leygardagur 9. mars 1985síða 11

Nr. 29 — 9. mars 1985 Burturvið at steðga skilagóðu útbyggingini hjá SEV Minnilutin metir tað írímiligt at tileinkisgera kommunala samstarvið hjá felagnum SEV, eins væl og hetta er at bróta niður tað kommunala sjálvstýrið, ið er ein týðandi liður í okkara sam- felagsskipan. Minnilutin, sum er Agnar Nielsen úr Sambandsflokkinum og Asbjern Joensen úr Sjálv- stýrisflokkinum setir tí einki uppskot fram. Vit prenta viðmerkingar teirra til málini niðanfyri: Legtingsmál nr. 33/1984 (vetrarting): Uppskot til samtyktar at seta niður nevnd viðvíkjandi vatn- orkuútbyggingini Málið varð framlagt 29. november 1984 av Jógvan Sundstein, legtingsmanni, og undir 1. viðgerð varð tað beint í serliga 6- mannanevnd. Nevndin hevur viðgjert málið og hevur býtt seg í ein meiriluta og ein minni- luta. Meirilutin (Thomas Arabo, Jógvan Sundstein, Karin Kjølbro og Tordur Niclasen) hevur lagt sítt álit fram. Ein minniluti (Asbjern Joensen og Agnar Nielsen) harmast stødutøku løgtingsins um at taka myndugleikan viðvíkjandi vatnorkuút- byggingini úr hondum á kommununum og at leggja hesa útbygging til avgerð landsstýrisins. Hóast SEV er kommun- alur felagsskapur, so er her beinleiðis talan um ognarteku í rettum polit- iskum týdningi, tá tað nú skal vera landsstýrið, sum framyvir skal diktera út- byggingarháttin og tíðina fyri hesi. Gamalt er, at har ein skriðan er lopin, er onnur væntandi. Hver næsti politiski leikur verður í hesum óhugnaliga talvi, kann ein meta um, tí eingin eigur at vænta, at vinstrivongurin gevst við hetta. Viðvíkjandi = málinum um orkuútbygging, so metir minnilutin tað heilt burturvið, at seks ting- menn skulu tilráða á hesum eki, sum nú er fyri- sitið av kommunum, um- boðsnevnd, stýri og ser- kenum á økinum. Tað er minnilutans áskoðan, at hesin leikur rímuligt kann sammetast við ta kendu frásegnina um eggið, ið skuldi læra henuna. Besta loysnin av hesum máli var ivaleyst, at tað fór í gloymslunnar skuffu. Tá meirilutaálit er komið á tingborð við til- ráðing um hetta mál, so verður minnilutin at fera fram síni sjónarmið hesum máli viðvíkjandi byggjandi á ta sannfering, at undangongumenn okkara bæði innan poli- tikk og vinnulív ikki gjørdu nakað mistak, tá hesir fóru undir stórverk at byggja út og gera nýtslu av vatnorkuni her á landi, og soleiðis gera nýtslu av teirri megi, hesar oyggjar eru væl- signaðar við. Ein orku- kelda, ið er hin reinasta, ið finst, fyri ikki at gloyma tann ómetaliga týdning, henda kann hava fyri fer- oyskan búskap, eins væl og vit við sterst megu- ligum nýtslustigi kunnu tryggja okkum, um trupulleikar eru á olju- marknaðinum, eins væl og 100'ir av milliónum kunnu sparast árliga í oljuinn- flutningi við tíðini. Eftir tilráðing og ráð- geving frá feroyskum myndugleikum varð skitsuprojekt fingið til vega og sent Feroya Landsstýri til góðkenn- ingar, samstundis sum sekt varð um landskassa- veðhald fyri neyðugari lánteku. Málið fór síðani til við- gerðar hjá Orkuráðnum, sum sekt sær serkena hjálp uttanlands hjá A.B. Berdal og Elsam. Eftir tilráðing frá Orkuráðnum gav Landsstýrið síðani SEV loyvi at fremja Eiði 