hósdagur 24. oktober 1985síða 16

Síða 16 Í 1787 sat Feroya legmaður og festi á blað hugsanir og ætlanir sínar um at seta á stovn ídnað í Suðuroy. Her er ein av tekningum hansara. Hvat hetta snúði seg um, sæst í grein P. Korsgaards. a Tiere Kiedel. b Laaget dertil. c Hullet nede i Kiedelen hvorigiennem Tiæren udvindes. d En Rist hvorigennem Kiedelen settes for at gaae ned i Jorden, naar den indmures. e En Rist at lægge inde i Kiedelen for at hindre Steen- kull fra at falda i Tiæren. f Den ordentlig murede Ovn. g Hullet hvorigiennem Kullene som brændes til Tiære kommer i Kiedelen, naar den er indmuret. h Træk Hullet paa Ovnen. i Hvor Kullene kastes eller lægges í... Kiedelen. k Hullet som oven i Ovnen er anbragt dertil. I Dør til... Stæd. m Tønde under Ovnen til Tiærens Modtagelse. signadar at sleppa sær burtur år hesum Skrædlid Leingi hevði verið i um- búnað at senda ein nåms- verkfrøding, Kruse, til Hvalbiar at kanna, um nakað kundi gerast fyri at beta um umsteðurnar hjá kolavinnuni Aðrenn Kruse fór av stað við korn- skipi úr Holbæk várið 1789, varð eisini honum at kanna raksturin av tjørubrennivirkinum Longu komin til Havnar man Kruse hava grunað, hvussu vorðið var. Tí ein av teimum fyrstu, hann metti í Havnar getum, var Andrew Harley, ið var komin til Havnar í teirri vón at sleppa við hesum sama skipi av landinum. Men Kruse fekk hann atkoma við sær suður til Hvalbiar at hyggja eftir virkinum og har var ikki væl vorðið Ketilin var skrædnaður, álagt so tað ber ikki til at halda trýstinum uppi. Kruse vildi vera vi, at hetta komst av, at teir hevdu gjørt sær alt ov lítlan ómak við grundini. Undir- lagið, ið var mógvur, sveik. Harley segði tilfars- trot vera orsekina, tað fekk Kruse ikki at rýma, tí ríkiligt var til av- men lops, bæði av múrsteini og kálki Kruse helt ferðina fram til løgmansgardin á Steig í Sandavågi, har hann hitti Lund, id nu vildi fråsiga sær alla åbyrgd av, at tad hevði gingist so illa við verkætlanini. Ikki kom nógv burtur úr samtalum Kruse fekk teirra, men fatur á eini frágreiðing, ið | var skrivað, tá brennivirk ið læt aftur í oktober 1788. I hesi frágreiðing sást, at teir hevdu framleitt tjøru og ymiskar oljkur, sum sendar vóru til Havnar. Men ikki var upplýst, hvussu nógv kol var farið til framleiðsluna, so tað bar ikki til at avgera, um hon loysti seg. Kruse skrivaði í frágreiðing síni til Keypmannahavnar, at Harley dugdi væl at brenna tjøru og gera oljur, men hann var ikki ferur fyri at síggja út yvir tær forðingar, ein framleiðsla í Feroyum fór at verða fyri og heldur ikki at rætta mistøkini og brekini. Hetta avgjørdi lagnuna hjå verkætlanini Tøkniliga må verk- ætlanin kortini hava verið skilagóð í mangar mátar Annars má Kruse hava havt sera góðan ferðingar- hug, tí við framtíðini hjá brennivirkinum sum fekk hann grundgeving loyvi til at halda ferðina fram til Skotlands fyri at kanna framleiðsluna har. Skotlandsferðin bendir á, at Lund hevði kanska gjert nakað nógv av, tá hann skrivaði um vandan fyri at koma undir illgruna fyri njósning. Kruse vitj- aði fleiri kolanám, eitt glasverk, eitt saltverk og eitt tjørubrennivirki nær- indis Cranston. Men lýsingarnar hjá Lund og Kruse viðvíkj- andi uppfinningini sjálv- ari samsvara væl. Kruse slapp heldur ikki eftir frágreiðing hansara at dema fram at dropa- drívingartólunum. Um Lund nakrantíð fekk frá- greiðingina hjá Kruse at síggja, hevði tað kanska verið honum ein uggi, at eisini brennivirkið í Cran- ston hevði verið fyri óhappum. Av teimum 6 ketlunum, sum vóru gjørdir á sama hátt sum tann í Hvalba, vóru teir tveir oyðilagdir. Í drúgva áliti sínum um til at námsvinnuna, var Kruse so umhugsin ikki at nevna