mikudagur 13. november 2002síða 10

Nr. 218 • mikudagur • 13. november 2002 • 76. árgangur • www.sosialurin.fo Nú er tað ordiligt Eftir at hann í hálvt annað ár hevur havt lærlingasáttmála vi ensku meistararnar, gerst Ingi Højsted ein verulig kanón, tá hann leygardagin skrivar undir nýggjan yrkissáttmála við the Gunners YRKISFÓOTBÓLTUR Jákup Mørk Sum nevnt í Degi og Viku mánakvøldið, so stendur Inga Højsted nú í boði at fáa veruligan leikarasátt- mála við enska stórfelagið, Arsenal. Leygardagurin er ásettur sum dagurin, tá undirskriftirnar koma upp á pláss, og tá hetta er gjørt, kann nú 17 ára gamli leik- arin rópa seg fyri fyrsta før- oyska leikaran í einum premier-league felagi. Ikki lærlingur Hóast Ingi nú í hálvt annað ár hevur havt sáttmála við enska felagið, so er tað ikki fyrr enn nú, at hann hevur loyvi at gera veruligan yrkissáttmála við felagið. Hetta tí ensku lógirnar áseta, at leikari skal vera fyltur 17 ár, áðrenn verulig- ur sáttmáli kann skrivast. Og tað má metast sum einki minni enn eitt bragd, at Ingi nú hevur fingið sátt- málan. Hetta farna árið hevur í stóran mun verið merkt av skaðum fyri hans- ara viðkomandi, og tí var vandi sjálvandi fyri, at hetta kundi ávirka møguleikar hansara at vinna seg víðari. Í Arsenal hava teir tó eftir øllum at døma mett, at fót- bóltsevnini eru somikið stór, at nakað munagott kann spyrjast burturúr. Júst hvat sáttmálin gevur Inga Højsted í løn komandi árini, er ilt at siga, men tað er lítið at ivast í, at talan eft- ir føroyskum viðurskiftum er um eina hampuliga góða mánaðarløn. B36 fær sín part Og umframt sáttmálaásettu lønina hjá leikarunum sjálvum, so rennur eisini nakað av peningi inn í kass- an hjá barndómsfelagi hansara, B36. Kristian á Neystabø, for- maður í B36, sigur í við- merking til hetta, at tann spurningurin fyrst og fremst er eitt mál millum B36 og Arsenal. - Tá upprunaligi sáttmál- in varð gjørdur, varð ein langtíðar ætlan fyri allar spurningar eisini teir fíggj- arligu – løgd, og tað er so hana, sum vit fyrihalda okkum til, sigur hann. Sjálvandi er tað munur á, um vit selja ein leikara til eitt felag til Arsenal ella til eitt nú Leiftur, men akkurát hvør munurin er, havi eg ikki loyvi at upplýsa. Eg kann bert siga, at talan alla tíðina hevur verið um ein sáttmála, sum vit eru nøgd- ur við. Formaðurin vil ikki siga, hvørt nýggja undirskriving- in er eitt lið í hesum sátt- málanum, men tað er helst einki at ivast í, at so er. Tá slíkir sáttmálar verða skriv- aðir, er ofta vanligt, at avís- ar upphæddir verða ásettar, alt eftir hvussu leikarin stendur seg, og tó at talan helst ikki er um nakra mun- andi upphædd fyri eitt enskt stórfelag, so er lítið at ivast í, at talan er um eitt gott ískoyti til kassan hjá B36. Kristian á Neystabø legg- ur tó afturat, at hann er feg- in um, at tað gonst somikið væl hjá Inga, at hann nú hevur fingið nýggjan sátt- mála. - Eitt er tann fíggjarligi parturin, men tað er av minst líka stórum týdngini fyri okkum, at tað hepnast væl ítróttarliga. Nú hevur Ingi verið nógv skaddur, men at hann kortini hevur fingið nýggjan sáttmála vísur, at Arsenal sær ein møguleika í honum, og tað er so avgjørt nakað, sum vit frøast um, sigur Kristian á Neystabø at enda. Ein spentur Ingi Højsted, tá sáttmálain varð undirskriv- aður. Nú er ungi føroyingur- in komin eitt stig longur dreyminum Men føroyski lands- liðsspælarin fær leyg- ardagin nýggjan møguleika at vísa síni kynstur í Silkeborg ROYNDARVENJING Jóannes Hansen Í hesi vikuni er Fróði Benjaminsen á flatlondum og royndarvenur. Lands- liðsmiðvallarin er saman við dananum Anders Ny- gaard, sum í summar spældi við B68, í Silke- borg, har