143, loyvið varð givið tann 5. juli 1982. Áðrenn málið var komið so langt, hevdu friðingarmyndug- leikar fingið málið til við- gerðar. Hóast drúgvar kanningar vórðu settar í verk, so var niðursteðan almannakunngjerd tann 30. desember 1983, og gav honum SEV lowi at fremja sína ætlan í Norðureysturoy. Frá fundinum, sum seksmannatingnevndin ið hevur kannað SEV-útbyggingina hevði við stovnar og myndug leikar. Her er Jógvan Sundstein, Agnar Nielsen, Asbjørn Joensen og Tordur Niclasen. Hinir báðir limirnir eru Tummas Arabo og Karin Kjelbro. A vári 1984 kemur nýtt projekt í ljósmála. Tankin er at savna vatnið saman hægri uppi fyri á tann hátt at fáa meiri orku burturúr, SEV kann geva hesum monnum rætt í, at meiri orka fæst burturúr hægri uppi, men henda orku- kelda er ikki hóskandi í tí elskipan, SEV hevur í dag. Hetta kemst av, at ongar vatngoymslur kunnu gerast í hesum hæddum, ið hvussu so er ikki fyri upphæddir, ið kunnu sam- metast við upphæddina fyri goymsluna við Eiðis- vatn. Orkuráðið, A.B. Ber- dal og Elsam siga í teirra frágreiðing, dagfest 8. august 1984, síða 1-1 citat: „Produktionen pá et vandkraftværk uden magasin má stort set følge vandtilstrømningen og bliver derved meget svin- gende. Det vil være uhensigtsmæssig at lade dieselanlæg optage disse svingninger. Gennemførelsen af Vedranes-projektet må derfor forudsætte, at til- strækkelig produktions- og reguleringskapacitet tilføres andre steder i vandkraftsystemet«. Tad er ikki møguligt at utbyggja vatnorkuna, uttan neyðugir reguler- ingsmeguleikar eru til staðar, tá tað ikki er rætt at nýta dieselmotorar til ta neyðugu reguleringina. Avgerð er tikin um at út- byggja Eiði 1, ið umfatar vestara part av ekinum, ið SEV hevur fingið loyvi til frá Yvirfrið- ingarnevndini. Tá byrjað verður soleiðis, er tað fyri, at allir aðrir meguleikar fyri framhaldandi útbygg- ing kunnu standa opnir: longur suður móti Norð- skála, Veðranes, eystantil á Eysturoynni og meguliga aðrir megu- leikar. Eisini verður hædd tikin fyri meguligum trup- ulleikum fyri alivinnuna. Orkuráðið, A.B. Berdal og Elsam siga víðari í frá- greiðing síni á síðu 1-2 citat: »Som én > mulighed kunne man indlede med at udbygge Eiði C eller D, men dimensioneret til samkøring med Veðranes. Denne kombination giver en meget større produk- tion end hvert af de oprindelige projekter, men for en væsentligt lavere anlægspris«. Í einum samandrátti sigur orkuráðið soleiðis: Tekniskt og búskapar- liga lættasta loysnin er Eiði C. Veðranes 11B hevur eisini búskaparligar fyrimyndir, men eigur bert at verða framt, um reguleringartrupulleikarn- ir vera loystir. Framleiðslu og reguler- ingarkapasiteturin eigur at verða ektur aðrastaðni i vatnorkuskipanini. Hetta er heilt í tráð við ta avgerð, SEV hevur tikið. Meðan Eiði verður utbygt, er tid og meguleiki fyri neydugum kanningum av Veðranesi, Funningsfirði v.m. Steðan í dag: Arbeiðið við Eiði 1 byrj- aði í november 1984. Í brævi til Feroya Legting, gevur SEV grundirnar fyri at byrjast mátti tá. M.a. verður sagt, at við núverandi orkuvekstri og metingini fyri næstu árini, er tað avgerandi neyðugt, at útbyggingin