hósdagur 9. januar 1986síða 8

Føroyska ferðslu- umhvervið og ferðslu- mentanin av i vånaligasta i heiminum !!! Bilurin og tíðin Hví koyrir ein í heila tikið bil? Allarhelst tí ein heldur seg spara eina rúgvu av tíð. Og kanska er tað henda hugmynd, ið er orsøkin til so nógv meinfýsni í ferðsluni. Hvussu nógvir bilførarar ilskast ikki, tí aðrir bilførarar ikki tykjast at hava sama skund, ið teir sjálvir halda seg hava. Og hvussu ofta verður floytan ikki brúkt í illsinni, ti ein gangandi ella súklandi ikki fer tvertur um vegin við tí ferð, ið bilferarin kundi hugsað sær? Og hver verulig tíðarseinkan liggur so í slíkum? Aloftast púrt eingin. Mangan bert partar av sekundum: ella fá sekund Og hví fær so láturliga lítið so nógv at týða fyri bilførar- an? Hví verða seinkanir, ið undir eðrum umsteðum neyvan hevdu verið lagdar til merkis, knappliga til nakað ið útloysir ágangandi vreiði? Allarhelst tí, bilurin á ein ella annan hátt gevur einum eina kenslu av kontinuiteti, ein vil at tað skal ganga frameftir alla tíðina og neyvt við somu ferð ið ein sjálvur ynskir. Ikki er sjåldsamt at síggja, hvussu ein bilførari kann gera eina meira ella minni lívshóttandi yvirhåling, og so fáar minuttir seinni koyra heilt spakuliga, tí nú er okkurt hann vil hyggja nærri eftir. Kjarnan í málinum man vera, at vit til eina og hverja tíð vilja sleppa at gera júst tað, okkum lystir. Og Guð náði og troysti tann, ið grípur inn í mín rætt at ráða yvir mínum bili og mínari ferð. Og hyggja vit at enda eftir spardari tíð við at koyra sum óðir menn, síggja vit, at hon er lutfalsliga lítil. Og skyldast tað, at tann ferdøking, ein lógliga kann vinna i mun til ein persón, ið kanska koyrir 75 km/T í mun til ein sjálvan, ið fegin vil koyra 80 km/t, einans er o.u. 6% sum svarar til 3-4 minuttir í ein heilan tíma. Hvussu mangar ferðir er ein ikki yvirhálaður í steðum, har eingin yvirháling átti at farið fram, bert fyri at síggja tann yvirhálandi bilin eitt ella tvey pláss frammanfyri seg sjálvan í bidirødini til ferjuna. Vit kunnu tosa um sparda tíð millum at verða til gongu ella á súklu ella í bili at koyra 30 km/t og til og við hægstu loyvdu ferð. Veruliga spard tíð, tá ferðin fer upp um hatta er lítil og eingin — og minkar alsamt meira um ein kemur at bíða við eitt ljósstýrt horn ella okkurt vegamót. Havandi slíkt í huga er vreiðin hjá nógvum bilførarum um at onnur »pjaka sær« høpisleys. Hyggur ein so eftir hvussu nógv tíð av einum manna- lívi, ið fer til at arbeiða fyri at hava ráð at hava bil, verður tað enn meira hepisleyst. Ein skal, um ein er vanligur arbeiðsmaður, brúka kanska 2-3 mánaðarlenir til tess at hava bil, og svarar tað til 300-450 arbeiðstím- ar. Og ein skal sanniliga spara nógva tíð við at koyra í bili sínum fyri at fáa javnvág í rokniskapin. Um ein annars grundar koyringina við spardari tíð. Og nakað annað kann eisini nevnast her, sum dømi Bert í Turkalandi um, hvussu vit í okkara mentanarumhvervi liða alt sundur Ein sparir tíð við at koyra. Verður hildið. Tá ein so ikki fær ta kropsvenjing, ein annars fekk við at ganga, súkla ella annað, noyðist ein at vitja onkra kropsvenjingarmiðsteð og har sita inni og hála í ckkurt býttisligt tól. Ein missir spælið burtur, ein ger krops- venjingina til okkurt, ið sveimar frítt í leysari luft, ístaðin fyri, at hon var ein náttúrligur partur av dagligu tilveruni sum gongd ella lutteka í meira sosialum ítrótt- arvirksemi Abyrgdarkenslan Fyri at venda aftur til tað sálarfroðisliga, má ein egin- leiki afturat við menniskjanum dragast fram. Ábyrgd- arkenslan. Ein neyðugur eginleiki, um ein skal handfara tann vandamikla reiðskapin, ein bilur er. Ein bilur er eitt potentielt morðvápn. Og fyri mær at síggja eru reglurnar fyri at umgangast hetta morðvápn ikki nær til nóg strangar. Serstakliga ikki tá ein sær, hvussu nógv mannaliv misnytslan av hesum reiðskapi hevur kostað. Skotvápn eru ein rúgva av reglum fyri. Men tað er ein óreingilig sannroynd, at bilarnir hava dripið hópin fleiri fólk, í friðartíð ið hvussu er, enn skotvápnini hava. Og hvat er vandamiklast? Ein lutur, ið hverja ferð hann verður nýttur drepur eitt fólk, men verður nýttur so sjáldan, at hann kanska drepur