hósdagur 6. februar 1986síða 9

Nr. 15 — 6. februar 1986 Maðkaaling vindur upp á seg í Danmark Tann lítið eyðkendi reyðmaðkurin fær kanska til uppgávu at loysa ein tann álvarsamasta dálking- arvandan í Danmark. Saman við milliardum av breðrum sínum verður hesin sonevndi Eisenia- maðkurin ferur fyri at seta seg gjøgnum fjøll av donskum ruski og burturkasti. Maðkurin kann umskapa rusk frá húsarhaldi og evju frá reinsivirkjum til kompost, ið hevur stórt feðsluvirði. Hann kann eisini stuðla landbún- aðinum við at broyta taðing til kompost, sum plantur upptaka lættliga, og sostatt minka um vandan fyri, at nitrat fer út í grunnvatnið. Danir hava verið sera ídnir við maðkaalingini, fleiri pro- jekt eru sett í gongd og tíðindi eru komin uttan úr heimi um at maðkaalarar hava selt maðkakom- post fyri upp til nilliónir kr. til at dyrka oyði- markir í Afrika. Ahugin er sera stórur í Danmark ligur. Erling Kjær úr Hylke er ein alari, ið hevur rokkið so langt at kunna liva av hesum. >Alingin er enn á royndarstiginum« teken. »Vit kenna ógvuliga væl til breiddarstigum sunnarliga, men hin vegin vita sigur Erling við Poli- maðkaaling á vit ikki nógv um meguleikarnar í tí kalda danska veðurlagnum. Eg meti, at landið skuldi givið 50- 100 mill. kr. í granskingarstuðli, tí vit mugu læra okkum teknikkin.« Maðkaaling sigst at hava nokk so nógv sam- eiginligt við annað húsdjórahald, tí í einum skila- góðum rakstri er tað umráðandi at fáa maðkarnar til at framleiða so nógv sum gjerligt. Veksturin er treytaður millum annað av hitastigi og ikki minst fóðurviðurskiftunum. Alarar hava millum annað funnið út av, at um maðkarnir fáa lætt sodnandi evni at eta, økir tað munandi um framleiðsluna Maðkarnir hjá Erling Kjær liva i »frilendi«, t.€ åøkjum, sum ikki eru avgird. Teir verða verandi á teimum ekjum, har Erling fóðrar teir, tí teir yvir liva ikki í danskari jerð, um teir finna upp á at rýma. Uttanlands finnast í letuni framkomnar £ kipanir til at »dirigera« maðkunum runt á mark- ini, soleiðis at ein altíð veit, hvar teir halda til Nógvir plaga at gera gjøldur burtur úr maðka alingini,< sigur Erling, »og tå ið eg byrjaði við hesum, tók ongin meg í álvara, men hetta er stór- liga broytt. Tað er sannroynd, at maðkurin kann loysa ávísar sosialar trupulleikar, serliga í sam- bandi við dålking, men treytin er, at »seriøs« gransking verður sett í verk. Onkur hevur skrivað um, at reyðmaðkar saktans kunnu etast, og tað er púra greitt, at teir hava hegt protein-innihald, men eg haldi tað var rættari at brúka teir til djórafóður enn til matna,« segði Erling Kjær, maðkaalari úr Hylke, at enda etj.- Erling Kjær vil vera við, at reyðmaðkaaling er framtíðin Ómannað rúmdarskip ekur myndir av Uranus Gongustjørnan hevur óvanliga samdøgursrytmu Er > Mi PT 8 VOYAGER 2 M OPSENDT 20.8.49 Rúmdarfarið Voyager 2 sendir steðugt heim til jørðina myndir og aðrra upplýsingar í sambandi við gransking av gongustjørnuni Uranus og longu nú hava visinda- menn fingið so nógvar gátur og spurningar viðvíkjandi hesi gongustjernuni, at tað fer at taka fleiri ár, áðrenn kanningarnar av teimum verða lidnar. Viðurskiftini á Uranus eru nevniliga sera ymisk frá nekrum higartil kendum Liggur á liðini Gongustjernan er tríggjar milliardir kilometrar burturi frá jørdini. Hon liggur á liðini í mun til jørdina og hevur 84 ár um at koma í kring sólina. Tann eini pólurin er í sólarljósi í 42 ár, síðan í myrkri eins leingi. Tað ber hverki til at síggja sólarris ella -setur, stendur ein á sól- síðuni sólin gongur bert runt á himlinum. Ein dagur er 16-17 tímar og einasti mátin at síggja mun á degi og nátt er at ey gleiða stjørnurnar Tjúkk metan-toka Visindamenn halda seg eisini hava lagt til merkis, at tann kaldasti parturin av gongustjørnuni er vid ekva- tor, meðan pólurin á ti myrku síðuni, ið vendir burtur frá sólini, er heitari enn hin, ið vendir móti sólini Orsekin til hetta er ókend Uras er fjald av tjúkkari metan-toku, sum ger tað ómeguligt hjá astronomunum at fylgja við ringrásini Men gjøgnum måtingar av hennara magnetiska eki er tíðin mett fyri snúningarnar hjá tí radioaktivu kjarnuni Ein onnur nýggj uppdaging er, at skýggini rundan um gongustjørnuna reka nógv skjótari enn tey rundan um jerðina. Ferðin er heilar 350 km/t, meðan okkara harðasti vindur, jet-streymurin, hevur eina ferð upp á 160 km/t. Vísindamenninir siga, at tað undrar teir at vindarnir ikki standast av somu viðurskiftum sum á PASSEREF PLUTO 06 NEPTUN AUGUST 19! PASSERER SATURN 25.8 1981 Ferðin hjá Voyager 2 hevur staðið við í átta år. Fyra ar afturat fara at ganga áðrenn Voyager kemur til Neptun og Pluto. jørdini. Temperaturmunir líkir jarðarinnar eru eftir øll um at dema ikki til á Uranus. 5 mánar Uranus hevur fimm sterri mánar, og ein teirra, Miranda, hevur heldur enn ikki merkiligt skap, flatur eðrumegin og buglaður út hinumegin. Tað at atdráttarmegin hjá Uranus er fýra ferðir so sterk sum tann hjá jerðini hevur verið nevnt sum møgulig orsøk til tað løgna skapið. Voyager flytir seg alsamt víðari á leiðini móti tí næstu gongustjernuni Neptun, og skuldi eftir ætlan verið har 25. august 1989. Ein av mánunum hjá Uranus, Titania, ið Voyager av- myndaði í seinastu viku.