hósdagur 8. august 1985síða 9

< Nr. 88 — 8. august 1985 stórt arbeiði fyri at regulera feskvatnið, sum verður brúkt í alingini. — Nógv aðni í Noregi, serstakliga . syðra partinum av landinum er vatnið so nógv súrgað, at hetta er til miklan ampa fyri alingina. — Kunnu vit loysa henda spurningin, so eru vit komnir eitt stig víðari, sigur Dag Meller, sum vísir á, at tað nógva súrgaða regnið longu hevur oyðilagt ein stóran part av aliumhvervinum í Suðurnoregi og eisini á Vest- urlandinum. — Verndi PH-virði er á slíkum steði, at áirnar nógva staðni kunnu als ikki hýsa laksi longur. Í dag vita norðmenn, hví vatnið er súrgað. Tað stavar frá aluminiumframleiðslu á meginlandinum. Fyri at sleppa undan teimum skaðiligu árinunum av tí nógva súrgaða vatn- inum heldur Dag Møller, at ein eigur at brúka sterilan sjógv. Skeiv mannagongd Ein annar spurningur, sum Dag Møller heldur vit eiga at geva gætur í samband við aling, er tær umsteður, sum fiskurin sleppur at liva undir. — Vit hava borið okkum heilt skeivt at við at gyrða fiskin inni soleiðis sum vit gera í dag. Vit hava funnið fram til eina tekniska loysn og hava so sagt, at hetta er tað vit hava at bjóða fiski- num. Vit hava als ikki spurt okkum sjálvi og fyri tað fisk- in, hvat tað er sum honum tervar. Dag -Meller heldur, at fisk- urin i alt ov nógvum førum verður stressaður, tí tað umhvervi, vit geva honum, er ikki tað rætta. — Vit eiga at broyta hetta og heldur »spyrja« fiskin, hvat honum tervar. Hann vísir eisini á hetta við at fóðra fiskin og stúgva hann saman á einum lítlum eki. — Vit royna hver í sínum lag at stúgva so nógvan fisk sum til ber í eina nót, fyri at vit kunnu fáa sum mest burt- ur úr loyvi okkara á ala á einum. ávísum eki. Hetta er jú ikki tað, fiskurin er vanur við. Hetta má broytast. Normenn granska nógv í sjúkum hjá alifiski. Hetta er forsíðan á lítlum bóklingi, sum júst er útkomin um sjúkur hjá alifiski og um arbeiði at basa hesum sjúkum tíðindablaðið Ov nógvur fiskur í nótunum — Hevu rtú nekur ráð til alarar um, hvussu nógvan fisk teir skulu hava í nótun- um? — Í dag eru mangastaðni í upp til 70 kilo av fiski pr. kubikk av sjógvi. Hetta er alt ov nógv. Eg vil mæla til, at tað í mesta lagi eru 25-30 kg. pr. kubikk. Dag Møller vísir tó á, at her hava so streymvidurskifti og utskifting eisini nógv at siga. — Men hvussu stórar heldur tú alisteðirnar eiga at vera? - Hetta er sjálvandi bæði ein lívfreðiligur og ein pol- itiskur spurningur. Eg haldi vit eiga at hugsa um tað lív- freðiliga fyrst av ellum. Og her haldi eg, at vit mugu ikki stúgva ov nógvan fisk saman á einum avmarkaðum eki. Vit mugu ikki gloyma at fiskurin skal hava nokk av ilt. Har- aftrat kemur nógv dálking frá fiskinum. vit eiga tí, áðrenn vit byrja at ala, at spyrja okkum sjálvi, hvussu nógv av fiski eitt ávíst eki tolir. — Vit tosa um livandi lív, og sjálvur haldi eg, at ali- steðir fyri livandi lív mugu ikki vera ov stórar. Annars vísa útrokningar, sum eru gjørdar yvir verandi alisteðir, at fara vit upp um eina ávísa stedd á alistødum — her er markið umleið 15.000 kubikk, so kemur vend í fíggjarligu gongdina, og tað fer at ganga skeiva vegin. Smáplássini Ein annar spurningur er so hver skal eiga hesar stød- irnar. Tað vil so vera ein pol itiskur spurningur Men hvat heldur tú sjálvur um henda spurningin. — Eg haldi, at alingin er og skal halda fram við at vera ein vinna, sum