leygardagur 24. august 1985síða 16

Síða 16 Ferðafrásegn eftir Sámal Johansen (ns Nr. 95 — 24. august 1985 Ein ferð eftir Getaánni og Getaveitini Sámal Johansen, Vit vóru nú komin so høgt Ipp, sun til ber á leiðini eftir Getaveitini. Her uppi. eystur moti Vánern, er veitin stødum so smøl og bugut, at menn mugu fara upp å land vid linum at seta fast á áburðar, ið eru á bakkanum við veitina, til at fáa skipið at venda rættan veg, og hon er so grunn, at við hvert ber kjølurin á skipinum við botn. Teir steingja tí hvert ár ávís strekki av veit- ini fyri at kunna dýpa hana, men skjótt ryður niður í aftur, siga teir Meðan vit tosa um dýpi og breidd á veitunum, kann eg siga frá, hvussu stór skipini kunnu vera, ið sigla gjøgnum tann partin av hesi siglingarleið, sum er gjerd av mannahondum : Trollháttanveitina, t.e. slúsurnar og tað. id grivið er til Vånern: 87 m long, 12,5 m breid og 4,6 m djup. Gøtaveitin, t.e. veitin i Vesturgot- landi frå Sjøtorp vid Vånern til Karls- borg vid Våttern og veitin i Eysturgot- landi frå Motala við Váttern til Mem við Slåtbaken vid Eystrasalt: 32 m long, 7 m breid og 2,82 m djup Sedertájeveitin, t. e. veitin frå Søder- tálje til Målaren: 120 m long, 18 m breið og 5,5 m djúp. Men skip okkara, Juno, helt fram sína leið gjøgnum ta í nógvum steðum smelu og buguttu veitina í Vesturgotlandi, framvið Lyrestad og Riksberg, gjøgnum slåsur, sum bæði verða rektar við elmegi og handamagt, vit komu til Tøreboda og til bygdina Tátorp, sum er við vatnið Viken, hægsta vatnið á hesari leið, og Juno fór út á Viken. Av tí at vatnið í Viken nógvastaðni er so grunt, var tað ikki vandaleyst at sigla har. men farleiðin er væl avmerkt, og skiparin var sera kunnugur á hesari leið Vit fóru gjøgnum »Brosundet« út úr Viken og komu til Forsvik og Spåtsnas veitina. Spatn in trong smoga at tara høgu skogarvøkst Lands lagid, sun ið. « ( vakurt, at il its fra, hvussu Vit komu inn i slusuna vid Forsvik båturin varð bundin, landgongubrúgvin løgd, og ein flokkur av skulabørnun kom umborð. So varð vatnið i slús slept út. og Juno sakk niður og fór út í Bottenvatnið Bottenvatnið er beint áðrenn vit komu til Váttern, og við Redesund endar ferð okkara í Vesturgotlandi I ramman fyri okkum var ein brugv, og tå hon varð latin upp, fóru vit út á Vått ern. I stýriborði var Vanás odde, har er Karlsborg kastali, vit sóu nakað av bygging aftan fyri virkisgarðarnar, men sjálvan kastalan, ið er fjaldur afturundir veldigum byrgingum, sóu vit ikki Vit vóru nú komin út á Váttern, veðrið var av tí allarbesta, tað sama var, tá ið vit fóru tvertur um Vánern, so har var einki til bága, men tað sigst, at tá ill- veður er, kann tað verða ógvuliga krappsjógvað á Vánern, og á Váttern kunnu kastivindarnir vera vandamiklir. Meðan vit fingu okkum morgunmat, dró skýggj fyri sól, og vindurin vaks so mikið, at tað kendist reringur í skipi- num, men tað sakaði einki. A Vattern var nógv meira lív enn á Vánern, har var meira fuglur at síggja og fleiri bátar, hvat teir so mundu gera har ein sunnu- morgun? 8. juli 1973 var, sum sagt, sunnu- dagur, hetta var fjórði dagur, vit vóru umborð á Juno, nú skuldu vit fara av í Motala, men fyrst skuldu vit vitja tann gamla segubýin Vadstena, sum er á eystara bakka við Váttern. Vadstena 1346 grundaði hin heilaga Birgitta Vad- stena kleystur, og rundan um hetta kleystur kom býurin Vadstena at vera (hina heilagu Birgittu skal eg siga nekur orð um seinni). Fyrsta fyristoðukvinna (abbedisa) á hesum kleystri var dóttir Birgittu, Katarina. Vadstena kleystur var tað ríkasta og hægst virda kleystur í Sveríki, munkar og nunnur úr hesum kleystri grundaðu fleiri tílík kleystur í Svøriki og í grannalondum t. d. í Marie- bo og Mariager í Danmark. Kleystrið í Vadstena hevði eftirlit við ellum hesum kleystrum. Svenskir kongar og aðals- [r menn góvu nogva jarðaogn til kleystrið i I | tad til endans åtti 800 it klevstrid fekk tiggj Vadstena, so at garðar, umframt d úr ollum landinum (henda tiggjund kallað ir frå peningur«). Eisini irnir styðjaðu kleystrið á ymiskan en ikki hildu allir tað vera rætt. ystr ilvt um tey ikki búðu í somu | m forbodi frå påvanun 1422 moti munkum og nunnum í sama At byrja við vóru tað aðalsmenn, sun fingu ógiftu døtur sínar inn í Vadstena kleystu mer einni vóru borgardøtur nar flestar. Fyri Sveríki hevði Vadstena stór ran týdning. kleystrið var eitt ig av håskula, hvar móður målid var sett håsætid vid teimun nógv k og umsetingun Í um, ið vórðu gjørdar har. Hetta mundi — … 3} vera ógvuliga sjáldsamt tá í tíðini rå ið n kom, vórðu munkarnir riknir úr kleystrinum, og 1595 varð tað nidurlagt, men enn standa kleystur húsið, ið varð bygt mitt í 14. eld verður bygningarnir Kirkjan er framvegis brúkt til býráðsfundir kirkja. munkahúsið er sjúkrahús 1545 fór Gustav Vasa undir at byggja nunnuhúsið er sinnissjúkrahús, og ráð- slottið í Vadstena. Tað var liðugt at L Ein av slúsunum $ £ Í