fríggjadagur 14. apríl 2000síða 16

31 tíðindablaðið sosialurin Nr. 54 - 14. apríl 2000 30 tíðindablaðið sosialurin Nr. 54 - 14. apríl 2000 út at koyra MAGNUS GUNNARSSON Stovnarin av DKW og Auto Union, Jørgen Skafte Ras- mussen, flutti sum ungur úr Danmark til Týsklands, har hann bygdi upp eitt ídnað- arveldi. Hann mátti gjalda høgan prís, tá nazistarnir róku hann frá egnu fyritøk- uni í 1934, einans tí at hann var útlendingur. DKW er ein stytting av Damp Kraft Wagen Jørgen Skafte Rasmussen var føddur í Nakskov í 1878. Sum útlærdur smiður flutti hann til Týsklands, har hann lærdi til verkfrøðing og fekk sær týska konu. Sum 25 ára gamal stovnaði hann sína egnu verksmiðju, sum framleiddi útbúnaða til dampketlar. Í 1912 ger J. Skafte Ras- mussen royndir við damp- drivnum bilum, og kallar hesa ætlan Damp Kraft Wagen, ið varð stytt til DKW. Eftir fyrra heimsbardaga fær hann kunnleika til 2- taktmotorin, motorslagið sum bleiv drívmegin í øllum DKW bilum og motor- súkklum. Eftir fyrra heims- bardaga fer hann undir framleiðslu av knallertum og motorsúkklum, og DKW bleiv ein av heimsins stórstu motorsúkkluframleiðarum. J. Skafte Rasmussen hevði stóran áhuga í bila- framleiðslu, og ásannaði, at tíðin var farin frá dampbil- unum og einum el-bili, hann hevði arbeitt við. Í 1928 kom fyrsti DKW bilurin, P15 við 2-takt bensinmot- ori, og á bilaframsýningini í Berlin í 1931 kom DKW F1, ið fekk sera góða mót- tøku. Auto Union Statsbankin í landslutinum Sachsen hevði so stórt álit á J. Skafte Rasmussen, at teir í 1932 eggjaðu honum til at yvirtaka fleiri verk- smiðjur, sum vóru í fíggjar- ligarligum trupulleikum. Úrslitið bleiv ein saman- legging av bilverksmiðju- num DKW, Audi, Wanderer og Horch undir navninum Auto Union. Búmerkið var fýra samanflættaðir ringar, sum umboðaðu hesi fýra bilmerkini. J. Skafte Rasmussen bleiv offur fyri nazismuni. Orsøk- in var, at hansara umfatandi ídnaðarveldi hevði stóran týdning fyri landslutin Sachsen, og sum møguligur framleiðari av hernaðarút- gerð, dámdu nazistunum ikki, at ein útlendingur átti og stýrdi hesum fyritøkum. Uttan ávaring ella endur- gjald varð hann koyrdur frá í 1934. Tá seinni heimsbardagi var av, lógu allar verksmiðj- urnar hjá Auto Union í tí økinum, sum var hersett av Sovjet, tað sum seinni bleiv til Eysturtýskland. Har hildu russarnir áfram við at framleiða DKW bilarnar, undir navninum IFA. Eisini komu Trabant, Wartburg og MZ motorsúkklurnar, sum eru eftirkomarar hjá DKW. Søgan um DKW, Auto Union og NSU Seinasti DKW í 1965 Auto Union bleiv endur- stovnað í Ingolstadt, bert við tekningunum av DKW bilum og motorsúkklum. Tað var sum at byrja av nýggjum. Teir fyrstu bilarnir vóru ein blandingur av nýggjum og gomlum, men fleiri nýggj snið komu í 50 og 60 árunum, sum DKW 3=6, F- 11 og F-12. Mercedes bilverksmiðjan Daimler-Benz var eigari av Auto Union frá 1958 til 1964. Í 1964 kom tann seinasti ektaði DKW bilurin, F-102 við 3 cyl. 2-taktmotori. Hetta árið