hósdagur 10. oktober 1985síða 9

Á å Nr. 115 10. oktober 1985 Iskoyti til orðaskiftið um bygdamenning Bruksrætturin til jørdina eigur at vera á staðnum — og ikki liggja í hondunum á fólki, sum búgva á stórpláss- unum, sigur ein av lesarum okkara, sum ynskir at vera ónevnd- ur. Hann heldur tað er lítið hepi í at tosa um bygdamenning, um vit ikki tá nema við sjálvan kjarnan, sum hann heldur vera spurningin um jerðina og hver skal sleppa at brúka hana. Við áhuga og stórari virð- ing fylgdi eg herfyri við í blødum og sjónvarpi í ti, sum ein bóndi í Mykinesi hevði at siga um bygda- menning. Ein einsamallur maður við dirvi og við hugskotum hevur her sett sær fyri at prógva, at tað, sum mong, serstakliga okkara politikarar, hava tosað um í áravís, tað letur seg í veruleikanum gera. Men tá eg so umhugsi alt hetta enn einaferð, so dugi eg at skilja, at útlitið kcriini er so sum so. Og hví so tað? Jú, tí at tað rrå politiskari síðu einki er gjørt fyri bygdamenn- ingina og eg stúri fyri, at tað heldur ikki verður gjert stórvegis. Politikararnir hava uttan iva bert hugflog til at ímynda sær, at bygda- menning er nakað, sum skal kosta tí almenna hópin av peningi. Og tað fingu vit eisini haldgóð prógv fyri í seinastu umreðuni á tingi av ólav- sekureðu løgmans Hetta er kanska tí, at politikararnir ikki vita, hverji virði og meguleik- ar, sum eru á bygd. Ég haldi, at stersti trupulleik- in hjá flestu bygdum er tann, at tað, sum jerðin gevur av sær, kemur ikki bygdini og fólkinum har býr til góðar — men verð- ur heldur spjatt út um landið, tí fólk, sum búgva aðrastaðni eiga jørdina og fara avstað við ágóðanum Um so var, at tann fram- leiðslan, sum bygdirnar umboða, koma teimum, sum búgva á staðnum, til góðar, hevði hetta helst verið nóg mikið til, at ein hevði kunnað búð á bygd, uttan so, at tað skuldi kostað tí almenna nakað. Men fyritreytin fyri slík- ari gongd hevði so verið, at ognarviðurskiftini vórðu broytt radikalt ella í hvussu er at brús- rætturin til jerðina, og tað hon gevur av sær, kom á rættar hendur — bygdini og bygdarfólkinum til gagn. Júst hesin spurningurin er kjarnin í ellum tjak- inum um bygdamenning. 0 p B Bygdamenning í Mykinesi! So mugu vit gera nakað við uttanbiggjajørdina heldur ein lesari, sum hevur fylgt ordaskiftinum um bygdamenning/utjadaraøki og landbúnað Uttan at tosa um hann er lítið og einki hepi í at um- røda bygdamenningina Tað er greitt, at slíkar radikalar broytingar fara at meta mótsteðu. Og tær fara helst ikki at bera til við núverandi ognar- býtinum millum bygdar- fólkið og fólk, sum búgva í sterru bygdunum og eiga jørdåina í teirra uppruna heimbygd. Skulu vit tosa um vald í hesum sambandi, so er munurin á valdinum hjá hesum báðum bólkunum helst 1:10, tó sjálvandi alt eftir, hvar vit eru stedd í landinum. Men kanska er tað so júst hetta mystrið, sum er nakað sermerkt feroyskt. Nevniliga tað, at fólk búgva á stórplássunum, sum hava so mong tilboð, og síðani eiga nakað av jerð aðrastaðni, har tey eru upppvaksin. Jerð, sum bert krevur, at tú er á fjalli nakrar ferðir um árið, og fyri hetta avmarkaða arbeiðið fær tú so nógv og gott kjøt. Hetta er kanska nakað, sum feroyingar ynskja og vilja varðveita fyri einhvenn prís Ein kann nú velja millum tveir meguleikar Antin er ein noyddur at viðganga, at ein er fyri nú- verandi skipan, tí hon gevur einum so nógv gott og tí hon er partur av einum liberalum hugs- unnarhátti, sum gevur einum hesar meguleikar. Henda liberala skipan hevur so havt við sær, at jørd ikki longur verður mett sum eitt framleiðslu- amboð, sum kann keypast, forrenta og av- skriva tann kapital, sum hon hevur kostað — og við einum rímiligum útbýti av tí arbeiði, sum fram- leiðslan gevur. Nú er jerð harafturímóti vorðin eitt spekulatiónsobjekt í sama mun sum frímerki, antikv- itetir og list Hin meguleikin er at viðganga, at neyðugt er við broytingunum og tí gera nakað við tað at broyta verandi skipan: at skapa meguleikar, soleið is, at tey, sum hava áhuga fyri jerðini, sleppa at royna seg M.a. mugu vit við- ganga, at landbrúk, á stedd við kongsfesti í Feroyum, helst fyrr kundi geva so mikið av sær, at ivaleyst var at liva av Men tíðirnar eru nógv broyttar og somuleiðis krevini vit menniskju seta til lívið. Tað, sum hevur ikki minst týdning, er, at meguleikarnir fyri at vinna sær pening, eru munandi betraðir, tó uttan at bóndur í sama mun hava havt meguleika at ekja um sínar inntekur. Og tí eru teir fyrr so ernu kongsgarðarnir nú heilt fyri ongum. Bygdamenning er eisini ein fordeilingspolitiskur spurningur, við tað, at tey virði, sum uttanbíggja fólk fáa úr bygdunum við tí politikki, sum verður rikin í letuni — í ein vissan mun verða send aftur til bygdirnar sum liður í tí umfordeiling sum fer fram skattirnar Og soleiðis er ein partur gjøgnun av teimum stóru trupul leikunum, sum tann rel ativt stóri naturaliubú skapurin framvegis fevnir um, fordeilingspolitiskt sæð. her í Førovum Nú kunnu vit so bert vera nøgd vid, at onkur sum er sera sjáldsamt Førovum, hevur torað a tikið blaðið frá munr inum Tvørball mr VO