leygardagur 18. mai 1985síða 14

A Síða 14 Síðan 1984 hava fyrst nógv av okkum í Amnesty International = roynt gera amerikanarum vart við tann veruleika. at pining verður framd vmsastaðni í heiminun ava ver ð Ippi ! nesun heiði. 5 n ta Éyrs hes H s ið Hver nn k fræg 11 H k ( ætt vísger sjål fyri sær s sovorðnar otruig I arðskar ot Hver enta hvat tolka 1ppi Í visa ameri- kanarum á deyðarevsing- arinnar ljóta veruleika, ikki bert soleiðis hann verður framdur um í heiminum. men eisini her á landi. Og. sum tit øll vita, eru teir fyrstu spur- ningarnir, tit fáa, tá ið tit kjakast um henda ljóta veruleika, ógvuliga líkir teimum spurningum, tit fáa, tá ið talað verður um píning. Fyrsti = spurningur er oftast: »Hvi ger Amnesty International so nógv burtur ur deyðarevsing- ini? Hvat hevur deyðarev- sing við mannarættindi at gera? Eg helt, at tit tóku tykkum av politiskum frá- víkjarum. Er tað ikki at spilla tíð og orku tykkara burtur, sum kundi verið betur til tess at steðga pining og at fáa samvitskufangar leysar, heldur enn at hugsa um lagnuna hjá demdum dråpsmonnum?« Tað er vert at gætur, at hesir báðir ógvu- liga ólíku spurningar koma frá somu fólkum Tað er týðiligt. at nógvir amerikanarar, sjálvt limir í Amnesty International, gerast veruliga ræðslu- slignir av hugsanini um. at í londum sum Chile ella Suðurkorea verða fangar tiknir. bundnir niður. og ravmagnsstoytur sendur gjøgnum kroppar teirra, sum royna at nytt geva Deyðarevsing: ein spurningur um mannarættindi —Åå LI + + hug Røda hildin av Larry Cox varastjøra i Amnesty International USA å arsadal- fundinum hjå Amnesty International USA leygardagin 23. juni 1984 i Chicago Illinois til teir eru í ótolandi pínu, men halda tað vera í lagi at í einum staði sum Forida verða fangar tikn- ir. bundnir niður og rav- magnsstoytur sendur gjøgnum kroppar teirra, til teir eru deyðir. Tað er greitt. at nógvir amerik- anarar eru skelkaðir og ræðsluslignir av, at eitur- evni verða nýtt í einum landi sum Sovjetsamveld- inum. ikki fyri at greða fólk, men fyri at geva fangum pínu, men halda tað vera í lagi, í veruleik- anum menniskjansligt, at i Texas verda eiturevni nytt, ikki fyri at grøda folk, ikki fyri at grøda fangar, men fyri at eitra fangar til deyða. Kanska kundi máti at svara tí spurninginum máti at svara spurning- inum: »Hvi loyva ella rættvísgera tey í eðrum londum píning. og hvussu besti fyrra besti kunnu tey?< - - at seta tann umrådandi spurn- ingin: »Hvi rættvísgera og loyva vit her á landi ta illgerð, sum devðarevs- ingin er? a Tann umráðandi sann- leikin fyri Amnesty Inter- national er, at rættvisger- ingarnar eru tær somu. Kortini er ein týðandi munur. Píning verða alla- staðni fordømd, sjálvt av teimum stjórnum, sum fremja hana. Tær nokta fyri, at hon fer fram Grundgevingar fyri at fremja hana koma bert fram millum einstak- lingar. Avrættingar, lóg- ligar = avrættingar, ið hvussu er, verða ikki for- demdar. Boðað verður al- ment frá teimum. Og grundgevingarnar fyri teimum koma fram opin- lýst og alment frá landsins hægstu embætismonnum Hetta er orsekin til, at stríðið móti deyðarevsing er ikki eitt eyka verkevni hjá Amnesty Internatio- nal. Tað hevur stóran tydning fyri oll verkevni hjá Amnesty Internatio- nal, tí ein avrætting er ikki bert yvirgangur móti mannarættindunum hjá einum einstekum - - hon er ein almenn roynd at bróta all tey mannarættindi, sum Amnesty Inter- national av ellum alvi berjist fyri. Og tað er tí, at stríðið móti pining kann ikki skiljast frá stríðnum móti deyðarevsing, tí í veruleik- anum er talan um sama stríð. Í veruleikanum er mótsteðan hjá Amnesty International móti bæði píning og devðarevsing grundað á somu grein í teirri Almennu Yvirlys- ingini um Mannarættindi, Grein 5, sum ásetur, at eingin, av nakrari grund, ella undir nekrum um- stødum, sjålvt í tjóð- skaparligari undantaks- steðu. skal líða pining ella grova. ómenniskjansliga ella eyðmýkjandi revsing. Amnesty International hevur ta steðu. at ein av- rætting, týningin a einum menniskjapersón- leika, er tann grovasta, ómenniskjansligasta