leygardagur 2. februar 1985síða 14

Við Karl í Afrika Karl Nolsøe heldur fram við frásagnum sínum úr neyðstoddu londunum Ethiopiu og Chad. sum hann hevur vitjað — Hatta er ein hermanna- venjingarlega, sigur hin statsligi ferðaleiðarin. Hann er ikki skósveinur mín, men hann, ið skal ansa eftir mær tíðinda- manni og greiða mær frá tí, eg kann koma í iva um á ferðini. Vit eru beint nú komin út um hevuðsstaðin í Ethiopiu, Addis Abbeba, og koma framvið stórum hermannabólki. Men eg eri ikki í stórum iva kortini. Hetta er eitt av teimum eftiransingarsteðunum, hvar syrgt verður fyri, at býurin, ið enn virkar at siga normalt, ikki verður kevdur av teimum mongu, sum hava frætt, at matur er í Addis. Tað er ringt hjá einum føroyingi at skilja, at hesi neyðars fólk, sum hava mist alt og hava gingið langt og leingi verða burturvíst, tá ið tey koma til eftiransingarsteðini Men ikki so vildi einans neyðina enn sterri, um tey um var tað gjørt øll sluppu inn i høvuds- har vildi tad, r har, fingið skjótan enda, og umsitingin havt torført við at hildið fram Ti steingir stjórnin vin Stásiligt morgun- matarborð Tad er eisini ringt at liva við, at tú sum gestur kann sita við stásiligt morgun- matarborð á hotellinum, meðan tey svelta aðra staðni Har er alt: roykt skinka melónir, papaya fruktir, heil = ananas ymiskar posteiir, ostar, fleiri sløg av juice, bacon og egg Hálvan tíma seinni beint uttanfyri býin koma vit framvið fólkum, sum koma skinklandi í ytstu neyð, rekandi útmergjaði neyt til næsta selustað, har tey fáa alt ov lítið fyri tey, tí alt ov nógvar rak kýr eru til selu. Tá eingin matur er til fólk, er heldur einki til djórini, og gras er einki, alt er brúnt, gult og sviðið, tað er ófatiligt, at kríatúr- ini hava ant so leingi. Tað eru stolt djór, sum hetta stolta fólkið, kríatúr við longum hornum, sum hava verið prúð og vekur í góðum degum, tey mugu drpast, og sjálvt um eg ikki eri bóndi, skilji eg, at tað fer at taka nógv ár at fáa neytatalið fult aftur. Treini verða høgd umkoll fyri at skaffa brenni og at hita tær keldu fjallanæt- urnar. Tað flovar stutta tíð, men tá skógurin er horvin, vinnur oyðimerkin fram, og so kemur als einki regn. Tá einki gras er til neytini, verða tey dripin, og tað fer at taka nógv ár, áðrenn landið verður sjálvbjargið við kjeti aftur. Aftur til luksuslívið, so sum tað kann livast av teim vælbjargaðu ethi- oparum, teimum sum eru nakað, av turistum og teim vitjandi, hvar tað so enn er, ovast uppi á Hilt- on, har stjórnarembætis- menn eta morgunmat, og har nógvir turistar búgva ella á Ghion ella á tí meira ethiopiska Harambee. Mong útlendsk hjálpar- fólk búgva á Ghion Neyðugt at fara heim Tað skilst at fólk, fara út og hjálpa líkasum at attur til sum hava fyri neyðini kunna venda teirra gomlu verð, fyri at kunna tola neyðina og fyri at hava styrki likamliga halda fram við hjálparvirksem kunna burturi og sálarliga til at num og fyri at halda sjúkum Men kortini hugsi eg, at vit kundu við okkum sjálvum, og einans tikið tvær breyðflísar og onga skinku, melon og alt tað, sum er á tí fulla borð- inum Hetta hevur nakað at gera bæði við okkara sam- kenslu við ethioparum og eðrum byrjað Neyðin kom áðrenn marxistiska stjórnin Hjálparstovnar royndu í fleiri ár at gera vart við, at hungursódnin var kom- andi, áðrenn marxistiska stjórnin vid »chairman commander in chief, com- rade chairman Mengistu Haile Miriam« å odda læt vid seg koma. Men langt er uppå meira enn ein måta ur ytstu jad- arum landsins til Addis Abeba. Eg må viðganga, at sjålvt um eg åt eitt sindur minni næstu ferð, so vardi Nr. 14 — 2. februar 1985 At síggja mikla neyð og búgva á luksushotelli Summir partar av Ethiopiu eru verri fyri enn aðrir. Nekur fáa nokk at eta, meðan onnur svelta. Neyðugt er tí at flyta fólk hagar, tey hava meguleikar fyri at liva ikki leingi fyrr enn tað var tað sama sum framman- undan, kanska eisini fyri, at eg skuldi kunna klára tað. Eg veit ikki. Men legið er tað og upp- aftur legnari verður ta, at meðan tey liva av neyð- ransónum eina staðni og svelta aðra staðni, har tað ikki eydnadist at fáa hjálpina fram eftir vána- ligum vegum, so kunna vit velja og vraka í teimum býum, har alt gongur sum vanligt. Men mong av teimum fólkum, sum arbeiða við neyðini dagliga siga, at tað kunna liva