hósdagur 5. juni 1986síða 10

Síða 10 tíðindablaðið Læknaráðstevnan í Norðurlandahúsinum : Føroyingar og mormonar heimsmet i tarmsjukuni Ulcerus Kolit oe 7 — siga yvirlæknarnir Gunnar Jårnerot og Nørby Christ ensen Eingi folkasløg duldarfulle ler Itus { rosa Í sa br tTø SK pilag 11 1 x x eðing OK = k mK vid 1 ir rir ið greiða frá sínum kenslum í orðum, so er sterri vandi fyri at fáa sjúkuna. Hin- vegin eru serfreðingarnir komnir til tað itøkiliga úr- slit, at roykir ein illa, kann sleppast undan henni. Leggur ein stórroykjari av at roykja, kann hann ger- ast offur fyri henni. Kosturin ikki stóran leiklut Á tí stóru læknaráðstevn- uni í Norðurlandahúsinum seinastu = viku tosaði Sosialurin við yvirlæknar- nar Gunnar Járnerot, Øre- brog, og S. Nørby Christ- ensen, Ålborg. Teir eru bådir serfrødingar i maga- og tarmsjúkum, og serliga Járnerot hevur kannað ávirkan til ulcerus kolit av royking. Vit bóðu hann fyrst greiða okkum frá, hví ulcerus kolit er vanlig- ari í Feroyum enn aðra- staðni. — Tað er torfert at siga, men tað kann meguliga hanga saman við, at Feroyar hava fáar íbúgv- ar soleiðis at ein kennir betur hvert ein mettur at hava tý minsta lagi í onkrum fer- um. Men vit vita, at arva- faktorar hava ávísan leik- lut, og tað er meguligt, at teir hava sterri ávirkan í slíkum lítlum og avbyrgd- um samfelagi sum Feroyum. Royking minkar um vandan Nørby Christensen legði afturat Tað er alment galdandi fyri hesa sjúku, at ættarbregði kann valda, soleiðis at sjúkling- urin kann eiga fleiri skyld- fólk, ið somuleiðis hava sjúkuna, enn hini, ið ikki hava hana. Tað er eisini progvad, at royking hevur årin å sjåkumynstr- ið. Royking er ikki sjúku- orsek, men hevur avgjert árin á sjúkuvirksemið Járnerot: — Vit gjørdu kanning av hesum í Øre- bro. Vóru kanska ikki teir fyrstu, ið gjørdu so- vorðna, men trúliga eydn- aðist hon eitt sindur betur enn fyrri kanningar. Tað vísir seg, at royking mink- ar um vandan fyri ulcerus kolit. Men rovkjarar skulu ikki frøa seg ov skjótt. Vit nevniliga aðra nevnist júku, ið Crohns sjúka, og tað evugta galdandi royking ekir um vandan Viðvíkjandi ulcerus kolit sær tað ut, sum rovkir eir og gevst seir ØK ( r fa IK i Pr Í ÍK K að er ongantíð t alkohol hevur týdning í hesum sambandi. Men hetta við royking er stak áhuga- vert, tí í kanning, sum varð kunngjørd í tí heims- gitna enska læknaritinum Lancet, kom fram, at mill- um mormonar funnu granskarar tríggjar ferðir so stóran tíðleika av ulcer- us kolit sum í Keyp- mannahavn. Mormonar nýta ikki tubbak, og hava sostatt ikki tann verjufak- torin, sum roykingin er. Mormonar drekka heldur ikki kaffi, men gransk- ararnir eru ikki komnir fram til nekur verulig úr- slit um samband millum ulcerus kolit og kaffi. Men fleiri orsakatættir skulu til — ættarbregði er ikki nóg mikið til at greiða spurningin. Vit hava funn- ið fram til tað eftir kann- ingar av eineggjaðum tví- nakran burðum, har annar tví- burðurin hevði ulcerus kolit, men ikki hin. Vit hava staðfest sjúkuna í ellum aldursbólkum mill- um 20 og 40 ár, og í ein- støkum førum millum børn og gomul fólk. nar er Eyðkennini týðulig Hvussu kann ein vita seg at hava ulcerus kolit ella at vera um at fáa sjukuna? Nørby Christen- sen svaraði : — Eyðkennini eru nokk so týðulig: ektur avførn- ingur, tíðum við blóði. Sjúkan kann eisini byrja við obstipatión ella búk- - lopi, ið er ógemeina umfat- andi og kann vera lívs- hóttandi, serliga saman við ringum blødingum. Tað hevur við sær, at or- ganisman missir vætu og blóð, protein, jarn og vita- minir. Fær sjúklingurin ikki viðgerð, kann hann doyggja. Men nú verða tey allar flestu førini diagnostiserað, og sjúk- lingarnir settir í heilivágs- viðgerð. Í ringastu forum fer skurðviðgerð fram. Men vit mugu viðganga, at upplýsing ræður um, bæði í sambandi við ulcer- us kolit og Crohns sjúku Tað vísir seg nevniliga oft- ani, at tað gongur ávís tíð frá at sjúkan byrjar til tað stendur greitt, at talan er um langabruna. Tað er eitt eyðkenni á henni, at hon kann hverva av sær sjálv um fyribils, og tey fyrstu sjúkueyðkennini = kunnu uppfatast sum hemoroid ur ella mildari magasjúk- ur. Tað er íkki sjúkan hevur tikið seg uppaftur fleiri ferðir, at ein fær varhugan av, at fyrr enn okkurt vandamikið er á Vási. Góð heilivágs- viðgerð Hvat fyri heilivágur verður í dag nýttur ímóti sjukuni ? Nr. 62 — 5. juni 1986 Nerby Christensen framvegis: — Vit hava havt góða heilivágsvið- gerð í fleiri ár. Hornastein urin tey seinastu 24-30 ár ini hevur verið salazopur- in, sum verður framleitt av ti svensku fyritøkui Farmacia. Hetta preparat hevur riggað væl í fleiri år Síðan verða brúktir fleiri sterkir heilivágir av typ uni hjánýrubarkhormon, t.e. steroidar, í bráðum forum. Her á kongressini tosa vit um nýtt ættarlið av heilivági, sum trúliga fer at avloysa salazopurin viðgerðina. Hetta ber vón andi í sær, at vit verða førir fyri at viðgera sjúk una meira effektivt, tí 10- 15% av sjúklingunum tola ikki salazopurin. At enda spurdu vit Gunnar Járnerot, um sam- band er ímillum sjúkuna