leygardagur 26. januar 1985síða 13

IW. 11 — £0. Jartuar 1900 Álendskt sjálvstýri Tær stóru, bæði politisku og sosialu, rembingar, sum fyrra verðinskriggj hevði vid sær, gjørdu, at russiska keisaraveldið for at ridla, og tå ið tað frættist, at Nicolaj II, keisari, hevdi lagt frå sær, 15. mars 1917, vistu fólk, at endi var á ti gamla stjórnar- lagnum í Ruslandi. Í november 1917 boðaðu teir nýggju menninir í Kreml við Vladi- mir Lenin á odda frælsi fyri allar fólkaminnilutar, ið hevdu verið innan fyri tað russiska keisara- veldið. Hesir minnilutar skuldu sjálvir gera av, hverja stjórnar- skipan teir skuldi hava, og hverjum teir vildu vera saman við. Hetta var fyrstu ferð, at grundreglurnar um sjálvsavgerðarrætt hjá fólkaminni- lutum vórðu orðaðar so týðiliga. Nú. meir enn sekstisjey ár aftan á fræls isboðskapin hjá Lenin, kunnu vit ætla um, antin russar hava gjert eftir yvirlysing hansara. Tá ið boðskapurin úr Kreml frætt ist til Ålands, fóru ungir álending: il rKa r lóru ur oygg) 1 oyggj ðar i i K t HH segdu y ftur ið Svoriki lu sær til ski Ju um hjálp, og sviar pa Alandi. Men Fin land, ið 6. desember sama ár (1917) heyði fingið sjålvstyri við at visa til sjálvsavgerðarrættin hjá ellum minnilutum, var ímóti ynskinum hjá álendingum, og álendingar máttu so stríðast enn í 4 ár inntil ein endalig avgerð fekst Í januar 1919 var ein sendinevnd úr Álandi í París, har ráðing var aftan á fyrra verðins- kriggj, fyri at fáa friðarsamráðing- ina at taka sær av Álands sak, men har spurdist einki burtur úr. Seinni, tá tað frættist, at franski forsætis- ráðhrrin George Clemenceau hevði hildið eina talu, sum kundi skiljast soleiðis, at friðarráðstevnan fór at taka undir við krøvunum hjá álend- ingum, skundaði stjórnin í Finlandi sær til at gera uppskot til eina sjálv- stýrislóg fyri Áland. Hetta lógar- uppskot varð viðtikið í finska ríkis- degnum 30. april 1920. Men álendingar vildu ikki ganga frá kravinum um at koma saman aftur við Sveríki, og 1. mai 1920 var ein álendsk sendinevnd í Sveríki og hitti svenska kongin á slottinum í Stockholm. Har søgdu álendsku sendimenninir, sum teir so ofta høvdu sagt fyrr, at teir einki logdu í tað sjálvstýri, sum Finland bjóðaði teimum. Stutt aftan á, at álendska sendi- nevndin var komin heim aftur úr Stockholm, komu finski forsætisráð- harrin og tveir aðrir ráðharrar til Mariehamn og boð vórðu send eftir kommunu- og statsfulltrúum friðarsam- UIUNIUAUIHOIO ! at koma til fundar. Fundurin varð hildin á ráðhúsinum í Mariehamn og til samkomuna og segði m.a., at Fin- land altíð við vælvilja vil ganga krevum frá álendingum á meti, og um álendingar vildu broyta sjálv- stýrislógina, so vildi finski ríkisdag- Hann bað samkomuna taka við hesi lóg og byrja at brúka hana. Hann segði eisini, at finska stjórnin hevði frætt. at ábyrgdarleysir persónar arbeiddu finski forsætisráðharrin talaði urin taka undir við ti. fyri at skilja Áland frá Finlandi. Hann vildi ávara allar og siga, at finska stjórnin fór at fara harðliga móti slíkum royndum. Aftan á finska forsætisráðharran fekk Julius Sundblom, blaðstjóri, orðið, hann var ein av hovuðsmonn- unum fyri, at Áland skuldi sam einast við Sveríki. Julius Sundblom talaði vegna allar ålendingar, sum vildu sleppa aftur til Sveríki. Hann segði stutt, at álendingar einans høvdu kravt s ma rætt um aðrir ] I l I gåamia russara- IF ið folkaatl vødu at 1 3 d í i ' P ra x Í i x H h x % x im tt Sjá ; sum lt KK høvdu bíðið ur Soleiðis endað voru Julius Sundblom og varaher aðshevdingi Carl Bjørkmann tikni: og fluttir úr Ålandi. Carl Bjørkmann var saman við Julius Sundblon annar av hevuðsmonnunum fyri, at Aland skuldi koma saman aftur við Svøriki Aftan á hvassa skriving millun Finland og Sveríki, fekk Ongland beint trætuna um Áland til Fólka- sambandið (Folkenes Forbund). Teir fongslaðu lendingarnir vórðu demdir fyri at birta uppundir landa- svik, men teir vórðu náðaðir, sjálvt um teir ikki hovdu biðið um náði Fólkasambandið skipaði nevnd av løgfrødingum til at Alandsspurningin frá einum fólka rættsligum sjónarmiði Henda nevnd kom til tað úrslit, at Áland var tikið av russum aftan á, at Fin- land varð tikið, og at álendingar á einum interkommunalum fundi i Finstrøm 20. august 1917. áðrenn Finland var skipað sum sjálvstað- ugur statur, hevdu gjert vart við. at teir vildu sameinast aftur við Sve- ríki, ið teir hevdu verið saman við líka síðani steineldina, men sum teir, vegna valdsgerðir, høvdu verið skildir frá í hundrað ár. Spurningurin um, hvat land Áland skuldi vera saman við. var ikki ein innanhýsis finskur spurn- ingur men ein alheims spurningur, sum Fólkasambandið átti at við- gera. Lógfreðisliga nevndin gav so statt álendingum viðhald. eina kanna Framhald Síða 13 = Í 1876 áttu álendingar 230 skip, og teir bygdu skipini sjálvir, stór skip, sum teir sigldu við á ellum heimsins høvum. Her álendska skipið Sylfid við Cap Horn í 1912 Hevuðsstaðurin á Ålandi, Mariehamn, varð helst grundaður av russiskum ávum., og ætlanin var, at býurin skuldi verða ein stuttleikabýur. Hagar komu rikfólk ur eilum Ruslandi at stuttleika sær. Myndirnar eru frá teirri tíðini