leygardagur 14. juni 1986síða 8

Síða 8 Skálavík! Nr. 66 14. jur 1986 Hvussu gomul er bygdin? — Tad er eitt og annad, id tydir å, at her i bygdini, ið nú nevnist Skálavík, hava fól búleikast longu í íratíðini, skrivar Viggo Dalsgaard m.a. í hesi greinini, ið hann hevur valt at kalla: >Hvussu gomul er bygdin?« Henda spurning fær ein ofta settan, tann id gamal er vorðin y ø € konujørd, sum må siga at Tulin, ella presturin hevur verið giftur maður, ella teir hava verið giftir menn Og navnið Brandanskirkja vísir til, at hon hevur verið vígd írska halgumenninum Sankta Brandan, og Brandansbakki niðan fyri vísir alt á, at her hevur fólk verið í íratíðini. Navnið Argir hava vit ikki her, men tað man hava verið einaferð, tí vit hava Argisgrósá, ið man vera ein leiðing av Argjum. Minnist meg rætt, so sigur ein vísur maður sum Christian Matras, at Argir er tað sum nú er steðil, ella tað norska sæter Her eg siti nú, á miðjari summarnátt, síggi eg niðan á Kross. Har hava tey gomlu steðgað á, tá kirkjan niðri á Mel kom undan, og biðið alt gott vera við sær, undir krossinum, so tá hevur verið kristið fólk, antin tey hava verið ættað frá írum ella av norskari rót. Gamalt er sagt her í bygdini, at einaferð í tíðini skuldu skálvíkingar eiga alt, líka at ánni í Húsa- vík. Hetta man ikki dáma mínum góðu vinum í Húsavík, men so segdu tey gomlu. Er nakað í hesum, so má tað hava verið fyri svartadeyða. Tað er ikki óhugsandi, at einki fast mark hevur verið millum báðar víkirnar tá. Tað hevur verið tikið hver sum sterkastur var. Í onkrum skiftibrævi eftir hústrúnna í Húsavík, hina ríku Guðruna Sjúrðardóttir, verður sagt, at hon átti so mikið av jerð í Skálavík sum til Húsa- vík liggur. Hetta kundi bent á, at ikki hevur verið óðalsbýtt millum bygdirnar tá. Nær markið, ið var millum bygdirnar, framman undan útskiftingini nú fyri nekrum árum síðan, man vera ilt at siga við vissu, at fyrsta bygd í Feroyum, ið óðalsbýtti hagan, var Seyrvágur. Hetta var tá teir hevdu keypt alla jørd í bygdini, sum norska aðalsættin Benkestokk hevði átt. Næsta bygdin, ið óðalsbýtt varð, var Skálavík. Tað var legmaðurin í Dalsgarði, Jákup Jóansson, ið setti býti á hagarnar, hetta hendi í 1669. Tá sat faðir hansara enn sum legmaður norðuri á Oyri. Tær 10 merkurnar, sum upprunaliga vóru kongsið í Dalsgarði, man einaferð hava verið óðalsjerð, sum aðalsættin Rosenkrans hevur átt. Kongur kann hava keypt hana frá teim. Vit vita at danski kongur var úti eftir at keypa ognarjørå í Feroyum. Stórastovubóndin, ið nú situr í Skúvoy, segði mær, frá ommu sínari, Billu í Skála, sum var undan Hagabrekku í Skálavík, at tann stóri bát- urin í Dalsgarði æt altíð Rósinkransurin. Hetta man vísa á, at teir gomlu hava vitað hvaðan jørdin var komin. Tað var onkur av Rósinkransaættini, Holgar mundi hann eita, sum læt byggja Rósinkrans- tornið, ið enn stendur á bryggjuni í Bergen. Hetta Viggo Dalsgaard skrivar Viggo Dalsgaard uttanfy ri heimið og handilin í Skálavík velduga tornið varð bygt fyri at hava teir týsku keypmenninar, ið vóru nevndir garparnir, i aga, so teir ikki tóku alt valdið í býnum Lýðarsnavnið í Skálavík, man vera týskt av fyrstantíð. Teir búðu í Smiðstovu, og tað var fyrndarhús. Undir Hagabrekku er eitt stað, ið nevnist Garpagrótgerði. Tað er ikki óhugsandi, at hetta hevur nakað við týsku garparnar at gera, teir á bryggjuni í Bergen. Nokk um tað, men Smiðstova hevur einaferð verið eitt stórmanshús, tí tað var ikki smávegis, at tveir breður samtíðis gjørdust prestar úr Smiðstovu. Tað var mangar ferðir dýrari at koma til lærdóm tá, enn hvat tað er ídag. Teir vóru Jóan Lýðarsson, sum var fyrsti luterski presturin í Todnesi og Pætur Lýðarsson sum sat á Kirkjuteig í Kvívík. Lýðarssonsskarð um Kaldbaksleiðina ber navn eftir honum, har fall hann og fekk sín bana, einaferð hann var á veg á hestbaki til Kaldbaks at halda messu. Annika í Dímun var ættað úr Smidstovu, sonur hennara, ið var eyknevndur Vegarin, tí hann var úr leikum tikin bakkamaður, og fyri at hann vegaði getur í bjørgunum í Dimun og nokk i Skúvoy við. Hann endaði sínar dagar í Húsavík. Um hann átti nakað av sær, veit eg ikki, men Lýðarsnavnið er enn í Húsavík. Vegari æt Lýðar. Smiðurin, sum Smiðstova helst eitur eftir, skuldi vera so sera kynstrugur. Hann tók kopar undir helli sunnanfyri Skálhevda at sjóva við. Ein. dvergur búði undir Skálhevda, sum var úr leikum tikin at smíða eggvokn. Einaferð eydnaðist smið- inum í Smiðstovu at lúra smíðtólini av dverginum. Tá var dvergurin ikki blíður, hann kom í dreymi til Skálavík í dag } smiðin og mælti: »Hvørki fái hann krá ella krin lið he ið stol ur hamara min.« Smiðurin gjørdi so mikið skakkur av dvørginum, at hann grov tað hin forneski atti, undir ein stein, sum enn stendu! Barnamýri undir Hagabrekku Hetta, sum dvergurin við merkisvert, tí tað sigur so mikið, sum at tey goml hava hildið tað vera gagnligt, at fáa krá og krín viðhvert Teir báðir breðurnir í Smiðstovu lærdu til prest Suðuroy hjá Frater Anders. Tað var hann, ið legð suðringum ráð, hvussu teir skuldu fáa lætt u leiguna, tá kongur sendi Tór Benkastokk til Føroya at meta jørdina, sum kongur hevði fingið undir seg frá Rómarkirkjuni. Frater Anders hevur ikki verið fyri ongum, hann visti ráðini. Annika hevur verið fyri mannarópinum til henda dag, fyri at hon súlindaði manni sínun drap hann við eitri, men er tað, sum sagt hevur verið, at hon blaðung og vekur varð givin einum gomlum selli upp í hendi fyri pening, ella sett í veð í kortspæli og drukkinskapi, var einki legið í at tað loysti illa úr. Enokkur á Skarvanesi segði seg óvissan um hvaðan Dímunarbóndin Skógangs Jógvan var Eftir hesum navni hann bar, er hugsandi, at hann kann hava verið útlagin maður úr Noregi Skógangsmaður sum teir vóru nevndir. Anniku hevur verið synd í. segði smiðin, í 10.6.86. Viggo Dalsgaard