Viggo Jensen og hansara menn leita eftir styrki til superliguliðið, sum ikki hevur verið ser- liga sannførandi í heyst. Mánakvøldið vóru Fróði og Anders á næstbesta lið- num hjá Silkeborg, sum spældi ímóti næstbesta lið- num hjá Horsens. Horsens var á heimavølli, og teir vunnu 4–1. Sambært heimasíðuni hjá Silkeborg var heimasigurin rudduliga uppiborin. Umframt Fróða Benja- minsen og Anders Nygaard var ein annar gestaspælari á Silkeborg liðnum. Talan var um spælara úr Silkeborg KFUM, sum er áhugaður í at vita, um tað er møguleiki hjá honum at røkka longri sum fótbóltsspælari. Nýggjan møguleika Sambært Silkeborg heima- síðuni so fáa Fróði Benja- minsen og Anders Nygaard aftur leygardagin møgu- leika at vísa, hvør dugur er í teimum. Tá skal eykaliðið hjá Silkeborg spæla ímóti Køge ella Farum. Á heimasíðuni varð eftir dystin mánakvøldið skriv- að, at tað ímóti Horsens ikki var møguleiki fyri at síggja, hvør dugur er í teimum báðum spælarun- um, sum vóru komnir úr Føroyum at royndarvenja. Fróði Benjaminsen segði við Dimmalætting í gjár, at tað er Frank Skytte, sum mesta partin av farna kapp- ingarárinum var venjari hjá B68, sum hevur skipað fyri, at Fróði Benjaminsen og Anders Nygaard í hesi vik- uni royndarvenja í Silke- borg. Fróði Benjaminsen segði eisini við Dimmalætting, at hóast hann royndarvenur í hesi vikuni, so er hann ikki vísur í, um hann er áhugað- ur í at spæla fótbólt í Dan- mark. Men tað valdast sjálvandi um, um hann fer at fáa nakað tilboð frá Silkeborg, og hvussu tað fer at síggja út, um tað kemur á borðið. Fróði Benjaminsen, sum higartil bara hevur spælt í B68, var kosin ársins spæl- ari í 2001. Í ár stóð hann sterkur í myndini á lands- liðnum. Fróði tapti í fyrstu royndini 19 18 Nr. 218 - 13. november 2002 Mugu fáa at vita, hvat vit hava ráð til ? Jákup Petersen yvirlækni Viðgerð uttanlands er ikki øðrvísi enn viðgerð innan- lands. Yvirlæknar hava ein búskaparligan karm fyri viðgerð innanlands og hann halda vit okkum til. Vit hava eisini karmar at arb- eiða innanfyri og politikar- nir leggja seg ikki í smálut- ir. Sama eigur at verða galdandi fyri viðgerð uttan- lands. Leiðandi yvirlæknin á Landssjúkrahúsinum Í sosialinum leygardagin 9. Nov. verður leiðandi yvir- lækni á Landssjúkrahúsi- num Anne Grethe Mikkel- sen endurgivin fyri at hava sagt, at politikarnir mugu melda út, hvørji tilboð før- oyska heilsuverkið (sjúkra- húsverkið) skal kunna bjóða uttanlands, og hvørj- ar karmar vit hava at virka undir og at hon sjálv kund- i hugsað sær eina tvørfak- liga nevnd við læknum, løgfrøðingum og fíggjarlig- um kønum fólki, at meta um instillingarnar hjá yvir- læknunum. Harafturat verður rættur teirra avvar- andi til at fylgja við aftur havdur á lofti. Arbeiðsreglur Í okkara arbeiði sum yvir- læknar hava vit fingið greiðar karmar frá politik- arum at arbeiða innanfyri. Tað snýr seg fyrst og fremst um búskaparligar karmar, men eisini um løgtingslóg nr. 89 frá 4. Juni 1996 har arbeiðskarmarnir hjá sjúkrahúsunum í Føroyum verða lýstir. Í somu lóg verða reglurnar fyri viðgerð uttanlands og rættur yvir- lækna, at senda sjúklingar av landinum nevndur. Har- afturat koma so ymiskar reglur við heimild í lógini. Vit hava ikki havt stór- vegis trupuleikar, at arbeiða undir hesi lóg. Innanfyri búskaparliga karmin hava vit byggt eina kanningar- viðgerðar- og røktarketu sum stendur nøkurlunda mát við okkara grannalond. Trupuleikin er meira, at vit ikki hava fingið nakra ábyrgd fyri tí búskaparliga karmi sum er lagdur um viðgerð uttanlands. Uttanlandskonto Tá tað kemur til viðgerð uttanlands so er tann fak- liga og tann búskaparliga ábyrgdin fallin í tveir