hósdagur 13. februar 1986síða 11

tíðindablaðið Nr. 18 — 13. februar 1986 Ruðuleiki á Haiti: ingar tiðir fyri Baby Doc Baby Doc og kona hansara, Michéle — — Harðstjórin í útlegd í Paris Haiti er eitt av heimsins fátækastu og mest niðurundir- komnu londum. Átta av hverjum 10 íbúgvum duga hverki at lesa ella skriva. Tey flestu hava innteku undir 1500 kr. um árið (tey almennu hagtelini úr Haiti vilja vera við, at miðal ársinntekan er 2800 kr. um árið — munurin er nú ikki serliga stórur). Haitinaar eru, av ikki heilt greiðum orsekum, innan fyri Aids-vandabólkarnar, saman við homoseksuellum, skekjum og narkomanum. Í landinum er dyrkað og útflutt kaffi og mango-fruktir, men hungur og undirmating er sera útbreitt úti á bygd- unum. Teir stóru og rúgvismiklu harðviðar-skógarnir eru hegdir niður og viðurin nýttur sum brennievni. Á hverjum ári hevur Haiti fingið 54 milliónir dollarar í fíggjarstuðuli frá U.S.A., men tað hevur næstan altíð víst seg, at pengarnir ikki verða til ta nyttu, sum teir vóru ætlaðir. U.S.A., ið hevur ávís áhugamál á Haiti (14.000 amerikanskir borgarar eru m.a. búsettir har), hevur kravt, at forsetin á Haiti fyri lívstíð, Duvalier, al- ment nevndur Baby Doc, ger álvara av at hækka mannarættindasteðið í landinum. Og Baby Doc svaraði hesum kravinum skjótt og greitt: alment val varð hildið á Haiti í juli seinasta ár. Stórir veruvognar við haitian- arum, ið hverki dugdu at skriva ella lesa, koyrdu millum valsteðini, har tey krossaðu við ja á valseðlinum — heil- ar tólv ferðir. Úrslitini komu heldur ikki óvæntað: 99.98% segdu ja til stýrið hjá Baby Doc Duvalier. Oljutrot Hesin vælmataði harðstjórin við ti runda barnaandlit- inum hevur harafturímóti ikki havt tað so ringt. Hann hevur kostnaðarmiklar siðir og smakk fyri dýrum kapp- siglarum og europeiskum sportbilum. Tá ið skortur á valuta legði landið næstan lamið vegna oljutrot seinasta ár, spældi hann sær á kappsiglaranum uttanfyri Port- au-Prince, hevuðsstaðnum á Haiti. Hansara kostnaðar- mesta tiltak higartil er tó konan hjá honum, Michéle Bennett, ið eina ferð arbeiddi sum ritari í New York. Tá ið tey giftu seg varð hildin veitsla, ið kostaði statskass- anum 3 mió. dollarar. Bert skreytteldarnir kostaðu 100.000 dollarar. „Ein apuhali« Í fyrstani var tann nýggja forsetafrúgvin vinsæl millum haitianarar, tí hon gav mat og klæði til tey tervandi, og læt eisini upp nakrar læknamiðsteðir. Men skjótt avarð hon uppaftur grammari enn forsetin sjálvur. Í dag er hon óivað ein av heimsins ríkastu kvinnum. Á eini handilsútferð til USa og Europu keypti hon stórar negdir av pelsum, hóast hitin á Haiti sjáldan fer undir 20 stig C. Í miðjari figgjarkreppu seinasta ár ferðaðist hon aftur til Paris at keypa mótaklæði, skartgripir og listaverk. Stjórnarembætismenn í Haiti segdu, at hon hevði sterri makt og meiri politiska ávirkan enn forsetin sjálvur. Samstundis sendi Baby Doc milliónir av dollarum á konto í útlendskar bankar og oyðslaði við milliónum afturat. Hann hevur altíð mett seg at vera ein av teim- um stóru hetjunum á Haiti, og