eitt fólk hvert tiggjunda ár. Og so ein lutur, ið ikki drepur fólk hverja ferð hann verður nýttur, men to so ofta, at úrslitið kortini verður, at tiggju fólk lata lív hvert ár, og afturat ti koma so øll tey mongu lestaðu og brekaðu, hvers sviði og pína eru ómátandi. Og hvers fullkomuliga broytta lívsleið er ein framhaldandi sorgarleikur. Kanska skyldast tverrandi ábyrgdarkenslan eina ørandi trúgv uppá egnan almått, ið tryggjar einum móti at gera mistek í ferðsluni. Hendan margháttliga trúgv á seg sjálvan er í alt ov stóran mun at finna hjá ungum monnum. Tað er til deils eitt maskulint lyndiseyðkenni. Tíverri. Niðursteðan av ellum hesum er, at nógvir irrationell- ir máttir eru uppií hesum at koyra bil. At allar royndir ið verða gjørdar at beta um ferðsluumhvervið eru serstak- liga vælmeintar, men nema bert við yvirflatuna av vandamálunum, við tað at bert verður hugt at sjónligu úrslitunum av teimum sálarfreðisligu mekanismunum, ið liggja til grund, og tí veður ikki tikið um ilskunar rót. Men so skal eisini viðgangast, at skal verða tikið munagott um ilskunar rót, skuldu allir menn geldast. Og tað er heldur vidgongt. Men í minsta lagi áttu reglu- gerðir at verið settar í gildi, sum tíverri komu at sýnast diskriminerandi, og strangliga hevdu avmarkað tað, havi Nr. 3 — 8. januar 1986 3 eitt ferðsluumhvervi og eina eg sæl ferðslumentan, ið vóru á sama stødi sum i Føroyum. Hetta sigur lesari, sum hevur skrivað hugleiðingar um ferðslu Fyrri partur av hesum hugleiðingum var í Sosialinum týsdagin. Í dag prenta vit seinna partin. vanlig hugsan roknar sum frælsi einstaklingsins. Og her hveppur ein seg óivað við at trakka persónliga fræls inum ov nær. Men hvussu so við teimum óteljandi indi vidunum, sum á likam, og mangan eisini á sál, verða offur hjá einum individi, sum vit vita við vissu er dis- poneraður vegna aldur, kyn og lyndi til at verða ødrum at meini. Hvers rættindi skulu vit meta hægst? Skal nakar hava óavmarkað frælsi til at taka alt frælsi frá ødrum? Frá politiskari síðu er lítið gott at vænta, ti nógvir politikarar eru sum vit onnur, og vilja helst halda áfram við at koyra bil sjålvir. Ti koma ongar avmarkingar av rættindunum at koyra bil. Politikararnir vilja ikki út seta seg sjálvan fyri at verða frátiknir henda marghátt- liga indiskutabla rættin at vera bilferari. Vit vita um kanningar, sum svenska loftvápnið hevur gjørt, har teir við serligum sålarfrødisligum testum kunnu finna fram til, at summir persónar, í sterri mun enn onnur, eru disponeraðir til at gera ólukkur, tí teir í spentum steðum reagera skeivt, ella tí teir, av eini ella aðrari orsek, meira enn onnur hava lyndi til at koma sær út í umsteður, ið føra til ólukkur. Virðingin fyri frælsinum Og harmuligt er at ymsir praktiskir trupulleikar við vissu føra við sær, at vit ikki fáa sett í gildi annars væl- grundaðar avmarkingar mótvegis teimum, sum vit nær- um við vissu vita eru potentiellar orsekir til vanlukkur. Og tá tað sum her er ein spurningur um aldur, vil tað fyri teir flestu ikki siga, at rætturin at koyra bil er frá- tikin fyri lívið, men bert avmarkaður fyri fá ár. Og harmuligt er, at virðingin fyri sokallaða persónliga frælsinum hjá einum persóni er so stór, at ein ikki tolir eina so lítla avmarking av hesum frælsi, sum rættin at taka koyrikort, til gagns fyri tað ókenda menniskjað, sum annars gerst offur fyri frælsinum hjá hinum fyrr- nevnda persóninum, og harvið verður frátikið alt sítt frælsi. Men tíverri er tað so, at hetta at ókendir persón- ar standa í váða verður mett heilt eðrvísi, enn tá tað snýr seg um navngivnar, ávísar persónar, hóast ein vildi meint, at øll høvdu líka rætt, um tey vóru kend ella ikki. Hugsandi um steddina á tí heilsuliga váða, sum bilisman ferir við sær, er tað ótrúligt, at vit ikki nýta nakað av tí vitan, ið er til taks um, hvussu vit kunnu útiloka nekur fólk, um hverji vit vita, fara at elva til deyða teirra sakleysu. Líkt er til, at hetta er nakað, ið nervar okkara hugmynd um, hvussu frí atgongdin til at koyra bil skal vera. Tá vit síggja vavið av heilsuliga vandanum, sum bilisman hevur við sær, er tað eisini ótrúligt, at einki verður gjørt við fyribyrgjandi verjuna. Um ein ella