yvirtekur Wolks- vagen fyritøkuna Auto Un- ion, og hesin DKW F102 bleiv í 1965 broyttur nakað og fekk 4 cyl. 4-taktmotor, og koyrdi víðari sum Audi 60, og varð fyrsti Audi eftir kríggið. Eftir at J. Skafte Rasmus- sen bleiv koyrdur frá síni egnu fyritøku, arbeiddi hann við ymiskum øðrum ídnaðarvirksemi. Hann fekk tó nakað av endurgjaldi fyri alt, hann hevði mist. Í 1938 bleiv hann heiðr- aður sum heiðursdoktari við tekniska skúlan í Dresden, og fekk eisini heiðurin at verða kosin riddari av Dannebrog. Í 1948 flytur hann heim aftur til Dan- markar við familjuni, og búði í Keypmannahavn til hann andaðist í 1964. NSU var prinsurin innan luftkøldar bilar Í 1969 verður fyritøkan VW/Auto Union, sum hon nevndist tá , løgd saman við NSU verksmiðjuni, sum hevði verið ein stór motor- súkkluverksmiðja, men síðst í 50-árunum góvust teir við motorsúkklufram- leiðslu, og fóru at gera bilar. Teir fyrstu bilarnir fingu navnið NSU Prinz. Navnið Prinz kom av, at VW bleiv roknaður sum kongurin inn- an luftkøldar bilar, so kundi NSU í minsta lagið vera prinsurin. Týski maskinkonstruktør- urin, Felix Wankel, menti Wankel-motorin saman við NSU-verksmiðjuni. Motor- urin var liðugur í 1957, og fyrsti NSU bilurin við Wankel-motori kom á marknaðin í 1963. Mazda bilverksmiðjan í Japan framleiddi allar sínar RX bilar við Wankelmotori við loyvi frá NSU. Í 1985 vóru nøvnini Auto Union og NSU strikað, men teir fýra samanflættaðu ringarnir eru framvegis bú- merki hjá Audi bilverk- smiðjuni. DKW Auto Union 1000 Universal Combi er langa navnið á hesum bilinum hjá Thorbjørn Djurhuus, timburmeistara á Tvøroyri. Hann keypti bilin frá Gunnar Hansen í oktober 1962 fyri 15.585 kr við eykasetrum aftast, áðrenn tað hevði Thorbjørn havt eina DKW Condor RT-200 motorsúkklu. Á myndin er Gunhild Djurhuus og dótturin Irdi. Seinast skrivaðu vit um Gunnar Hansen (1914- 1968), sum umframt at vera heilsølumaður, eisini seldi knallertir, motorsúkklur og bilmerkini DKW, NSU og Mercedes-Benz Her DKW bilurin hjá Niels L. Arge, ursmiði, uttan fyri bilverkstaðin hjá Hans J. Clementsen í Luc- as Debesargøtu. Maðurin við bilin er Hjalmar Reynstind Mynd: Thorbjørn Djurhuus Lýsing frá 1961 um „Ev- entyr Prinz´en i Deres bildrømme“. DKW lýsing frá 1961 út at koyra Infiniti, luksus- bilur hjá Nissan Infiniti er eitt bilmerki hjá Nissan, ein luksus- bilur, serliga til ameri- kanska marknaðin. Annars eigur Renault 36.8% av partapening- inum í Nissan bilverk- smiðjuni, sum keypur dieselmotorar frá Peu- geot, og selur motorar til VW. Kelda: Bilen Motor & Sport Punto góðan karakter fyri trygd Fiat Punto, sum nú eis- ini fæst við dieselmot- ori, fekk fýra stjørnur á seinastu chrash-testini hjá Euro NCAP. Kann- ingin vísti at Fiat fult út megnar at gera bilar sum liva upp til tað sum kundarnir vænta av trygd í einum nútímans bili. Kelda: Fiat Automobiler Danmark A/S Sam- starva um diesel- motor Síðan september 1998 hava 120 verkfrøðing- ar hjá Peugeot og Ford samstarva