og tann mest eyðmýkjandi revsingin. Og tit vita, at tad er åhugavert, at henda serliga stødan hjå Am- nesty International næstan ongantíð verður álopin. Tað ber ógvuliga illa til at levpa á ta stødu, at devdarevsing er rædulig. ikki bert ti at ein og hvør sum hevur sæd eina avrætting. ella veru- liga hugsad um eina av- rætting. verdur ikki bert skelkaður. men ofta ham- skiftur av ræduleikanum i henni: ti tad heilt einfalt er ikki logiskt møguligt at siga tað vera ikki ræduligt at drepa onkran við keldum blóði og stundis siga. at tað at drepa onkran er so ræðu- ligt. át einans deydin er rættvís revsing So tað sjónarmiðið, at sam- devdarevsing er ræðulig verður ikki noktað Heldur verður ræðuleikin í deyðarevsingini rættvis gjørdur, og verður rætt visgjørdur á sama hátt sum ell onnur brot á mannarættindini verða rættvisgjørd av teimum sum útinna tev. Tey verða rætt VISg16rd a Sama hátt myndugleikarnir T 1 at rættvisge ra vid te av Dean Tshenu weni, Simon Farisani og ta viðferð. aðrir hava fingið Suðurafrika. tá ið teir segdu honum, sum tit tað var betri minnast, at at ein maður varð dripin enn at eitt heilt samfelag varð órógvað: tað er betri fyri nøkur fá menniskju at verða pínd, enn at eitt heilt samfelag verður Orogvad; tað er betri fyri fólk at verða tikin av døgum - - í veru- leikanum er tað betri fyri teir 1300 deyðademdu fangarnar í USA, at teir verða avrættaðir, enn at alt samfelagið verður órógvað. Hetta er rættvis- geringin. Tað er betri at offra einstaklingin fyri onkra hægri sak Sjálvsagt, ferðast tit um á jørdini, so skifta tær sak- ir, sum einstaklingar verða offraðir fyri. Í t.d. Guatemala kundi tað verið til tess at forða fyri kollvelting. í Ethiopia til tess at forða fyri mót-koll- velting, í Sovjetsam- veldinum til tess at forða fyri peningasviki, í Singa- pore til tess at forða narkotikahandlinum, i Malaysia at forða vápna- handli, í Nigeria at forða ráni við vápnamegi, og í USA kann tann sakin vera at nekur fá hægri forða fyri “morði. Lat meg leggja dent á hetta: Tann logiska grundgevingin er tann sama, hver so tann hægra sakin er. Tann amerikan- arin, sum er skelkaður av at hoyra, at kurdar verða avrættaðir í Íran, og at so- nevndir undirgravandi Rgrsonar verða píndir í Ar- gentina, og samstundis krevur, at dømdir dråps- menu avrættadir i USA, hann endurspegiar verða Nr. 56 18. ma! 1985 ikki ymisk sleg av lívsvirðum. Hann aftur til eitt hóttan. I tvey svarar annað slag av USA kann hóttanin vera brots- bert mannayvirgangur, sum. stendst av samfelagsligari upploysing meðan Í ødrum landi hottanin kann vera politiskur ófrið ir. sum kemur av sosi alum stríði: men i báðun førum eru tær uppskotnu loysnirna! tær somu Heldur enn at leita eftir orsekunum til vandamal in lata fólk manna kroppar líða pínu og devða I USA hevur hægra sakin tann sum deyða revsingin skal verja, skift sum hægri sak, so hvert sum ein og hver hægri sak er komin í ringt orð. Her ikki stundir at viðgera tær. Tit kenna tær væl. Hver einasta kanning hevur sýnt, at ræðing onga ávirkan hevur á deyðarevsing. Onnur hava sagt, at vit sýna okkara virðing fyri mannalív- inum, tá ið ein kvikliga kveitir um knettin og sær. hvussu hasi samfeløgini, sum javnan taka fólk av døgum, vísa sína virðing fyri mannalivum. Og afturleningarsjónarmiðið, at vit skuldu sýna virðing okkara fyri teimum avvar- andi hjá offrinum - - hóast at eitt vaksandi tal av av- varandi teirra eru ímóti deyðarevsing og ikki vilja hava dreping í navni teirra kæru, og hóast måtip sum offrini eru úrvald á, tann tilvildarliga, órættvíst úr- verða veljandi mátin tey eru úr- vald eftir - - gera gjeldur burtur úr afturleningini Tað veruliga gagnið av deyðarevsingini, sum ikki er gagn fyri samfelagið, men fyri tey fáu av fólk- inum, sum hava til uppgåvu at stýra samfel- agnum, er, at hon tykist at gera okkurt viðlógarbrot og yvirgang, uttan at noyðast at nema við grundleggjandi byggnaðir o; viðurskifti í samfel- agnum, sum veruliga kundu havt okkurt at gera vit brot og yvirgang. Tó, tað gagnið verður ongantíð umrett opinlýst.