kemur smá- plássunum til góðar, javn- mett við fiskivinnuna. Síðani alingin kom fyri seg, er tað aftur vorðið attraktivt at flyta út til smáplássini við strondina. Hetta er gleðiligt. — Men hvat heldur tú um, at stórkapitalurin roynir at sleppa framat í hesum mongu alibygdum ? Eg havi einki ímóti stór- idnadinum og kapitalinum. Vit hava brúk fyri idnadinum og peningi í alivinnuni, men eg haldi, at her skuldi orkan heldur verið legd á eðrum ekjum innan alivinnuna, so sum framleiðslu av útgerð til alingina Eg skilji heldur ikki, hví ikki stórkapitalurin heldur leggur seg eftir hesum enn at kappast við teir mongu alar arnar í smáplássunum Dag Møller sigur víðari, at vit ístaðin fyri at spyrja, hver skal sleppa í gongd við at ala, eiga at spyrja, í hvussu stóran mun yvir skotið frá alivinnuni skal verða verandi á småplåss- unum við strondina. Hann vísir annars á, at tað eru fleiri meinginar um hetta í teimum ymsu londunum. Fara vit til Skotlands og Ír- lands, „so er tað stórkap- italurin har, sum ger ílegur og skipar fyri alingini. Sjálvur haldi eg, sigur Dag Møller, at alivinnan eigur fyrst og fremst at koma utjadaraøkjunum til góðar Hesi eki eru í nógvum ferum avtoftað, og kunnu vit við ali- vinnuni fáa tey at mennast aftur, so er nógv vunnið totalt sæð fyri Noreg. Eg trúgvi tí eisini, at vit við ver- andi gongd fara at síggja strandaøkini blóma uppaftur komandi árini. Onnur sleg Hvussu við havbúnaði og eðrum fiskasløgum innan aling spurdu vit Dag Møller. Hann sigur: — Vit gera í dag royndir við at ala mong onnur sleg av fiski enn laks og síl, eitt nú tosk og kalva. Hetta tekur tíð og eru nógvir trupulleikar, sum skulu loysast. Men eg haldi vit eiga at royna at leita nýggjar leiðir innan alingina eisini, so ikki bert verður talan um síl og laks — Hvat havbúnaði viðvík- ur so er tað nógv sum bendir á, at hetta er rætta leiðin. Vit hava gjert royndir við út- seting av toski og halda, at her liggjastórir møguleikar. Hann visir å, at teir eisini arbeiða við royndum at ala hummara og seta hann út. Dag Møller nemur eisini við spurningin um sølu av ali- fisk.. Hann heldur, at vit í Norðanlondum er sera frammaliga, tá talan er um at framleiða, men tá tað kemur til at selja fisk, so liggur nógv á láni. — Tað gleðir meg tó at síggja. at fyribils hava okkara sølufeløg av aldum fiski staðið seg væl. Vit síggja, at stórt arbeiði verður lagt í at marknaðarfera ver- una. — Er vandi fyri, at vit kunnu fáa eina ov stóra fram- leiðslu av t.d. aldum laksi, soleiðis at marknaðurin brád- liga mettast. Nei tað haldi eg ikki. Um tað skal henda, so skal eitt hvert óvanligt henda so sum ein kreppa Janpan er undangongulandið Er Noreg millum heimsins fremstu alitjóðir í dag ? Vit eru frammaliga tá talan er um laks og síl. Men hetta eru bert tvey fiskasleg av mongum sum verða ald Halda vit okkum vera millum teir bestu yvirhevur og heldur onkur, at vit um nekur ár vera heimsins fremsta ali tjóð, soleiðis sum okkurt blað hevur skrivað, so veit ein alt ov lítið um, hvat fyriferst í Japan og í londunum har nærhendis Japan er undangongu landið, tá tað snýr seg um al- ing. Her er als eingin ivi Japanarar hava miðvíst bygt upp hesa vinnuna og hava teir megnað hetta sera væl Vit hava vissuliga nógv at læra av japanarum, og hverja ferð eg havi verið á eini ali- ferð í Japan, so ynski eg at sleppa yvir aftur, tí alla tíð- ina er okkurt nýtt, sum