part- ar, sum sjálvdan tosa við hvønn annan. Hetta hevur verið ein stórur meinboði fyri menningina av tí før- oyska sjúkrahúsverkinum. Sum yvaleyst kunnugt, so er tað Trivnaðarmálaráð- ið sum hevur tikið fulla ábyrgd av búskapinum í hesum máli og hevur saman við Landsstýrinum sum frægast sett reglur og sið- venju á økinum. Yvirlækn- arnir hava so ongan møgu- leika, at arbeiða við hesi konto. Kunnu ikki taka við- gerðir (og pening) heim, og hava av somu grund torført við, at leggja til rættis fram- tíðar sjúkrahúsverkið til stóran ampa fyri menning- ina. Tvørturímóti er møgu- leiki fyri at henda konto verður misnýtt. Um bíðitíð- irnar eru ov langar í Føroy- um ber jú til, at senda sjúk- lingar av landinum. Í staðin fyri, at seta kostnaðarmikl- ar viðgerðir ígongd í Før- oyum er tað búskaparliga lættari fyri sjúkrahúsið, at lata tær verða liggjandi uttanlands. Um ein deild í Føroyum legst í serlækna- loysi seta vit telemedisin í staðin og spara pening her heima. Hetta og mangt ann- að gerð at tað er trupult at mennna sjúkrahúsverkið undir verðandi skipan. Stýra sjúklingaviðgerð omanífrá Tað ber ikki til at stýra ein- ari framkomnari sjúklinga- viðgerð í smálutum omaní- frá. Tað sum í dag er ein miðsavnað viðgerð á einum sentralsjúkrahúsi er í morg- in ein viðgerð sum kann fara fram á einum minni sjúkrahúsi ella í heiminum. Nýggjir viðgerðarháttir gerða, at viðgerðir heima knappliga broytast til við- gerðir á stórum sjúkrahús- um. Ambulantar viðgerðir koma og fara. Tað at senda ein blindan sjúkling við sukursjúku og einum beini av landinum til skurðvið- gerðar fyri ein hondskaða er ikki tað sama sum, at senda ein aktivan ítróttar- mann avstað við sama skaða. Og so tað sosiala, avvarandi, heimliga um- støður, trygdarnet o.m.a. Tað er ikki lætt, at gerða reglur um tílíkt. Trivnaðarmálaráðið hev- ur gjørt eftir besta føri- muni, men ársaka av manglandi førleika í einum dynamiskum kanningar og viðgerðar høpi, og í eini ørðgrynni av sjúklingalag- num, hevur verið trupult at noktað, tá yvirlækni ynskir sjúkling av landinum. Upp- skotið um, at hava tvørfak- liga nevnd í staðin kemur ikki at broyta nakað. Henda nevnd kemur heldur ikki at hava førleika og kemur helst, at virka sum ein grátimúrur sum yvirlæknar og sjúklingar venda sína ónøgd ímóti. Sigur noktar nevndin er vandi fyri, at tað stendur at lesa um tað í bløðunum morgunin eftir. Annars er viðgerð uttan- lands ikki nakað serfør- oyskt fyribrygdi. Granna- londini hjá okkum eru nú í ferð við at bjóða sínum sjúklingum viðgerð innan alt EF. Hetta sum ein fylgja av felagsskapinum, men ikki minst fyri at fáa egna verkið at spenna seg út í kappingini, og soleiðis mennast. Tey gerða skipan- ir sum eru við til at stimbra og menna viðgerð í egnum landi, samstundis sum sjúk- lingum stendur frítt at fara í onnur EF lond at verða við- gørd. Á henda hátt velja sjúklingarnir heldur at verða viðgjørdir í einum vælvirkandi heimlandi og helst nærhendis bústaði sínum. Sum eg skilji tað er hjá okkum eisini uppskot um, at politikarnir mugu melda út, hvørji tilboð føroyska heilsuverkið skal kunna bjóða uttanlands. Hetta kann eg ikki taka fyri fullt. Kenni eg politikarar rætt hoppa teir ikki uppá henda límpinnin. So skjótt teir fara at leggja seg í smálutir viðvíkjandi viðgerð uttan- lands verða kanónirnar vendar frá verkinum og beinleiðis móti teimum, og tað er tað ongin ársøk til. Gamal arbeiðsháttur: Ætlaninar viðvíkjandi við- gerð uttanlands, sum nevndar eru í greinini í Sosialinum leygardagin, minna ikki sørt um tað arb- eiðslag sum seinastu árini hevur verið at merkt á Landssjúkrahúsinum. Her meti eg ikki, at leiðslan seinastu árini