leygardagur 23. november 1985síða 18

Síða 18 Nr. 134 — 23. november 1985 Í summar var Niels Juel Nolsee á fekk Hann hevur ferð gjegnum Eysturríki og hann nógv burturúr skrivað hugleiðingar um hesa ferð, ið vit fara at prenta í blaðnum hvenn leygardag fram til jóla Seguligi áhugin Millum tey minni, ein hevur frá barna- árunum, eru tað altíð nekur, sum seta seg serliga fast, og í veruleikanum eru við til at vekja nakað í einum, sum gerst til ein lívslangan, sterkan áhuga til at fylgja tí, sum hetta minni, henda hending vakti í einum Tað var ein fyrrapart, 9. apríl 1940, á skúlalagnum við gamla skúla í Vági. Stilt var í veðrinum, og ein góð vársól stavaði niður yvir okkum. Vit høvdu fri- korter. Eg gekk tá í 1. real. Ein av lær- arum okkara, hann var dani, ansaði eftir á lagnum. Tá kemur onkur til hansara og sigur, at týskararnir henda morgun hevdu hersett Danmark. Hann stóð sum steinrunnin, mutlaði okkurt smávegis og var horvin til húsa. Hann hevði helst útvarpstól heima. Men eg gloymi ikki, hvussu fast hetta tók honum. Fjelmiðlarnir vóru so gott sum eingir tó so, at tað fóru stórhendingar, bæði politiskar og hernaðarliga, fram uttan- fyri landoddarnar, tað hevði man ikki reiðiliga varhugan av. sum »livets gang i Lidenlund« var tað i ti småborgarliga umhvørvinum, sum tú livdi og treivst so væl i, i 30-árunum. Tey myrku heimspolitisku skýggj, sum drógu á luftina, dimdi ikki tann sorg- leysa barnahimmal, sum tú livdi undir Eydnusælt fákunnugur vart tú um tær skakandi hendingar, sum fóru fram á meginlandinum: í 1933 læt Hitler st g uttan dør myrða 1iS a ræði oO nun seinni Tjekkoslovakia Nakað um somu tíð fór fram ein koll- veltandi hending í tínum egna heimi Eitt radiotól kom í húsið. Knappliga sprongdust tær tryggu hugmyndir, tú hevði í barnaverð tíni. og tíðind óhugnaligar politiskar hendingar heimsplani trokaðu seg óbúnaðu rara] ið 3 dra sul K meilra of 1 ferð P I sept« y VR 1% þé x I S iði H | 1p€ € p i th ndi ger H ] eyp h Pól Fi »jalvt 1 Hitle KK ø ikki at siga skakaður yvir, at apeact ment-politikkur Chamberlains ikki virk aði longur, men at Tyskland nú hevði komið sær uppí eitt kriggj, sum tað veruleikanum ikki var fyrireikað at taka longu tá Tí sambært ta skrá, sum Hitler og Raeder hevdu lagt fyri uppbyggjan av heri og flota, so vóru teir ikki til reiðar at fara í hornatek við John Bull fyrr enn í 1946. Hinvegin hugsaði der Fúhrer sum so, at skuldi hann rekka teimum hevuðs- málum, sum hann hevði sett sær fyri, í síni livitíð: Lebensraum til týska fólkið og týning av jødunum, so mátti hann taka kriggid nú Dúgliga sat ein, næstan ov ungur til at fata hetta, og lurtaði eftir útvarpinum hesi árini, í sjálvum bar- dagaárunum fyri ein stóran part eftir norsku og donsku reddini frá London norðmaðurin við sínum »Dette er Lond- on< og danin við >BBC kalder Dan- mark«. Tað vóru, sum rimiligt er, altíð ógvis- lig tíðindi, sum bórust inn í stovuna. Og við tílíkum tíðindum og hendingum bún- aðist tilvitan tín, og tå áhugin fyri søg- hóast % x A Á xx Or í 3 % t på ne på D Ljåa NOKU av Le kennir frå søguni, sum | kunnu rekkast, tí har gerst alt livandi á ein heilt annan hátt Týsku autobanarnir Vit gjørdu aftur túrin í ár, konan, eg og yngsti sonurin, við bili, til Eysturríkis Komin til Esbjerg, hildu vit leiðina beint suðureftir. Men so langt er autobana strekkið nú (tað var í Týsklandi, at teir fyrstu autobanarnir i Europa vórðu bygdir), at tú kann fara inn á hetta strekkið her í Suðurjútlandi, og halda áfram her gjøgnum Tyskland, Eystur- riki og lika til sudurendan av Italiu. Og her er tænastustødi sera høgt. Tu kanst ferdast her i dagar: koyra, eta, sova — ja halda tina fritid her, um tú hevur hug. Gistingarstødini eru fyrstafloks, fella so avbera vakurt inn í landslagið, tað gera autobanarnir eisini, og Adolf Hitler, sum var tann, sum byrjaði verkið, mið- aði ímóti at leggja teir gjøgnum tey náttúruvakrastu steðini, so tey ferðandi kundu síggja, hvussu vakurt Týskland var. ek eid r L R x ið hevdu 3 rd rr pg la t hild K hava K nokk, skuldu vit be finna okkum eitt hugnaligt motell fyri náttina Longu í Landsberg-fongslinum, í 1924, kom Adolf Hitler inn á tað neyð- turviliga í tí, at allir partar av Týsklandi vóru bundnir saman við vegum, bygdir til gangandi ferðslu Onkur hevði roknað út, aftaná at teir hevdu tikið við valdinum í 1933, at Hit- ler, tey 14 árini hann førdi tað politiska stríðið, fram til 1933, hevði koyrt mill- um 500.000 og 700.000 km. á teimum týsku landsvegunum. Tað gav eisini úr- slit, og hann var tí ikki í iva um, at vegir sum vóru skjóta og gjegnum til gjøgnumgangandi ferðslu máttu byggjast. Men koyring okkara, tíma aftaná tíma, gjøgnum hetta vakra landslag, gav rikiligt høvi til at grunda yvir tad velduga bygningsverk, sum autobanar- nir eru, og tær almåttugu visiónir, sum lógu aftanfyri. Í borðsamreðum sínum, á førarahøv- uðsborgini »Wolfschanze« í Rastenburg í Eysturpreussen, avdúkar Hitler, hvat