næstan normalt, tá ið tey koma aftur frá dagsins strevi, beinleiðis er neyðugt sálarliga. A vegnum millum Dessai og Addis Abeba hitti eg tvær írskar sjúkrasystrar, sum hava virkað har eina tíð. Tær hevdu beint tá byrjað eina mathjálpara- stød í nekrum tómum húsum framvið vegnum Alt var dust og flugur og hópur av sveltandi, sum hevdu gingið í dagar fyri at koma fram At fáa heitt brúsubað fyri okkum, tá tú kemur aftur til Addis, tær írsku tað er sær eitt segdu urnar stersta eydnan So eg fái mær brúsubað gent- beinleiðis teirra vegna, longu sama kveld eg standi undir bråsu, sum tó einans dryppar Tað er í einum av teimum bygdunum, sum enn livir á ieið normalt, Cambolcha millum Addis Abeba og fjallabyin Dessai og ikki serstakliga langt frå t.d. leguni Bati, har nøkur av teim verst raktu eru Hvi flyta teir ikki nøkur av fólkunum úr leg- uni út í hesar bygdirnar, ið enn trívast, spurdi eg nekur hjálparfólk? — Hvat hevði tú í Vági sagt, um tit hevdu akkurát nokk at eta, og so helvtin av Tveroyri flutti til tykkara? var svarið ell líknandi. Nei tað er ikki so lætt kortini. Teppi er neyð- synjarvera Teppi verða seld á svarta marknaðinum í Addis til okursprís Tað er neyðsynjarvera, tí næturnar eru so kaldar. Kanska 1000 fólk standa frammanfyri mat- hjálparstaðið og bíða. Vit parkera bil okkara og fara inn at hyggja. Eina letu seinni komi eg at hugsa um kuffert mítt og soviposa, sum liggja í tí opna bilinum. Hevdi eg gjørt tað sama i einum byi har heima, trúgvi eg ikki, at nógv hevði verið eftir, tá eg tveir tímar seinni kom aftur. Men á vegnum í Ethiopiu er eingin av teim 1000 sveltandi fryst- andi menniskjunum sum tóku mína ogn. Um eg hevði havt 100 soviposar, hevði eg beinanvegin givið teir frá mær, men hvat munar ein, so vit koyrdu av stað aftur. Men eg kenni teir stoltu ethiopar munandi betri. Vegirnir til Epheson, fyrsta legan vit vitjaðu, sum er 260 km. frá Addis, til Cambolcha og til sum er 600 km burturi hegt uppi í fjøll- unum, eru reiðiliga góðir, Dessai, men tað er fjallakoyring og gott tol skal til at koyra bil har Enn er vegurin toliligur, men jú meir vit nærkast Bati í Vollo landspart- inum, trupult verður tað Kortini koma lastbilar við neyðhjálparferningi fram. Tað verður fyrst heilt ringt longri burturi, meira har neyðhjálparstovnar, umframt at stríða seg frameftir illa framkomi- ligum vegum, eisini noyð- ast at berjast móti teimum, teir koma við hjálp til Sniðálop Lastbilar Luthersku sam- einingar (Folkekirkens Nedhjælp) hava verið fyri fleiri hendingum, har flutningur er álopin av frí- gerðingarfólkum í Eritrea. Hetta eru hendingar, ið hoyra til dagliga arbeiðið. Tað er tað eisini, tá mín statsmaður í eini lítlari bygd, har vit steðga fyri at lappa dekk, sigur, at her er ikki neyðugt at foto- grafera. Hví? tí at hýrurin er ikki til tess. Seinni fái eg at vita, at her er um at tendra, ikki skal nógv til fyri at tað logar, so foto- tólið blívir verðandi í task- uni. Í byrjanini er okkara statsmaður nakað tverur og vil einans vera við mær í 2 dagar men vit nýta 3 dagar fyri at rekka Bati. Hann vil ikki gevast, tí hann skal vera aftur til týdningarmiklan fund í Addis. Við visum í hondini kanst tú ikki bara fara út um landið sum turistur og als ikki sum blaðmaður. Tú skal hava farloyvi og viðurkendan ferðaleiðara við. So við og við blotnar okkara maður, og at enda vil hann verða við okkum allan vegin. Á vegnum meta vit endaleysum mannaflutn- ingum, sum vit hava frætt um heimanífrá. Tað hevur verið funnist at hesum. Mong av teimum, ið hava verið flutt til betri partar av landinum, eru rýmd og setiarbeiði. Setiarbeidi Kunnu nú átaka okkum nakað av Tíðindablaðið SOSIALURIN farin aftur til heimbygd- irnar. Bussar og lastbilar fullir av folki koyra framvið — 500.000 flytast og stats- lastbilar við korni fylgja teimum. Men hevur tú sæð hvussu gult, brúnt og sviðið alt er soskilst, at tað er neyðugt at flyta tey mongu fólk til steð, har tey hava meguleikar at liva. Tað fara kanska at ganga 10 ár, til tey aftur kunna dyrka sítt gamla land. Allan vegin síggja vit fá grøn eki, tað eru tey hervi- ligu malariasump-ekini, sum fyrr ikki kundu dyrk- ast tí fólk doyðu har. Nú eru hesar somu stór- áirnar útturkaði, sjálvt tann stóráin sum ongantíð tornaði, har eru einans nakrir fáir hyljar.