í nóg stóran mun hevur havt álit á tí væl útbúna starvsfólkinum. Heldur ikki havi eg havt varhugan av, at starvsfólkið formelt og reelt verður tikið uppá ráð sum tað eigur, áðrenn tíðandi avgerðir verða tiknar. Kenslan er meira, at ymiskar loysnir verða smoygdar niðuryvir høvdið á starvsfólkinum, sum síðani vónbrotið arb- eiðir víðari so gott tey kunnu, uttan tað arbeiðs- gleði og initiativ, sum er so neyðugur lutur í einum so fjølbroyttum virki. Hetta er jú ein arbeiðsháttur sum hini norðanlondini løgdu til síðis fyri einum 20 árum síðani. Men uppskotið við- víkjandi viðgerð uttanlands ber jú á hetta borðið. Stýr- ing í smálutir omanífrá, nevndir, reglur o.s.fr. Nevnt verður eisini, at eru trupuleikar við at fáa serlæknar til Føroya. Landssjúkrahúsið hevur eisini mist tveir yvirlæknar seinasta árið. Ein patolog og ein húðlækna og vit fáa helst telemedisin í staðin, sum onga menning gevur til verkið og gerð tað trup- ult í akuttum støðum. Har- afturat er so tryggdin at hugsa um, nú alt skal yvir internetið. Landssjúkrahús- ið hevur betri uppiborið. Her vil eg meina, at arb- eiðið við at finna nýggjar læknar hevur verið merkt av trongskygni og mangl- andi initiativi. Í eini støðu har tørvur er á serlæknum skal annað til enn bert at seta eina lýsing í bløðini. Vit yvirlæknar kenna ein hóp av starvsfeløgum í ym- iskum norðanlondum, sum síðani kenna nógvar aðrar. Harafturat eru tað markn- aðarkreftirnar, sum eru galdandi við prísi og eftir- spurningi. Men vit verða sjálvdan spurdir. Undir hesum umstøðum tykist tað mær meira sum eina roynd at blása sand í eyguni á fólki, tá nevnt verður at tað skal kannast hvørjar viðgerðir kunnu flytast heim. Har er onki at kanna. Yvirlæknarnir vita fyri langari tíð síðani hvat kann og eigur at takast heim. Men leiðslan kann ikki so mikið sum halda uppá teir yvirlæknar vit hava og enn minni koma við játtanum og útgerð til tað virksemi vit nú hava. Og harafturat er so uttan- lands kontoin skipað á ein sovornan hátt, at hon bein- leiðis mótarbeiðir heim- tøku av viðgerðum. Tær viðgerðir, sum vit hóast all- ar meinboðar við stríð og strev hava tikið heim, hevur sjálvdan verið stuðlað fyri- sitingarliga. At enda verður mett, at tað er trupult hjá yvir- læknanum at gerða av, um og hvør fylgjari skal verða við sjúklinginum. Nei, tað er ikki trupult hjá yvirlækn- unum at vita hvør skal við sjúklinginum. Tað eru yvir- læknarnir sum hava kannað og tosað við sjúklingin og kenna vandan hjá hesum sjúklingi og tað serstaku støðu hesin sjúklingurin er komin í. Tað eru teir, sum hava tosað við avvarandi. Tað eru teir sum kenna tað deild sjúklingurin skal á. Men tað eru onnur sum, eftir framleiddum reglum, skulu taka støðu til, um neyðugt er við fylgjara. Nógvir trupuleikar kundu verið loystir við, at fólkið á gólvinum tekur sær av met- ingini um fylgjara. Vit hava sostatt eina trivaliga fyrisiting, sum utt- an førleika tekur sær av spurningum sum lættliga og uttan kostnað kundið verið loystir nærri sjúk- linginum. Í uppskotinum liggur at vaksa um hesa fyrisiting. Nær fara vit at læra. Uppskot Eg skjóti upp at leggja stórsta partin av búskapar- ligu ábyrgdini viðvíkjandi kontoini til viðgerð uttan- lands heilt út til sjukrahús- ini - deildirnar. Her kann so sjukrahusið - deildin um- sita peningin og leggja langtíðarætlanir fyri við- gerð bæði innanlands og uttanlands. Taka avgerðir um at taka serútgerð og ser- læknar til deildina ella taka serviðgerðir heim, fyri at peningurin kann verða brúktur á besta hátt og, at faklig og búskaparlig ábyrgd aftur finnur saman til frama fyri tryggleika og menning í sjúkrahúsverki- num. VIÐMERKINGAR C M Y K 18