leygardagur 26. oktober 1985síða 21

A Nr. 122 — 26. oktober 1985 samband 3 AIDS tilburðin Grønl ; teir taka hetta í álvara Hann heldur persónlig at tað er ne våugt at gera vart við, at ikan komin hagar Tom Heyem, grønlands málaráðharri, sigur it grønlendngar eru bangnir AIDS. av te at i Grønlandi er »omfa íyri tend pri KU samlega vid best DET AIDS x ny x t € i k s Ser í .. he í | I nu rø i heill 2.679 fólk aða íbúgvatalinun er 51.903 Fyri at sleppa undan, at AIDS sjúkan gerst um farssótt í Grenlandi, er neyðugt við upplýsing og aftur upplýsing, siga teir serkenu Higartil læknin hevur lands Grenlandi bert skrivað eina grein ur sjúkuna, sum hevur staðið blødum og tveimum g er isin upp i grønlendska varpinum Fyri at fåa yvirlit yvir, hvussu nógv fólk i Grøn landi eru smittað av AIDS virus, verður í letuni gjørd ein granskingarskipan í samstarvi við heilsustýrið og Statens Seruminstitut 1 Danmark, lands læknin i Grønlandi. M.a veråa allir gonnoré sjuk- lingar kannadir fyri AIDS sigur antievni Upplysing og hytir Tað er millum homoseksu- ellar menn, at AIDS higar- til hevur rakt meinast og einasti uggi í Grenlandi er nú, at homoseksualitetur ikki er vanligur millum grenlendingar. Berge Jensen, hjálpar- lækni á Statens Serum- institut, sum er serkenur í kynssjúkum í Grenlandi, sigur, at homoseksualitet- ur í Grønlandi er lítil ella eingin — kanska ti út- boðið til báðar síður er so stórt. Hann heldur, at AIDS umfarsóttin kann fyribyrgjast, um fólk fáa upplýsing. Hann sigur: — Mangan verður tosað um, hvussu grenlendingar týggja sær við kynsligum sambandi til ymsar síður, men vit mugu hava í huga, at sosialu og fíggjarligu umsteður teirra eru vána- ligar. Berge Jensen heldur ikki, at danir, sum liva á sama sosiala steði sum grenlendingar, eru petti Tann lítla pyramidan á myndin hegrumegin, vísir AIDS smittaðum 11. september i ár i Dan mark. Ovast: 50 fólk hava AIDS ella eru deyð av Næsta striku talið av sjúkuni mynd á pyramiduni: 500 fólk hava AIDS sjúkra eyðkenni. Nidast : I minsta lagi 5.000 folk eru AIDS virus Stora pyramidan visir smittad av meting, hvussu stort talid av sjuklingum verdur um fimm år grundað á eina enska skipan um AIDS tilburðir betri Nú eru útlit til at sosialu umsteðurnar hjá grønlendingum batna stórliga, og ti er eisini meguligt at broyta seksu ella mynstrið hjá teimun Fáa vit fólk at skilja at AIDS er lívshættislig sJUKa pg at tað ti er neyðugt at nýta hýt, tå fólk hava samlegu, um framt at leggja teimum í geyma, at ikki er rætt við so nógvum sambandi til ymsar síður, so slepst burturúr hesum leikum, sigur Berge Jen sen. Hann vísir Feroyar sum fyridemi í kyns trupul eisini á royndini at basa sjúkum ! Í Feroyum gjerdist syfilis ikki umfarssótt á sama hátt sum í Gren- landi, tí blóðroyndir vórðu tiknar av ellum, eins og fólk fingu hollan stuðul og upplýsing, sum gjerdi, at tey góvu sjúkuni gætur. Ongar reglur fyri AIDS Í grannalondum okkara tjakast myndugleikar og serkenir um, hvussu skal berast í bandi, til tess at basa AIDS sjúkuni. Sveríki hevur við lóg lýst AIDS sum kyns- sjúku. Lógin ásetur fólki at verða kannað fyri AIDS, um illgruni er til staðar, at tey eru smittað. Hetta verður sett í verk 1. november í ár. Í serligum feri heimilar lógin at tvingsulsav- byrgja smittuberarar. Teir serkenu eru ikki samdir um hesa lóg. Viggo Faber, professari á Ríkis- hospitalinum í Sveríki, heldur ikki at tað er rætt at flokka AIDS undir lógina sum kynssjúkur: — Vit fáa fleiri fólk til kanningar, um tey koma Síða 21 AIDS tilburðir í Danmark sjålvbodin, tí fólk fara ikki kann av sær sjálvum til ingar, um tey vita, at tey verða skrásett Axel Perdrup, profess ari Danmark, heldur tvørturimot at reglur mugu gerast hesum við víkjandi. Hann var m.a við til at gera kynssjúku lógina í 19 Neyðugt við skráseting Hann sigur Eg skilji ikki, hví Sundhedsstyrel- sen drálar við at geva til- mæli til innanríkismála- ráðið um AIDS, at sjúkan skal undir kynssjúkulóg- iona. Tað er neyðugt við bráðfeingis reglum, um tað skal eydnast at fyri- byrgja hesum, áðrenn sjúkan breiðir seg. Fólk ræðast smittuna, og her kundu vit gjert, sum av- talað er við