hósdagur 9. januar 1986síða 9

onnur sjúka tók so nógv lív og ferdi til so mong lívsvar- andi mein, sum ferðslan ger, vildi uttan iva alt verið sett inn á at gera nakað við hesa. Men tað er sum um øll bara lata standa til viðvíkjandi ferðsluni. Eingin torir at gera nakað munagott, ti tað vildi komið til at rakt ein sjálvan fyrr ella seinni í lívinum í skapi av avmarkingum í tí heilaga og almenna frælsinum. Og úrslitini av hesum goyma vit á kirkjugerðunum, á rektarheimum og í og á stovnum sum t.d. Fysiurgisk hospital í Hornbæk. Og kring landið í heiminum í skapi Ferðsluumhvervið av avlamninsfólki og menniskjansligum vrakum við familjutrupulleikum til fylgju Eitt er vist. Longur vit bíða, fleiri verða ofrini fyri kleyvarskapinum. Og eitt av hesum ofrum verður kanska tú, ella ein av tínum næstu. Oman á hesar meira almennu og teoretisku hug- leiðingar, skulu eisini falla nakrar meira spesiellar og ítekiligar viðmerkingar. Og her eru tað ikki so nógv politikararnir sum tey fólkini, sum í ti dagliga eru sett til at gera ætlanir og hava eftirlit við ferðsluni, ið koma undir ákæru. Her verður hugsað um, hvussu teknisku myndugleik- arnir skapa eitt ferðsluumhvervi, sum í allarhægsta mun er vanlukkufremjandi. Sum itøkilig dømi kunnu nevnast uppkoyringin frá Bacalao og Skipasmiðjuni, sum nú langt um leingi verður umlegd, men tað staðið hevur, tað eg veit, kostað tveimum fólkum lívið, og har hava nógvir samanstoytir verið. Fleiri onnur steð í Havn eru hávatenn og treytaleys víkiskylda, men har hevur ein í bili so ringt útsýni, at ein ómeguliga kann yvirhalda sína víkiskyldu, áðrenn ein er komin fleiri metrar út í ta ferðsluæðr, ið ein hevur víkiskyldu fyri. Manga staðni er ein sum gangandi heilt illa fyri Eingin kantsteinur, og knappliga hvervur gongubreyt- in, og ein gongur á koyribreytini. Og hetta hendir ikki bert stød, har bilarnir hava breitt seg í einum gomlum umhvervi, ið ongantíð var ætlað so nógva bilferðslu. Eisini nýggir vegir eru eyðkendir av einum óhugna- ligum troti av sundurskiljing millum harðar og bleytar ferðandi. Her hugsi eg serliga um innkoyringina til SMS frá R. C. Effersøes getu. Har er ikki gjørligt at siga við vissu hver hevur rætt til hvat. Har er alt ein stórur ruðuleiki. Har er eingin gongubreyt, men koyribreyt, tá tú til gongur kemur inn av getuni, har ein frálík gongu- breyt er. Men brádliga veit ein gangandi ikki um hann ella hon eru keypt ella seld. Og tað er ov vánaligt, tá tað snýr seg um eina nýgerð. Legreglan svíkur Ein má eisini harmast um, at legreglan ikki uppi- heldur tær mest grundleggjandi ferðslulógir. Her hugsi eg um reglurnar fyri hægst loyvdu ferð, sum dag um dag, sjálvt í tættbygdum eki, verða brotnar av ferð- græðum ungfólki, sum halda teirra virði sum menn liggur í at traðka á speedaran. Eisini er harmuligt, at til ber at koyra óttaleysur við píkadekkum ein heilan mán- að eftir at tey eru vorðin bannað. Her vildi tað uttan iva verið eitt frágera hugskot, um tað var gjerligt, um bert ein politistur hevði viljað kropið sær út úr patruljubil- inum, sum teir annars bert síggjast í fyrstu viku í