av fram- leiðsluvirkjunum verður byrjað. Um neyðugur máttur ikki er tekur á heysti 1986, verður neyð- ugt at skamta orkunýtsl- una. Um tann útbygginar- ætlan, sum SEV hevur lagt fram, ikki verður framd nú, má væntast ein líka so drúgv málsviðgerð, sum fyri fyriliggjandi ætlan. Hetta vil siga 4-6 ár, áðrenn vatnorkan kann útbyggjast. Eiði 1 kostar nú eftir mikla seinkan 208 mill. kr Av hesari ílegur verður umleið 50% ella góðar 100 mill. kr. til feroysk vinnu- felag og samfelag sum heild. Restin er iløga i amboð og maskinur. Til sambering skal nevnast, at ílegan í nýggjan dieselmotor er 110 mill. kr. Herav verða bert umleið 30% eftir í Feroyum ella 33 mill. kr., sum tollur til landskassan, meðan eingin króna verður til verkamannin. Raksturin av einum diesl- verki er umleid 50 oyru dyrari pr. KWh enn rakst- urin av einum vatnorku- verki. Við eðrum orðum vil ein vatnorkufram- leiðsla upp á 20 mill. KWh spara samfelagnum fyri 10 mill. kr. árliga. Við 30 ára royndum í Vestmanna hevur SEV prógv fyri, at bílig orka fæst. Framleiðslukostn- aðurin í Vestmanna er í dag 7 oyru pr. KWh. Nógv hevur verið sagt um umhvervisárin. Ivi kann ikki vera um, at dálkingin frá termisku verkunum er munandi sterri og meira skaðilig enn frá vatnorkuverkum. Tað hevur verið fert fram, at alivinnan kemur at vera munandi nervað av út- byggingini hjá SEV. Hetta má sjálvandi lýst- ast nærri, men hugsast kann, at alivinnan hevur betri meguleikar eftir eini útbygging, tí tá er tamar- hald á vatninum. Motor ella vatn- orkuútbygging So sum kanningartilfarið boðar frá, so er tað átrok- andi neyðugt við útbygg- ing, tá mátturin skjótt kemur at tróta, og er skamtan tá fyri neyðini. Ein kann hugsa sær tað skjótastu loysnina at vera 4-takt motorar í megin- ekinum, tað veri seg í Tórshavn ella Klaksvík, men er hetta ivaleyst kostnaðarmikil loysn, uttan mun til at hendan motorloysn tekniskt er vorðin mikið broytt til tað betra, so eigur ?2-takt motorur framvegis at vera framumtikin, hvat rakstrarúrsliti viðvíkir Eisini hevur SEV gjert fyrireikingar til slíka út- bygging, men tá alt nú hevur verið so gjella kannað, so eigur dálking frá hesum termisku virkj- um eisini at verða tikin við í myndina. Her er talan um tunga olju, og er almikið av svávuli bundið at hesi olju. Hetta skal nokk gera sítt árin á umhvervið við Kaldbaksfjerð. Eftir stendur so sann- feringin, um SEV fær ar- beiðsnáðir fyri legting- inum, so er enn tíð til at rekka neyðugum máli við útbygging av vatnorkuni, eins væl og hetta er hin samfelagsliga besta loysnin. Útbygging seinri Ein grundgevingin fyri at byggja Eiði 1 fyrst, er at hendan útbygging evur grundarlag fyri fleiri meguleikar seinri, tað veri seg við vatni og eisini eðrum orkukeldum (kol- vind-alduorku v.m.). Eiði 1 gevur hesar meguleikar, tí vatngoymslan verður av eini slíkari stedd, at el- orkuskipanin í síni heild verður nógv meiri fleksi- bul, enn hon er í dag. Fiskaaling, árin á Funningsfjerð Vatnorkuútbyggingar gera, at ávísar negdir av feskvatni verða fluttar til kraftsteðina, har tað fer á sjógv. Hvussu stóra ávirkan hetta hevur á firð- Framhald á síðu 14