Landsfelagið 1948 (Bessernes og de les- biskes sammenslutning) — nevniliga eina gentle- man-avtalu, at ein ikki nytist at upplysa navn og CPR-nummar, fyri at fáa eina kanning. Ib Bygbjerg, hjálpar- lækni á umfarssjúku- deildini á Ríkishospital- inum, har flestu AIDS sjúklingarnir liggja, sigur: — Tað er ikki neyð- ugt at uppgeva navn og CPR-nummar, men tað er neyðugt við skráseting so vit kunnu miðsavna tilfarið. Vit mugu hava yvirlit yvir, hver verður AIDS smittaður. Vit mugu eisini vita kynið á sjúklinginum eins og um viðkomandi er homo- seksuellur, skekja, narko- manur ella bleðari. AIDSer deyðilig sjúka Fólk, sum hava fingið smittuna, kunnu íkki ganga millum onnur, uttan at fáa vissu fyri hesum, og uttan at heilsu myndugleikarnir vita tað Skal tað eydnast at basa AIDS umfarssótt f neyðugt at ein skráseting verður sett í verk viðvíkj andi smittuberarum, so vit betur eru før fyri at vita. hvar tervur er á stuðli millum samfelags bólkarnar. V kunnu tá etur verja tey og gera tok S( uka KK dir st g S i ð ð KO hvussu sjuka ( seg rad er legið við AIDS sjúkuni, at hon ikk verður tikin meira alvara Við lóg og Sskrast hava VI roynt at un s IKK deyð: Kor A ert við A > devðil Dag Framhald av forsíðuni konti, sum fólk flest hava gjøgnum Her krevst ein vid Landsstyrid, vit kunnu veita hesa tæn- astu, men tað eru vit ikki komnir til enn. Hvussu nógv vænta tit at fáa í innlán árliga? — Vit hava partapening, sum er 7 mill. krónur. Har- næst hava vit gjørt fram- tíðarætlan, sum sigur, at vit fáa 150—200 mill. krónur í innlán fyri 1986. Helgi Fossadal sigur, at innlánsvirksemið longu er byrjað, og at teir hava fingið góð viðskiftafólk. Hann vil kortini ikki upp- lýsa, hvussu nógvir pengar, talan er um. Tú segði í tíðindunum, tá Fossbankin varð stovn- aður, at ávíst samstarv fór at verða við danskan pen- ingastovn. Hvenn? — Sjálvsagt er neyðugt við samstarvi við Dan- mark, tí flestu handilsav- talur eru millum Feroyar og Danmark. Tó vil eg við- merkja, at P/f Holding hevur aktiumajoritetin í Fossbankanum og sostatt eru pengarnir á feroysk- um hondum. Allir peningastovnar hava samband við ein banka í útlandinum, — eisini Týsklandi, Norðurlond og Bretland. Tað fara vit eis- peningastovn sáttmáli áðrenn i at hava Vit eru tó ikki lidnir við fyrireikingararbeiðið, og tí kann eg ikki upplýsa, hvenn banka í Danmark talan verður um. Tó kann eg siga, at vit fara at hava samstarv við tveir pen- ingastovnar í Danmark. Tað ljóða sum tað nú verður lættari at verða lánari í Feroyum. Hevði tað verið gjerligt, um Fossbankin ikki kom? — Ein ávís kapping er ikki verri. Tá fáa við- skiftafólk sjálvsagt betri tænastu. Um allir bankar nýttu somu stavsskipan. Hevði tá verið neyðugt við fleiri bankum? — Nei, tað hevði ikki verið neyðugt. Fyrisitingarlig starvs- skipan, sum verður nýtt nú, kundi verið ódýrari og sostatt komið viðskifta- fólkum til góðar. Fáa allir lánarar í Foss- bankanum somu semdir — eisini um ein eigur millión í bankanum ella ein persónur, sum skal hava 100.000 krónur til byggilán? — Okkara politikkur verður at geva somu tæn- astu til ell viðskiftafólk. Spurningurin er bert, hvussu hetta kann gerast. Sjálvsagt eru allir lán- arar ella viðskiftafólk ikki eins, tað vildi verið burt við at sagt tað, men Foss bankin vil tó kortini gera sítt besta til, at ell fáa ið hvussu so er eins góðar ella betri somu semdir enn tær, sum fólk hava fingið higartil Tey seks fólkini, sum skulu mynda Fossbankan, eru sett í sterv at byrja 1 januar 1986. Tvey fólk fara at starvast innan út- lán, tvey fólk innan uttan- landsflytingar og eitt fólk til fyrisitingina. Heini Nygaard Olsen, lærari, er valdur til fyribils stjóra. Helgi Fossadal vil ikki upplýsa, hver stjórin verð- ur, tá Fossbankin fer til verka. Hondina á hjartað. Er hetta ikki Dávid og Gol- iath innan feroyska bankaheimin? — Um tú heldur tað, so vil eg viðmerkja, at Dávid eins og í bíbliuseguni er sterkur, sigur Helgi Fossadal og brosar. — Álvara tos, vit hava fingið so góða undirteku og kenna okkum á so hald- góðum stødi, at vit ikki iv- ast í, at Fossbankin eisini fær rúmd framyvir, sigur Helgi Fossadal at enda Dagny