hósdagur 24. oktober 1985síða 15

Nr. 121 (grund Pids over * ftir Epmanlning Júlí Haaned 189 Serktarng | 4 á c Dimarbuna | 24. oktober 1985 Kruse verkfrødingur, ið kom til Føroya í 1789 at kanna kolanámsumsteðurnar í Suðuroy, gjørdi hesa tekning. Í erva er vatnrættur skurður, ið visir tey 15 námini, id ta voru. Skurðurin í neðra vísir nám 6 niðan í fjallið sær: Afturfyri at hann nú hevði gjert so nógv fyri at veita kongi inntekur, bað hann um at fáa fyrsta leysa legmansembæti í Noreg Grundgevingin fyri ynskinum var, at embætið í Feroyum var illa lent, og at heilsa hans- ara toldi ikki tað ringa veðurlagið (hann hevði enn ikki verið i Føroyum). Í Keypmannahavn varð peningurin, hann sekti um, játtaður, men til ynskið um at fáa embæti í Noregi svaraði grunnurin, at hann kundi ikki seta tílík størv. Tá gongd var komin á brennivirkið, vildi grunnurin tó fegin geva Danske Kancelli eina frá- greiðing. Njósning í Skotlandi Skotski vinmaðurin hjá J.M. Lund royndist ikki væl, tá til skuldi takast, tí í Bergen hevði hann onga tekning at geva honum av brennivirkinum í skot- landi. So tá ið Lund fekk sína peningajáttan, helt hann beint av stað til Skotlands við tænara sínum (Lund skrivaði seinni í frágreiðing síni, at neyðugt var at hava tænara við, tí hann skuldi láta sær at vera tignar- ligur harri). Vit hava ein- ans frásegn Lunds um, hvussu gekst við ferðini, tað longsta viocand og kki er hann pyntar fråsøgnina eitt sindur Lund kom til Skotlands umborð á hállendskari slupp, og trupulleikarnir toku seg beinanvegin upp Hendan nýggja tjeran hóskaði betur til skip, enn tey áður kendu tjeru- slegini, tí hon var hildin at verja so væl móti maðki. Tjeran fekk sostatt her- målsligan tydning, og fleiri utlendingar høvdu roynt at fregnast. Ein franskur heryvirmaður var longu avdúkaður. Lund segði seg vera ferðamann, ið av tilvild hevði frætt um tjøru- framleiðsluna og fingið áhuga fyri hesum. Við at mutra eitt sindur við peningi fekk hann at- gongd til tvey tjørubrenn- ivirki. Men hetta varð til lítla nyttu, tí teir vildu ikki sleppa honum fram at tí týdningarmesta: dropa- drívingini (destillasjóns- tólunum). Serkunnleiki verður keyptur Tíðin leið, og Lund var um at venda heimaftur sum av torvheiðum, tá hann hitti ein hetlendskan handverkara, Andrew Harley, ið hevði verið uppií bygging og rakstri av einum brennivirki. Onkursvegna hevði um- frá síðuni Kolalindin hellir líðandi ir aðuru sagt Harley upp. og tað lá væl fyri hjá Lund at gerast vinmaður hansara og fáa hann at verða opinskár- aðan, tí Harley var grimur í huga um uppsegnina, og vildi ikki dylja nøkur loyndarmál Uppaftur betri hevði sjálvsagt verið at fingið Harley við til Feroya. Móti lyfti um góða len og peningastyrk hverja viku til húski sítt, læt Harley seg yvirtala at fara við Lund — frá konu og bern- um. Ferðamálið æt íkki Feroyar, men Noreg, og teir lótu ljóða, at Harleys kuldi standa fyri bygging av virki til at gera salt burtur úr sjógvi. Meðan Lund var í Skot- landi, nýtti hann hevið til at bíleggja stórar negdir av blýggi og gróti til byggingina í Feroyum. Men nú mátti gerast skjótt av, tí ein fyrrver- andi yvirmaður Harleys var væntandi heim, og lík- indi vóru til, at hann fór at seta Harley aftur í starv — og so var tað hetta, at revsingin fyri at smugla kunnleika av hesum slag úr Bretlandi var 3 ára fongsul og 300 £ í bót. Tað lá illa fyri at sleppa við skipi til Feroya. Oyggjarnar lógu avleiðis, r rámrrnaÁingaar um <> Frágreiðingar um tey í Nr. I. « ?» (ire Nr 3 er I gonga Nr. 4 er ikki i gongd. tí tað lev Nr. 5 varð steðgað i mars 17 teimum at sleppa at kolinum 85, ti forðaði Nr. 6: Lopið er fyri munnan í 1986, ti er grevsturin steðgaður Nr. 7 og 8 eru í gongd Nr. 9: Lopið er fyri munnan, men grivið verður kortin í hesum námi. Tilfarið fæst burtur gjøgnum tvergongd. Nr. 10: Loftið datt niður