fríggjadagur 15. november 2002síða 14

26 Nr. 220 - 15. november 2002 Nr. 220 - 15. november 2002 27 Jens Erik Magnussen Eftir at hava pendlað dag- liga millum Miðvág og Havnina seinastu umleið ellivu árini, og harvið sjálv- andi eygleitt ferðslu- mynstrið á farleiðini, havi eg hug til at koma við ein- um íkasti til orðaskiftið, nú stutt áðrenn Vágatunnilin eftir ætlan skal lata upp. Fyri okkum skal týðandi avgerð takast um kostnaðin at ferðast, og er náttúrligt tað kjakið mest hevur snúð seg um. Prinsipiel avgerð Heilt stutt: Tá løgtingið fyri nøkrum árum síðani stovn- aði partafelag at byggja og reka tunnilin um Vest- mannasund, varð sam- stundis tikin ein rættuliga prinsipiell avgerð á sam- ferðsluøkinum. Burtursæð frá at játtað eina ávísa ár- liga upphædd í nøkur ár, lat politiska skipanin upp í hendurnar á partafelags- leiðsluni at yvirtakað ein part av samferðsluni í landinum. Hetta er ein stór uppgáva. Leiðslan í partafelagnum hevur, umframt at standa fyri øllum tí sum hevur við byggingina at gerða, somu- leiðis til uppgávu, at rekað tunnilin handilsliga for- svarliga. Raksturin skal í minsta lagi skal hvíla í sær sjálvum, og ikki bert fyrsta árið. Leiðslan skal syrgja fyri, at felagið er konsliderað soleiðis, at um óvæntaðar útreiðslur stinga seg upp, so skal felagið sjálvt klára hesar. Hetta er m.a. upp- gávan teir hava fingið frá mynduleikunum. Samdur ella ikki samdur, men soleiðis eru fyritreyt- irnar, og eru hesar galdandi til annað verður samtykt. Ferðslumynstri Í skrivandi løtu kennir al- menningurin ikki bumm- gjaldið. Nógv hava sett seg við excel-rokniarkið fyri at finna útav gátuni. Justerað verður upp á tal av akførum og krónum, so at rokni- stykkið gevur tær umleið 20 mió í kassan, sum tørvur sigst verða á. Og hetta hongur alt rættuliga tætt saman. Verð- ur kostnaðurin ov høgur, verður talið av akførum væntandi lægri. Í hvussu so er ein ella onnur "smerti- grensa". Men hesar 20 mio skulu so í kassan, annars hevur p/f ein trupulleika. Tá bert akfør skulu gjalda, skal eisini finnast útav, hvussu fatur fæst á tí íkastinum til raksturin, sum ferðafólkið um flogvøllin sum er gjalda um Vest- mannasund. Hvat er so tað "rætta" talið av akførum sum koma at nýta tunnilin, og sum skal verða grundarlag fyri hvat leiðslan í p/f setur gjøldini til? Hetta er tann góði spurningurin. Landsverkfrøðingurin hevur fyri kortum latið úr hondum frágreiðing um ferðslu 2001. Ein góður og upplýsandi bóklingur, sum verður givin út á hvørjum ári. Har eru m.a. ferðslutelj- ingar á vegastrekkjunum við Vestmanna og á Oyra- gjáarvegnum. Hesar vísa, at á Vestmannavegnum koyrdu 1.220 akfør í miðal pr. dag, og á Oyragjáar- vegnum 640. Eingi neyv almenn hag- tøl eru fyri, hvussu nógvir av hesum akførum fara um Sundið, men miðaltalið man helst liggja millum 350 - 400 pr. dag. Hvat gera so hinir útvið 200 - 300 bilarnir á Oyrar- gjógv hvønn dag. Allir fara so ikki á seiðaberg. Vit sum tvær ferðir um dagin ferðast um Sundið síggja, at stórur partur av hesum akførum koyra ferðafólk til ferjuna. Hesi ferðafólk hava so annan flutning úr Vestmanna. Sama er galdandi í Vest- manna. Siga vit, at vest- menningar koyra 500 teim- um 1.250 teljingunum, eru um 400 sum ikki fara við ferjuni. Stórur partur av hesum eru akfør sum flyta flogferðafólk til ferjuna, ella heinta ferðafólk frá flogførunum, umframt til tey nógvu akførini sum standa parkerað við ferju- legunar hvørja nátt. Tey sum hava akførini standandi báðumegin Sundið, og tey sum