um eina nýggja røð av orku- sparandi dieselmotor- um. Hesir motorar verða ein kollvelting innan smærri diesel- motorar tá teir koma á marknaðin í 2001. Kelda: Peugeot i dag MAGNUS GUNNARSSON Fyrr vóru eingi krøv sett til sporing og avbalansering av bilum. Um bilurin sleit dekkini skeivt, bleiv hann stillaður við at máta við tummastokki millum for- hjólini. Balansering av hjól- unum varð ikki til, bilarnir brúktu diogonaldekk, veg- irnir vóru vánaligir, og ferð- in var ikki so nógv, at tað var brúk fyri balansering. Heilt onnur krøv Tá so asfaltið kom á vegir- nar, og bilarnir kundu koyra við meira ferð, komu heilt onnur krøv til bilarnar. Diogonal dekkini vóru ó- nýtilig til koyring á asfalti, og nú merktist, at bilurin risti, tá hann kom upp í ferð. Einastu ráðini vóru at skifta dekkini út til radialdekk og fáa hjólini balanserað. Sup- er Dekk Service var fyrst við teimum digitalu balans- amaskinunum, sum komu fyrst í sjeytiárunum. Bakhjólini stýra bilinum Tá bleiv eisini neyðugt at hava góð tól at spora bilin við. Í 1976 fekk Super Dekk Service, ið tá helt til í Jek- aragøtu, har sum Form & Figur er nú, sítt fyrsta am- erikanska Hunter sporitól við framkomnari 4 hjólsút- máting. Hetta var nakað heilt nýtt, og starvsfólk vórðu send til Danmarkar á skeið fyri at læra, hvussu undirvognurin á einum bili er uppbygdur, t.d. at tað eru bakhjólini, sum stýra bili- num, og forhjólini verða stillað eftir teimum. Um bakhjólini standa skeivt, koyrur allur bilurin skeivt, sjálvt um tann sum koyrur bilin ikki leggur merki til tað, síggja tey, sum koyra aftanfyri, at bilurin fer eftir liðini. Teldan hevur yvir 1600 digitalar myndir So hvørt sum vegirnir verða Super Dekk við nýggjastu sporiútgerð betri, bilarnir betri og meira viðkvæmir, verða krøvini til verkstøðini, sum gera ar- beiðið, alsamt størri. Bilar, sum vóru afturgjørdir eftir ein stóran skaða, skuldu hava váttan frá bilverkstøð- unum uppá, at teir høvdu verið í upprættarabonki og útskrift av eini 4 hjóls út- máting, fyri at blíva góð- kendur av bileftirlitinum og fáa nummarpláturnar aftur. Hetta førdi við sær, at bilar komu úr øllum landinum til útmátingar. Nú hevur Super Dekk fingið sær eitt av nýggjastu og mest framkomnu spori- tólum. Hetta er eitt teldu- stýrt Hunter 411 sporitól, við eini skipan, har Micro- soft Windows TM verður nýtt til undirvognin, og ger tað skjótt og lætt at arbeiða. Skermurin hevur tilsamans yvir 1600 digitalar myndir, sum vísa upphang, róður- greiðir, og hvar stillingarnar eru til teir ymsu vinklarnar. Eisini er serlig útgerð til teir nýggjastu Audi og VW bil- unum, sum skulu lyftast uppfrá meðan teir verða stillaðir. Í Danmark brúka t. d. FDM og Teknologisk Institut hesa sporiútgerð. Nú hevur Super Dekk fingið sær eitt av nýggjastu og mest framkomnu sporitólum. Hetta er eitt teldustýrt Hunter 411 sporitól, við eini skipan, har Microsoft Windows TM verður nýtt til undirvognin, og ger tað skjótt og lætt at arbeiða