veturin 1787 Nr. 11 er í gongd Nr. 12: Lopið er fyri munnan várið 1785. Síðan er ikki hegt har Nr. 13: Høggast kann aftur har, so skjótt kolarúgvan er burturbeind Nr. 14 og 15: Teir fóru undir hesi nám í juni 1789, av tí at ov lítið pláss var at leggja kol á framman fyri hini námini Fyri endanum á Nr. 11 skjýtst 13 stendur Annars hevur Kruse hesa viðmerking Menn vilja vera við, at orsekin til, at so námunum er, at Hvalbiar prestur, Harra Muller, hevur fjallatromini til tess at veita vatn norður eftir til myin hesa vert, At byrgt upp fyri hesi veit kostnaðarmikið hjá verkinun tilhald Hetta helst sipa til Ry- Handils, sum eitt tjúguára skeið hevði hildið til í Vágsbotni í Havn, og havt til smugla te, rom, tubbak og postalín inn í Bretland Men umsíðir eydnaðist Lund at tala so mikið fyri sær — og gjalda — at hann kundi innskipa seg, Har- ley og ferningin í eina slupp í Leith, ið fekk pappír at fara til Lewis Is- land. smuglar mundi bergs endamál at Brennivirkið verður bygt Á ferðini fekk Harley at vita, hver uppgávan í veruleikanum var, og har var lítið himpr. Tann góða lenin mundi hjálpa. Men tað var ikki sum at siga at koma til Hvalbiar við fern- inginum. Har vóru ongar fyrireikingar gjerdar, og tilfarið mátti liggja úti á berajóli. Hvalbingar vóru, sum vera man, hverki mannaðir ella vanir við at fáast við tílíka bygging. Lund leigaði nakað av jørå á syðru síðu á fjørdinum — har var pláss fyri tjeru- brennivirkinum og líkindi at innskipa tjøru og kol. Håast ikki gekst so væl i hond, eydnadist eftir stutta tid at fåa bygt so mikið av virkinum, at tað kundi fara undir fram- og hvert vár og heyst fyllist tað langa strekki, har nár í oktober 1787. Ketilin har kolið skuldi hitast var 9 alin høgur og ll i tvermát. Veggirnir vóru 3-5 fetur tjúkkir. Kelarin var 32 alin langur og stív- liga 9 breiður — taktur við valsaðum blýggj. Einir 5.000 múrsteinar og stív- liga 1.331 pund av blýggj fóru til bygningarnar. Av tí at Lund hevði keypt í meira lagi av múrsteini í Skotlandi umframt tað, ið á sinni var bílagt úr Dan- mark, var so ríkiligt til, at hann kundi byggja eina goymslu afturat. Steinar- nir, ið tá lupu av, kundu nýtast til fleiri ketlar í sama kelikervi. Trupulleikar í Hvalba og Keypmannahavn Glaður í huga skrivaði Lund veturin 1787 frá- greiðing til grunnin um ferðina og framleiðsluna, ið nú var farin í gongd. Men nú fóru trupulleikar at taka seg upp. Lund hevði áður verið kvikur at nýta peninga- játtanir frammanundan, og tá nú rokningarnar — serliga frá Skotlands- ferðina — fóru at koma til grunnin, vórðu menn alt meira ivasamir. Teir fóru nú at umhugsa, hvussu teir skuldu sleppa toliliga heilskapaðir burtur úr hes- Her kemur gula leirlindin upp nogv er 10pDK hon vit valni, Sun og kolalindin ð oma VVI 1 ð gt eina € ar við #5 ið í på, Ipp nnut Vi i an í | 3 ið se skuldu stevr Andrew Harley til vidtalu i Keyp n > r þh! tt t t mannahavn. Mettu teir tá, t dugur var í manninum kundi hann fáa verkið, sum tað stóð. Tað ljóðaði eisini, at >Det Kjeben havnske Herkræmmer- laug« hevði áhuga. Men teir samdust so um at bíða og vita, hvussu leikur fór, og fyribils góðkenna út- reiðslur Lunds upp til 1.600 ríkisdálar. Sum frá leið kom meira undan kavi, ið gjørdi, at menn hevdu ampa av hesi verkætlan. Feroya fúti — Hammershaimb — gramdi seg um, at Lund hevði fingið ein útlending aftur- at, Hartung, at koma til Feroya at arbeiða á virk- inum. Men hesin góði Har- tung rýmdi skjótt av áftur landinum, og læt kont og bern vera eftir. Nú mátti tað almenna taka teimum. Ikki var og mikið við hesum — nd hevði álagt Ha s- haimb at hava yviru vid virkinum. Ha haimb tordi ikki fe] enn gera, sum honum var sagt, men av tí at Báinn hverki hevði minsta skil á tjerubrenning ella stundir at fara til Hvalbiar, bað hann teir á Rentukafnari- num í Danmark um væl- Framhald á síðu 16