tú ikki hevur sæð ella hugsað um, sigur Dag Møller. — Um fólk spyrja teg, hvar tey skulu fara, um tey vilja vita meira um aling, hverji ráð hevur tú at geva teim- um? — Tað kann sjálvandi vera gott fyri ein føroying at koma til Noregs at læra nakað um aling av sílum og laksi og eðrum við, men skal ein fáa eitt sterri innlit í hesa vinnu, so vil eg mæla ellum til at fara til Japan. Tað er 6- skiljandi, hvat teir hava fingið burtur úr við miðvísari tilrættalegging av hesi vinn- uni. Eitt nú tað teir seta út av hummra og skeljum fyri so at veiða tað seinni. Her eru vit eftirbátar so tað »forslær«. Og so hetta við dálkingini og tað at geva fiskinum um- steður hann trívist í! Her hava japanarar funnið fram til tað rætta svarið. Tað er spjaðing av aliringunum og longur út móti opnum havi Teir hava eisini dugað at lagt til rættis eina kortlegging av ellum strandaøkjum og síðani avsett hesi eki ikki bert til fiskaaling men eisini til ávís sløg av aling alt eftir hvat eki er best egnað tað og tað slagið av fiski Japanarar eru so mikið langt frammanfyri okkum norðmenn á aliøkinum, at vit eru als ikki byrjaði enn, leggur Dag Møller aftrat Síða 9 Hvat Feroyum viðvíkir, so heldur Dag Møller at vit eiga sera góðar umsteður fyri at reka aling Tit hava rætta hitar sjónum. og tit eiga reint ur hvervi at hyggja nærri at Men tit eiga so eisini hverjar skeivleikar vit og eitt nú jap anarar hava gjert og læra av hesum Tit hava avmarkað av egnaðum eki inni við land og tí eiga tit longu nú at kanna fyri at fara havið við ali meguleikar longur út á steðunum Tit eiga ikki at geva fisk inum slíkar umsteður, at hann verður stressaður Hetta fer at tykkum bakkast í longdini, hóast tit í fyrstani kanska síggja nekur geva góð úrslit. Eisini eiga tit at hugsa um hetta eg havi um- rett her, nevniliga at vit eiga at royna at »skilja« fiskin og umhvervi hansara betur og út frá hansarar fyritreytum og ikki frá okkara Hvat viðvíkur aligransking í einum litlum landi sum Fer oyum, so heldur Dag Møller, at gransking er neyðug alla staðni, har ein ynskir at menna eina slíka vinnu sum aling. Hann vísir á, at vanliga verður mett, at 10% av yvir skotinum frá vinnuni eigur at fara til gransking Hetta kunnu tit so sjálvir meta um, antin tað er ov nógv ella ov lítið Dag Meller sigur víðari, at tað helst er rætt av feroying um at gera meira við at seta út laks Í dag fiska tit eisini tann laks, sum aðrar tjóðir seta út Kunnu tit nú sjálvir seta laks út í stórum tali, so er tað jú tykkara egni laksur tit fiska, og tá fara tit at standa nóg sterkari — At enda Dag Møller, hvørji onnur råd hevur tu til alivinnuna ? — At tit ikki fevna um ov nógv beinanvegin, men at tit geva tykkum tíð at finna fram til, hvat og hvar tit skulu leggja orku tykkara. Tit í Feroyum eru fá við lut víst avmarkaðum meguleik- um. Tit eiga tí at umhugsa væl, hvussu tit best brúka hesar møguleikar. Og her hevur tað ikki minst at siga, hver sleppur at troyta megu- leikarnar Hverji fólk skulu sleppa at ala og hverjar fortreytir skulu til fyri at byrja í hesi vinnuni haldi eg vera ein av teimum mest týndingarmiklu spurningunum innan ali- vinnuna í dag. Er tað tann skeivi persónurin, sum fer í gongd, so kann tað vera sam felagnum til óbótaligan skaða Úti á royndarstødini í Matre. Her verða allar royndir við alifiski i feskvatni gjerdar. Eisini verður útgerð til alivinnuna roynd her