koyra fólk til og frá ferjuni sum koma/fara um flogvøllin, fara allarhelst at koyra beinleiðis í tunnilin. Um vit ganga útfrá at 350 akfør ferðast um Sundið miðal pr. dag, so kunnu í øllum førum helst leggja 200 omaná, ella umleið 550 einkultferðir tilsamans pr. dag. Hetta svarar til uml. 200.000 akfør pr. ár. Hitt er so býtið millum persónsakfør og tey størru akførini, sum hevur stóran týdning tá útroknast skal, tí prísurin er so ymiskur. Eykakostnaðurin Umframt sjálva tunnils- gerðina hevur p/f eisini til uppgávu at byggja vegirnar til tunnilin, brúnna í Leyn- um, og sum eg havi skilt tað, skal p/f somuleiðis berða raksturin av hesum, so sum viðlíkarhald, el, kavarudding o.a. Hetta er eisini spildur- nýtt, og ein rættuliga prin- sipiell politisk avgerð. Strandferðslan, sum røkir samferðsluna um firðir og sund, hevur hvørki ábyrgd- ina av bygging ella rakstri av vegakervinum, ferjuleg- um v.m. sum gerða ta møguligt at koma til ferj- unar, og fyri sovítt heldur ikki útreiðslurnar av íløg- unum í skip. Tað er ein almenn upp- gáva er sagt. Men hetta nýggja fyri- brigdið hevur stórar eyka- útreiðslur við sær fyri p/f. Sjálvur kenni eg ikki kostn- aðin av tunnilsprojektinum, men tøl sum 250 mió hava verið nevnd. Sigað vit, at 50 mió av byggikostnaðinum fara til tað sum liggur uttanfyri sjálvan tunnilin, man tað verða áleið. Rentútreiðslur, rakstur og avdráttir av hesum 50 mió fara helst at liggja um einar 6 - 7 mió av teimum 20 mió sum frættist at p/f skal hava inn í bummpeningi. T.v.s., at 1/3 av bummpeninginum fer til tað sum liggur uttanfyri sjálvan tunnilin. Spurningurin um hetta var tað politiski myndug- leikin vildi, og um sami myndugleiki ætlar at standa fast við hesa avgerð. Øll eru greið yvir, at fyri- treytin fyri føstum sam- bandi um Vestmannasund, og fyri sovítt eisini til Norðoyar, var og er at brúkarin skal gjalda ávísan part. Nú skjøtil skjótt skal setast á Norðoyartunnilin, er rætt at fáða uppá pláss frammanundan, hvat tað er sum hetta partafelagið skal fíggjað. Hongur tilkoyr- ingina undir ella omanfyri Leirvíksbygd t.d. við í projektinum? Um ikki so langa tíð fáa vit so at vita hvat vit skulu gjalda í bummpeningi. Fyri okkum sum dagliga ferðast til og frá arbeiðið hevur hetta sjálvandi alstóran tídning. Somuleiðis hevur tað stóran tídning at fáa at vita hvussu Strandferslan ætlar at røkja nýggja sam- bandi, og hvat bussferða- seðilin fer at kostað. Sum er hongur alt í óvissu. Vit roknað við, og vóna í øllum førum, at hetta alt er í góðum hondum. Tøkk Til seinast vil eg senda eina hjartans tøkk til tykkum, sum so trúliga og sam- viskufult hava røkt farleið- ina um Vestmannasund øll hesi árini. Tað hevur havt sína sjarmu at ferðast við Sam og i seinastuni við Ternuni, sjálvt um tað ikki atltíð hevur verið líka hugaligt, men tykkara part- ur hevur so ikki ligið eftir. Tann serliga atmosferan er á veg í søguna, men sam- stundis fara teir mongu bíðitímarnir á Oyrargjógv og í Vestmanna í søguna. Um stutta tíð verður metta bert minnir. Øll tit, sum á ein hvønn hátt hava havt ein fingur við í arbeiðinum at fáa hesa nýggju lívsæðrina útinnta, eiga somuleiðis at fáa eina stóra tøkk. Tunnilin fer at hava ómetaliga stóran týdn- ing, ikki bara fyri Vágafólk, men fyri restina av landin- um eisini. VIÐMERKINGAR Vágatunnilin Summardekk/vetrardekk – 2. partur Bjarni Reynagarð Sum eg nevndi í tí fyrra partinum, havi eg sera gott álit á lamelldekkum til vetrarkoyring, og tí skal eg greiða eitt sindur nærri frá, hvat