týsdagur 20. august 1985síða 18

Ein av áarbátunum siglir framvið grevini hjá Baltzarvon Platen nærhendis Motala gera nágreiniligar ætlanir um veitin skuldi gerast evstureftir, og tað gjørdu teir Gustav kongur, livdi fra Adolf IV 1778 til 1837, nann var kongur frá | til 1809. 1809 varð hann avsettur sum kongur, sagt varð, at hann var sinnis sjúkur. Ein orsek til, at hann varð av settur, mundi helst vera tað vanlukku kriggið við Rusland, 1808-1809, ta ið Svøriki misti Finland, sum tað hevði havt í umleið hálvtsættahundrað ar Gustav Adolf IV Schweiz 1837. fátækur. 1884 varð kista hansara flutt til Riddarholmskirkjuna í Stockholm. Gustav Adolf IV var sonur Gustav III, ið varð myrdur á einari doyði í utlegd í grýluveitslu í Stockholm 16. mars 1792 Hann liggur eisini í Riddarholmskirkj uni 1810 varð partafelagið »Gøta Kanal bolag« stovnað, og nú kundi arbeiðið byrja. Millum teir mongu menn. sum hjalptu Baltzar von Platen at byggja Gøtaveitina, vóru tveir brødur ur Varm- landi, teir vóru Niels og John Ericsson Niels varð byggjari í SVeríki, John fór fyrst til kendur sum jarnbreyta Onglands, síðani til Norðuramerika. Tad var hann, sum fann upp skipsskrúvuna, av hesum gjørdist hann heimskendur Vit kunnu lítið ætla, hvussu ómetaliga stórt arbeiði at grava Gøtaveitina hevur verið við teimum amboðum, menn høvdu tá á degum. I 22 ár arbeiddu 60.000 soldátar saman við russiskum krigsfangum frá vanlukku finska krig- num við at gera vietina. Atta miljónir m' av mold og leiri vórðu grivnar upp og fluttar burtur við trillubørum, 200.000 m' av bergi vórðu sprongdar burtur, slusur og brýr vórðu bygdar 1822 var veitin í Vesturgotlandi liðug, og 22 ár seinni var komið igjøgnum Eysturgotland, men Baltzar von Platen fekk ikki at siggja endan av verki sin- Nr. 93 — 20. august 1985 um, hann doyði 1829 og varð lagdur til hvíldar undir einum stásiligum mausol eum við Gøtaveitina nær við byin Mot ala. Tá ið Gøtaveitin var gjørd, var vatn leiðin millum Eystrasalt og havið vest anfyri liðug. og dreymurin um hesa vatnleid, sum hevði vart i triggjar øldir, var vordin verulieki. Men henda flutn ingsleid fekk brått harda kapping fra ødrum flutningsmøguleikum, serstak- liga frå jarnbreytunum. Til at byrja við vóur tað bara seglskip. sum fóru gjøgnum veitina, men tey máttu av og á verða drigin av rossum Juno, sum vit sigldu við á Getaánni ella oksum, sum gingu á getum, ið vóru gjørdar á bakkanum við veitina. Hetta helt uppat so hvert, sum maskinur vórðu settar í skipini, men væl inn í okk- ara eld hjálptu ross og oksar skipum gjøgnum Gøtaveitina Í kappingini millum Gøtaveitina og jarnbreytina um veruflutning, mátti veitin lúta, men framvegis hevur hon stóran týdning, tí stór skip kunnu koma bæði eystanifrå og vestanifrå og føra verur til býirnar við Vattern og Vánern. Veruflutningurin eftir Getaánni og Getaveitini er, sum nevnt, nógv minni nú, enn hann var, men samstundis, sum hesin flutningur minkaði, vaks ferða- mannaferðslan og smábátaferðslan. Fyri tann, sum er overvaður av hvenndagsins stríði og strevi, er tað góð hvíld at fara eina ferð eftir Getaánni og Gøtaveitini, eg vil ikki tala um, er tað onkur, sum eigur bát sjálvur ella kann leiga sær bát, sum tað ber til at gera hjá ókunnugfólki, ið ferðast á enskum áum og veitum, ti tá ræður hann sær sjálvum og hevur betri stundir at síggja tey mongu forvitnisligu steðini, ið eru at síggja á leiðini eftir Getaánni og Geta- veitini Framhald A——T—T—