týsdagur 4. mars 1986síða 17

Í i Í i Nr. 26 — 4. mars 1986 partar úr søguni og úr lívinum hjá ein- staklingunum verða vovnir saman til eina mynd av sorg og deyða, familju- felagsskapi og einsemi, lívsgleði og vilja til at lata lívið frá sær. Summi kenna seg kanska aftur í hesi kensluni av loysi og onnur í lýsingunum av unum, detrunum og móðurini heim- kon- sum eru sera ymiskar og hava fleiri spurningar millum sín óloystar Tey ómentu og ein gullkúla Svenska skaldsegan »Dykungens dotter« eftir Birgitta Trotzig (f. 1929) er um eina kvinnu, ið fimtan ára gomul hittir ein fyrrverandi sjómann og núver- andi brotsmann millum mórudíkini í skóginum. Urslitið av fundinum er ein sera lívsfús og myrk dóttir. Mamman bæði bíðar og bíðar ikki eftir, at hesin maðurin skal koma aftur, meðan hon stríðist sum best á einum tetingarvirki fyri at uppihalda sær og dóttrini. Dóttir- in sóknast alla tíðina eftir pápa sínum og hevur ein ófrið í sær, sum fær hana at reika í býnum serliga á nátt. Hon eigur ein son, men veit ikki hver, ið er faðir at honum, hon verður tikin og sett fest, tí at tað ber ikki til, at hon livir á getuni við einum barni. Til endans tekur hon lívið av sær, og sonurin sleppur ikki at vera hjá ommuni, men verður sendur á eitt barnaheim. Bókin lýsir tey ómentu, tey, ið eru fedd til at vera við undirlutan, og sum liva á markinum til eina djóratil- veru. Heitið hja bókini sipar til ævintýr- ið hjá H. C. Andersen »Dyndkongens datter«, og í skaldseguni er pápi gent- una mórukongurin, mamma prinsessan, men dóttirin finnur ikki ta eydnu i móðurhúsi, sum í ævintýrinum Onnur bókin skaldsega eina eisini ein Tað er »Guldkuglen. Fortælling om en ø.« eftir Hanne Marie Hon gongur fyri seg i einum líltum oyggjasamfelagi, ið minnir um Føroyar í stødum. Sagt verður frá menningini á oynni og frá seguni hjá eini ætt, sum hevuðsper- sónurin Maja Stina umboðar. Gullkúlan er eitt hálsprýði, sum Maja Stina hevur fingið frá eini konu, sum fekk hana frá danska eftir var konu Svendsen einum sjómanni, men gullkúlan er eisini ein mynd. Skaldsegan er bygd upp sum ein kúla, soleiðis at hon kemur aftur har hon byrjaði, og gullkúlan hongur oman fyri hevdið hjá Maju Stinu, tá ið hon sigur frá. Í kúluni síggjast fortíð og framtíð, men bert tey, ið hava fatað tey serligu lívsvirðini og hava innlit í lívið g kærleikan, fáa høvi til at hyggja í hana — og tað eru mest konur tíðindablaðið Søgan og samtidin Slikar ættarsøgur kunnu minna seguligar skaldsøgur, men norska bókin »Stank av mennesker« eftir Kolbjørn Brekstad er ein rættilig søgulig skald- søga. Hon sigur frå livinum i eini bygd å strondini millum Trøndelag og Helge- land i 17. øld, har ein strong lagskipan ger seg galdandi: ovast danski prestur- in, umbodsmadurin hjå Hamburgara- handlinum á staðnum og snildi forvalt- ari hansara, nidast fåtækir bøndur og fiskakellingar. Sagt verður frå hatri og máttloysi, kristindómi, hykli og heiðin- skapi, men inn í millum hómast kærleiki og kenslusemi. Tað, sum sermerkir bókina er íblandaða bygdarmálið og danska bíbliumálið, harafturat kemur tann livandi frásegumátin. Hetta er fyrsta bókin hjá Kolbjern Brekstad, sum er skúlastjóri og 47 ára gamal. KOLBJØRN BREKSTAD Gun av mennesker um »Hotel Finska skaldsegan for levande« eftir Olli Jalonen er um ein mann, ið skal gera eina kanning av, hvussu fólk munnu fara at trívast í ein- um atombumbuskýli. Bókin viðger líka- sælu og sjálvsekni, framburð í starvi og óeydnu. sum eru nekur eyðkenni í okk- ara tíð OLLI JALONEN HOTELL FOR LEVANDE »Slaktarens hus« er ein hugtak- andi skaldsøga um ein drong, id veksur upp í eini stasjónsbygd hjá mammu síni, sum heldur hús hjá einum gírigum fost- urpápa, ið starvast hjá jarnbreytini. Bókin gongur fyri seg í 1930-árunum og Karl Rune Nordkvist (f. 1920) hevur skrivað hana Tað er ilt at siga um íslendska bókin „Maður og haf« er ein skaldsega ella bert ein tekstur — hon er ein sokallað eksperimenterandi skaldsega. Har er ikki ein gongd sum í vanligum skald- segum, men ein lýsing av, hvussu ein maður verður tikin av sorg, tá ið hann hevur mist konuna. Sagt verður frá ymiskum tilburðum og dreymakendum hendingum, sum ikki tykjast at hava samband hver við aðra, júst soleiðis sum sinnisrerslur ofta heldur ikki hava logiskt samband. Hesa bókina hevur Vé- steinn Lúðvíksson (f. 1944) skrivað. Allar hesar skaldsegurnar eru lýsing- ar av sosialum og seguligum viðurskift- um, og bæði skaldsegurnar og yrkinga- sevnini taka steðu til tey viðurskifti, sum verða lýst. Steðutakanin liggur ikki altíð ovast í tekstinum, men um ein gevur sær stundir til at lesa gjella og við opnum sinni ber væl til at skilja hana. Malan Simonsen Síða 17 Fornsaga Á stríðøldum góðhestum fara hetjur um hérað í mikilli fylkingu, allir með tvo til reiðar, móðir af hatri með glóandi spjót og skildi. Þeir ríða yfir vorgrænar sveitir. Til høfuðbólsins er hefndinni stefnt. | Hér skal blod vøkva þurran svørð. Tveir ungir piltar verða fyrstir á vegi þeirra, | høfðingjasynir, árla morguns með tvo hesta í taumi undir bøggum. Með knapa á baki standa fákar og bryðja mél sín, um flipa leikur græn slikja, fyrir skømmu var áð og gripið niður Það er blíðasta veður, smáfugl flýgur yfir hópinn, skýst að þúfu og nemur burt kalstrá. Foringinn spyr um ættir og fær hin greiðustu svør. Ungsveinar ganga fram og lúta høfðum við eggjum sverða. Og hver myndu þá, segir komumaður, yðar síðustu orð ? Þeir svøruðu: Gott er að lifa. (Ur »Gott er að lifa« hjá Jóni år Vor