brennivirkið. Men hann hevði eitt annað hugskot til at nýta á staðnum eitt saltvirki kundi verið bygt, av sama slag sum eitt, hann hevði vitjað í Skotlandi (Cikenzie við Firth of Forth). Men hetta varð nú av ongum. uppskot beta um Virkishúsini avtoft- aðust brátt. Born komm- andantur á skansanum í Havn, ið hevði yvirum- sjón við kolagrevstrinum, spurdi longu í 1791, hvat gerast skuldi við toftirnar. Men starvsleið Lunds lá eisini í sori. Eitt var, at verkætlanin var miseydn- að, men tá allar rokningar vóru komnar inn, mátti grunnurin gjalda 2.400 ríkisdálar í staðin fyri teir játtaðu 1.600. Tá Lund seinast hevði sekt grunnin um starv í Noreg — hetta var áðrenn tað var farið at ganga heilt illa — hevði grunngurin svarað kald- liga, at tað hevði hann einki við at gera. Hann kundi heldur ikki vænta sær hjálp frá Rentukamar- inum, tí í skjalasavni tess er eitt uppkast til bræv til Danske Kancelli, har kam- arið letur koma til sjónd- ar, at teir hava einki álit á evnum Lunds sum embætismaður. Men brævið varð ongantíð sent, tí áðrenn tað hevði kancellið enda- liga gingið ynskjum Lunds á meti og givið hon- um lyfti um, at hann hevði fyrstarætt til næsta leysa starv í Noreg, ið svaraði til løgmansembæti. Lyftið var óivað mest sett fram fyri at fáa Lund burtur úr Feroyum og ikki fyri hansara skyld, tí tá av tornaði, varð lyftið ikki Nr. 121 - 24. oktober 1985 legmans av | Tekning tjørubrennivirkinum i | Hvalba. Verkid virkadi i grundini sum eitt stórt dropadrívingartól. Kolið varð hitað í tetlinum (árundaða bygninginum til vinstru). Guvan frá tí heita kolinum varð leidd inn í tær báðar køli- deildirnar (mitt í myndini«, har hon tættadist til leg. Fyri at tættingin skuldi ganga skjótari, varð kalt vatn oyst á blýtekjuna yvir kelideildunum. Vatnið varð pumpað upp við stóru vatnpumpuni uttast til vinstru. Bygningurin til hegru er goymsla. Framleiðslan verður orðað soleiðis: »Tjærevinding av Stenkul samt... Destillation og Preparation av britisk Volatilolie samt Fernis og Volatil Alcali«. hildið. *) Grunnur (1765-1842), ið Men Lund fekk kortini heuði ávísar inntøkur frá seinni í 1804 upp- "íkinum. Stuðlaði bókment segn við bíðingarlen. %m, vísindi og list Hann fór til Bergen við ungu føroysku konu síni Onnu Margrethu Djurehuus, próstadóttur av Nesi, sum 13 ára gomul giftist við tí 25 ára eldri Keldur: Jorunalsak um løgmanninum. Nakað eftir brennivirkið hetta fekk Lund eitt lítið C.F. Briska og Henny starv á Bergenshúsi, og doyði har í 1824, 70 ára gamal. Glarbo: ad usus publicos !- II) 1897-1947 Rentekammerets færøske Sager. bj tyddi Góður vetrarbúni Aftur í ár er MUSK OX komið á marknaðin við nýggjum arbeiðsbúna Hesin er bjálvað sokall- að ketildrakt, sum bæði er vind- og regntett og flot trygg er hon eisini, tí fyri- uttan frálíku bumulls- bjálvingina er innseymað skúm-flotevni Búnin er arbeiðsligur og góður at vera í, lættur, luftigur og rúmligur og sansar ikki at nakra staðni. Lummarnir eru nógvir og góðir og innseymingin á brókum og miðju gera, at búnin ikki á nakran hátt kennist ógvisligur. Snarlásini eru tey bestu. Framman er tað so mikið langt niður, at betri búni at lata seg í finst ikki, og heldur tu ikki klaffurin uttanå verjir moti øllum gjóstri henda- vegin. Snarlåsini á brók- unum tryggja lætta áferð sjálvt í stivlum. Kragin er skinnfóðraður og í honum er eisini kallað »vindhetta«, og sjálvsagt eru áseymað stór endurskin um leggir og herðar. Oførur búni til uttan- duraarbeiði á okkara leid- um ikki minst á sjón- um. Búnin fæst frá IMPO í Havn. so- KJARTAN DALSGAARD TRYGGINGAR UMBODS STOVA HOYDALSVEGUR 8 TLF 1 5222 HEIMA TLF 1 2940 islendinga- felagið í Føroyum f. 16134 - 15671