hósdagur 12. desember 1985síða 11

Nr. 142 — 12. desember 1985 har liggur »Riesen-Rundgemalde« Hetta er ein stórur, rundur bygn- ingur, innan er hann allur ein hell, og allur veggurin runt er ein risamåin- ingur uppá 1000 fermetrar, sum sýnir hendingarnar í tí stóra bar- dagaárinum 1809, tá tyrilar, við Andreas Hofer á odda, høvdu 4 hern- aðarligar samanbrestir við franska herin og Napoleon á Bergisel, í út synningshorninum av Innsbruck. Húsið og málningurin vóru gjerd í 1895 Ein kemur inn í húsið og upp á ein rundan pall, í miðjari hell, og skal ímynda sær, at ein stendur á Bergi sel, har sum Hofer stóð, tá hann leiddi bardagarnar móti fransum Tad, sum man sær, er Innsbruck í 1809, og målningurin sýnir bardagar nar so út í æsir, so livandi, at ein kundi havt hug at rokkið yvir og nortið við, at sannfert seg um, at tað alíka væl ikki var livandi, men bert nyndir. Har var tíverri ikki loyvi at nvta tototól olarum, og vóru riknir út a andspartinum, og aftaná tað var tal it Andreas Hofer tók urg. og haðani stýrdi hann Tyrol Men aftanå Osigurin í bardagar ið Wagram, mátti Franz Il, kei aka við friðartreytum N 1poleouns, og a. frásiga sær landspartin T um skuldi leggjast til Bayern. N ndi Andreas Hofer ikki binda frið longur, hann kallaði landsmenn sínar undir vápn aftur. Tað kom aftur til ein samanbrest við Bergisel, í novem ber 1809, men hesaferð vóru tyrolar við undirlutan, Andreas Hofer mátt flyggja, goymdi seg í 2 mánaðir, til ein av egnu landsmonnum hansara fyri pening, greiddi fransum frá, hvar hann goymdi seg. Hann var tikin, førdur til Mantua, og Napoleon gav strong boð um, at hann skuldi takast av degum. Til fánýtis vónaði Hofer at keisari hansara í Wien skuldi bjarga honum, men tá henda vón brast, fór hann reystliga í deyðan Hann var skotin 10. febr. 1810, 42 ára gamal Frá Rundgemálde koyra vit við lunnavogninum allan býin, til enda stødina í útsynningshorninum av býnum og fara niðan á Bergisel. Beinleiðis nakað fjall er tað ikki, eitt lágt fjall kann tað kanska kallast Men vit væntaðu tað útsýni, sum Andreas Hofer hevði, tá hann stóð her og leiddi bardagan móti fransum, so verða vit vónsvikin. Tí her, sum allastaðni her um leiðir, er ein væl- signaður skógarvekstur. Men á einum bera í skóginum stendur ein stór standmynd av hetjuni, kransar og tyssi av livandi blómum liggja frammanfyri, og á beranum stendur eisini ein stórur bygningur: >Tyroler Kaiserjagermuseum«, har ergrynna er av lutum frå krigssøgu Tyrols gjøgnum tidirnar, og frammanfyri húsið, millum nútímans skotvåpn, sum granatvarparar, stendur ein av kanónunum frá Magenta, býur í Norðuritalia, har harður bardagi var millum eysturríkarar og fransar í 1859. Nýtt og gamalt metist á Bergisel. Vit ganga longur niðan á hevdina og koma til skíðhoppbreytina, sum nýtt var til olympisku vetrarleikirnar, sum hildnir vóru í Innsbruck í 1964 og 1976. Her stendur eisini, sera sjónligt, symbolið fyri leikirnar, teir 5 ringarnir, men her við 2 skálum til olympiska eldin. Og tað er fólkið í tíðindablaðið Innsbruck stolt