maj. Tí er ein til gongu, vil eitthvert píkadekk avdúka seg fyri ti årvakna oyranum, vegna tað eyðkenda ljóðið. Samstundis hevði sami legreglupersónur kunnað gjørt nakað við teir mongu bilarnar við alt ov vánaligum og niðurslitnum motorum, sum koyra á vegnum. Tí eitt motorakfar má, eftir ferðslulógini, hverki larma ella dálka ov nógv. Ferðsluumhvervið og ferðslumentanin eru í Feroyum generelt nakað av tí vánaligasta, ið undirritaði veit um. Undirritaði hevur ferðast í Noregi, Sveríki, Danmark, Vesturtýsklandi, Vestur-Berlin og Eystur-Berlin, Hol- landi, Belgia, Onglandi, Fraklandi, USA og Turkalandi. Og bert í Turkalandi funnið eitt ferðsluumhvervi og eina ferðslumentan, ið vóru á sama vánaliga stødi sum her heima. Ferðast ein í havnargetum, fær ein varhugan av, at tað einasta koyrilærararnir hava megnað at lært bil- førararnar er at steðga fyri fólki við tvørgonguteigarnar. Og tað á ein slíkan hátt ið virkar ørkymlandi á útlend- ingar, vildi eg hildið, og ikki kemur fyri aðra staðni, eg veit um. Her í Havn skalt tú bert standa stillur í nánd av einum gonguteigi og síggja út sum tú ætlar tær tverturum innan fyri næsta hálva tíman. Ja so sært tú sjálvt tonsatungar lastbilar bremsa, so hjólini nærum blokerast. Og hetta hevur ongantíð verið ætlanin við tvergonguteigunum. Tað hevur verið og er ætlanin, at Tað má metast sum ein óreingilig sannroynd, at nógvar, fyri ikki at siga allar vanlukkur henda vegna menniskjans- liga skeivmetan. ein skal bíða eftir einum hóskandi sliti í f»r8slustreym- inum, og ikki fyrr enn ein traðkar út á vegin, hevur ein ein ávísan rætt mótvegis bilunum. Koyrilærararnir hava heldur ikki lært bilførararnar, at plássið hjá børnum í bili er á baksetrinum, og ikki at standa á forsetrinum ella sitandi á fanginum á einum vaksnum, ella tann besta, sum undirritaði hevur sæð fleiri ferðir, 1-3 ára gomul bern í fanginum á tí ið koyrir bilin, millum hin vaksna og róðrið! Ótrúligt, men ikki minni satt fyri tí. Undirritaði hevur heldur ongantíð verið í einum landi, har bilførararnir eru so sparsamir við nýtsluni av avvís- araljósunum. Ella hvar tá tey verða brúkt, verða brúkt so seint, at tey kortini ikki verða tann hjálp og veg- leiðing til onnur í ferðsluni, sum tey annars eru ætlað at vera. Frumkend koyring Ein gylt meginregla í ferðsluni er, at ein skal koyra soleiðis, at ein gevur til kennar, hvat ein ætlar. Eisini hesi reglu verður dagliga syndað ímóti í føroysku ferðsl- uni. Hvussu ofta fær ein ikki hjartað nærum heilt upp í hálsin, tá ein koyrandi eftir einum vegi við forkoyrsils- rætti sær ein bil frá eini síðugetu koma upp móti einum við egiligari ferð, uttan at til ber at siga, um hann hevur sæð ein og ætlar at steðga. Ofta hyggur bilførarin so sanniliga hin vegin, fyri at hann í rettu tíð fær bremsað harðliga til tess at yvirhalda sína víkiskyldu. Vælsakt- ans enn eitt dømi um tað høvudsleysu og frumkendu koyring, ið ein sær so nógv av her á landi. Tí ferarin av ti bilinum kennir seg óivað sum ein øgiligan kall. Hugsið tykkum, at kunna traðka so hart á bremsuna. So er ein avgjert ikki at spæla við, ikki mjúkur