivdirnar eftir