av, at tey kundu vera vertir fyri leikunum tvær ferðir, við so stuttum millumbili. Ætlanin var, at vetrarleikirnir skuldu vera í Den- ver í USA í 1976. Men býráðið í Inns- bruck frætti, at teir har helst vildu sleppa undan og bjóðaði sær so at vera vertir einaferð afturat. Tað var eisini tá, at tann týska gentan, Silvia Sommerlath, sum var »hostess« við leikirnar, varð ófert jagstrað av blaðmonnum, tí hon sást nú ofta saman við svenska kong- inum Uppi á fjallinum er eitt frálíkt út- sýni. Serliga hugtekur tað okkum at síggja útflættingarnar í stóra vega kervinum stutt hidani, við brúm í 3 hæddum, har Brenner Autobahn byrjar og fær samband við vegirnar sum koma úr fleiri hornum av Europa Brenner Autobahn id okkara í Innsbruck er farir g t KU 3 MaizD OU m l; RT eidina sud í pp 3r 1 hr 1DrUCK€ Hetta ' r k. ha A pp um gongur suðureftir og uppett nóti Brennerskarðinum, og leiðina suðureftir kovra vit eftir landsvegn ( g ku koða he eid K neðr 1 eg kkið i 3 HT Eekniskt eit a KS verk skt sera væleydnað Sjálvt fleiri førum í hesi bygging hevði lætt munandi um arbeiðið at gjørt berghol. so hava teir hildið seg heilt frá hesum. fyri at tey ferðandi alla tíðina kunnu vera undir fríum lofti og njóta tað vakra lands lagið. Tað er tí á hesum 37 km langa strekki, frá Innsbruck og til Brenner heilar 70 brúgvar, við einari longd íalt uppá góðar 10 km. Tann longsta er Lueg-Brúcke, uppá 1840 m, av skapi sum eitt S, sum fellur á undur- baran hátt inn í lendið, hon fer ígjegnum, og tann næstlongsta er tann djarva, og helst eisini heims kenda Europa-Briicke, sum í 190 m hædd fer tvertur um Wipptal. Tann longsta súlan á brúnni er 181 m heg og tað longsta spennið er 190 m. Og hetta spennið er ein stálkassadrag- ari, sum er 7 m hegur og 10 m breiður. Brúgvin er íalt 22 m breið. Ferðslan er vaksin ófert gjøgnum árini. Í 1968, sum var fyrsta árið alt strekkið var í nýtslu, fóru 1,9 mió. ak- fer um gjaldstaðið á Europa-Brúcke, og í 1983 var hetta tai vaksið til 8,4 mió. Og stersta ferðslutal higartil eru, fyri eitt samdøgur, 54.000 akfør. Og tá gjald skal krevjast, og ferðslan kann vera so ógvislig, so skal av- greiðslan ganga skjótt fyri seg á av- gjaldsstaðnum. Beint sunnan fyri brúnna, har gjaldstaðið er, er tí vega- breiddin víðkað til 100 m, og har eru 22 básar, sum akferini kunnu koyra igjøgnum og gjalda. Løgiå var tað ti, ta løtuna tå vit komu um gjaldstaðið, ein sunnumorgun í besta veðri, at tå vóru vit einasti bilur, sum var av- greiddur. Ein risabygging sum Brenner- Autobahn krevur stóra fígging. Eysturríkski staturin og landsparta- stjórnin í Tyrol gjerdi tí eitt parta- felag til at byggja og reka vegin, og samstundis var kunngjert, at av- gjald fór at verða kravt. Hesar 37 km av vegi komu at kosta 1,4 mia. kr., ella 38 mió. kr. fyri hvenn kilometur, Standmynd Andreas Hofers á Bergesel Europabriicke 3 ferðir so nógv sum fyri ein kilo- metur í slættlendi, og hetta var í 1968. Men so stórar eru inntekurnar, at teir vænta, at partafelagið er leyst av allari skuld seinast í 80-árunum. Síða 11