í eini útvarpsreðu herfyri segði hann á Kreóla-málinum hesi so eyðkendu orðini fyri hann: >Her eri eg, sterkur og steðugur sum ein apu- hali. Grýlurnar gingnar burtur Nú er ræðið hjá Baby Doc á Haiti at enda komið, og hann situr í útlegd í Paris saman við frúnni og familjuni, meðan eitt landið fyri og annað eftir sýtir fyri at geva honum sjálvum við húski hansara innferðarloyvi. Nú hjálpir honum ikki tann infamesa loynilegreglan, ið al- menningurin nevndi Tonton Macoute, »grylurnar«, og sum var hevuðsvaldgrundarlagið hjá pápa hansara, Papa Doc Duvalier og samstundis eitt hitt ræðuligasta terror-apparat, hendan eld hevur kent uttanfyri Sovjet- samveldið. Ein stjórn av heryvirmonnum er nú sett upp á Haiti, og tingið, ið var sett við viðhaldsfólkunum hjá Baby Doc, er loyst upp. Uppreisturin ímóti honum var púra sjálvkravdur og hevði leingi verið væntaður av eygleið- arum og kanska Baby Doc sjálvum. Tað óhugnaliga harðskapsstýrið á Haiti er endað, men teir sosialu trupulleikarnir eru tað langt ífrá. Í nýggju leiðsluni á Haiti er heryvirmaðurin Henri Namphi ovastur, og ein av ráðharrunum er Gerard Gourge, ið fyrr var á odda fyri borgararættindarersluni á Haiti. Greitt er, at tann nýggja leiðslan hevur tikið ræðið við fullum stuðli frá USA. etj.- Llanfairpwllggwyn....: Øll tjóðin fegnaðist, tå ið Baby Doc rýmdi av landinum Longsta býarnavn i heiminum | ? Tað gamla navnaskeltid er tikið niður og nýtt sett upp Jarnbreytarsteðin á Anglesey-oynni á norðurstrondini í Wales er deydlig og skitin, og har er einki at finna, ið lívgar um umhvervið, uttan ein lítil gávuhandil. Spurningurin er: hví tyrpast ferðafólk í túsundatali higar til hetta ússaliga pláss- ið? Og hví hevur tann gitna fyritekan James Pringle Ltd. í Skotlandi, ið m.a. framleiðir tær uppaft- ur gitnari Pringle- troyggjurnar, keypt jarnbreytarsteðina frá British Rail fyri meira enn tvær milli- ónir kr.? Svarið er einfalt, men langt: hesin bý- urin eitur nevniliga Llanfairpwllgwyn- gyllgogerychwyrn- drobwllllantysiliogo- gogoch. Hetta er ikki brek á skrivimaskinuni ella villa, ið er sloppin undan rættlesaran- um. Staðið eitur veru- liga so. Men íbúgvar- nir eru skilagóðir og nevna býin stutt og greitt Llanfair P.G. Býarnavnið er sjálvandi á velskum og teir målkønu hava umsett tað soleidi: „Kirkjan hjá heilagu Gudsmóður í holing av hvítum heslirunni, nærindis einum kvik- um meldurstreymi og nærindis kirkjuni hjá heilaga Tysilio beint við síðuna av reyðum helli.« Nú fer heilt skjótt at rísa har handils- miðsteð hjá tí skotska troyggju- fúrstanum > Hamish Pringle. Hann sigur, at honum dåmdi stak illa at siggja ta gitnu jarnbreytarstødina so niðurundirkomna, men kanska er hann eisini vorðin ávirk- aður av mannamúgv- uni, ið letur seg av- mynda niðriundir navnaskeltinum, sum er næstan sjey metr- ar langt. Íbúgvarnir í býnum eru kortini sera fegnir um, at tann gamla steðin aftur verður ogn hjá býnum, so hon kann byggjast upp aftur og kanska lokka upp- aftur fleiri ferðafólk til Llanfairpwllggyn- gyll — ja og so fram- vegis. etj.-