at strúka. Og rætt er tað! Ein vandamikil kallur fyri seg sjálvan og onnur. Tað sýna vanlukkutelini klárt og greitt. Ferðslan er ein flokjasligur spurningur. Eingin ivi um tað, og fyri at nema við eitt seinasta konkret aspekt við- víkjandi tí týdningi, sum politiskar avgerðir hava fyri lív og deyða, fari eg at harmast um, at teir nú gjøgnum politiskar rossahandlar eru vorðnir samdir um ikki at geva byggingini av bergholinum Kaldbaksbotn-Signabø fyrsta prioritet, og harvið ikki byggja tað berghol, ið átti at hava verið hitt fyrsta, ella eitt av teimum fyrstu í landinum, hetta av fleiri góðum grundum. Øll vita hvussu vandamikil Oyggjarvegurin er. Mangar eru vanlukkurnar. Og mangar teirra fora deyða við sær. Hetta hevur fleiri orsekir. Vegurin freistar at koyra skótt, og skjótt verður koyrt. Mjerki er javnan, og kavi er, glerstoytt er javnan, og nógva staðni kemur harðligur síðuvindur óvart á. Harumframt er vegurin ein hin mest trafikeraði í landinum. Og bara av tí orsek- ini, vil tað alt annað líka, henda fleiri óhapp har, enn aðra staðni. Tann avgerð politikararnir nú hava tikið, vil garanterað føra við sær, at fleiri føroyingar missa lívið, harafturat koma so tey, hagfrødisliga sæð, 4 til 5 ferðir so mongu lestaðu og avlamnu sum deyðu. Aftur átti ein sum politikari at havt ein beiskan smakk í munninum. Í og fyri seg er í lagi at taka slíkar politiskar avgerðir, men tað er ikki í lagi, um ein metir mannalív so hegt, sum politikarar av ellum alvi royna at greiða okkum frá, at teir gera. Og umframt tað, útsetingin av byggingini av hesum bergholi kemur at kosta í menn- iskjansligum sorgarleikum, vildi tað annars verið ein landsfíggjarlig góð iløga, at hava havt prioriterað hetta bergholið hægri, enn gjert hevur verið. Ein rúgva av óneyðugari orku verður sum er nýtt til at koyra í mót- brekkum, so nógv brennievni bleiv spart við at berg- holið bleiv bygt. Og sanniliga er tað ikki ókeypis at halda kavaruddingina í gongd um vetrarnar. Og harum- framt allir materiellu skaðarnir við óhappunum, mistar arbeiðslenir og sjúkralegur. Eg sigi ikki, at vanlukkur ikki fara at henda, bert bergholsloysnin verður vald, men tær fara garantera at vera hópin færri. Tað kann prógvast við nógvum hagfrødisligum tilfari. Samanumtikið ber til at siga, at vit hava teir politik- arar vit hava ynskt, tí vit sjálvi hava valt teir, og vit eru sostatt sjálvi óbeinleiðis sek í, at standurin er sum hann er. Kanska krevja vit ikki nóg mikið av politikarunum, á ti ferðslupolitiska økinum. Og kanska hava fólk flest vant seg við vána standin, og síggja kanska ferðslu- óhapp sum nakað heilt natúrligt ið ikki kann sleppast uttanum. Og sum nakað ið ongantíð kemur at ráma tey ella næstringar teirra, men »bara« onnur. Men eingin er tryggur. Og um leið hvert 30. deyðsfall gjøgnum tey seinastu árini hevur verið eitt ferðsludráp. Og tað er, sum eg her havi roynt at ávíst, ein misskilj- ing, at einki kann gerast, men vit mugu seta inn á mongum hermótum, og mangir fordómar skulu brótast niður. Og kanska skulu vit ofra nakað av okkara hegt- lovaðu persónliga frælsi. Tverball