hesi í veruleikanum eru, og eisini um fyrimunir og vansar. Hetta fyri at frá- greiða, hví eg meti lamell- dekk ta skilabestu loysina. Tað at hava lamelldekk ella onnur vetrardekk undir bilinum er onki garanti fyri, at vinnast kann á øllum vetrarveðri. So einfalt er tað ikki! Val av dekkum til vetrarkoyring er altíð eitt kompromis, og tað finst als einki dekk, sum er ført fyri at klára alt slag av vetrar- veðri eins væl samstundis. Eitt og hvørt dekk hevur veikar og sterkar eginleik- ar; til dømis kann eitt dekk hava góðar eginleikar í kava, meðan tað kann hava minni góðar eginleikar á onkrum øðrum øki, og øll dekk eru als ikki eins. Og tess smalri og hægri eitt dekk er, tess lættari er at koma fram í kava, tí mót- støðan gerst minni. Fyrst og fremst er tað umráðandi at finna tað rætta dekkið, sum hevur teir bestu eginleikarnar til egnan tørv. Men um eitt dekk var best egnað á øllum økjum í fjør, er tað neyvan galdandi í ár, tí menningin av nýggjum og betri dekkum gongur við rúkandi ferð. Av hesari or- søk verða hvørki merki ella sløg nevnd, men verða tey øll løgd undir eitt heiti: Lamelldekk. Eg vil eisini vísa til greinina »Vinterdæk i test« í blaðnum Motor nr. 11, november 2002. Hendan gevur eina áhugaverda og frálíka mynd av lamell- dekkum. Eitt nýmótans lamell- dekk er framleitt av eini gummiblanding, sum varð- veitir sína smidligheit sjálvt um tað gerst sera kalt. Serliga gummiblandingin ger tað, at dekkið næstan klistrar seg á vegbreytina, og sjálvt á spegilsblankum ísi roynast tey rættiliga væl, men ikki eins væl og píkadekk. Slitbanamynstrið er upp- bygt av smáum klossum, sum síðani eru sundirlutað- ir í eina røð av fínum la- mellum; klossarnir í slit- banamynstrinum flyta seg í mun til hvønnannan, og ávirkar, at mynstrið gerst sjálvreinsandi fyri kava ella ís. Hetta er ein umráðandi eginleiki í hálkukoyring, tí hetta ger tað gjørligt, at flyta mest møguligt av stýri- og bremsukreftum frá hjólunum til vegin, og varð- veita gott samband við vegbreytina – hóast hálku! Tey eru merkt M+S, Mud + Snow (runa og kavi). Tá ið dekk verða roynd út í æsir av serkønum fólki, verða tey vanliga bólkað í seks ymiskar greinar: turr- ur vegur, vátur vegur, kavi, ísur, slitstyrki og komfort. Tey fáa síðani 1-5 stig í hvørjari grein, alt eftir hvussu tey klára seg. Tað er teoretiskt møguligt at fáa tilsaman 30 stig; tað er helst ongantíð komið fyri, men okkurt dekk hevur tó megnað 25 stig í ár. Og eg loyvi mær at ivast í, at nakað píkadekk hevur møguleika, at fáa eins gott skoðsmál! Tað kann kanska tykjast løgið, men eitt og sama dekk frá sama framleiðara kann fáa heilt ymiskt skoðsmál, alt eftir hvat stødd dekkið er. Til dømis kann eitt 15 tumma dekk fáa 25 stig, meðan eitt 13 tumma dekk fær 23 ella øvugt. Eisini kann tað vera sera ymiskt frá grein til grein. Men fyri brúkaran er tað skilagott at kanna, hvussu úrslitini frá slíkum roynd- um kunnu flytast til føroysk viðurskifti. Greinirnar kavi og ísur eru mest umráðandi til okkara brúk, og er eitt dekk samstundis gott á turrum sum vátum asfalti, er tað bert at frøast um, meðan komfort helst hevur minni týdning og slitstyrki heldur ikki er nær so um- ráðandi sum tey fyrst nevndu. Eitt vetrardekk hevur ikki eins langa livitíð og eitt summardekk, tí tað er gjørt av bleytari gummi, og eftir 3 vetrar er tað helst niður- slitið og kanska eisini vorðið hart og rivnað. Hóast ferðslulógin sigur, at slitbanin skal vera í minsta lagi 1,6 mm, er tað ov lítið til vetrardekk, sambandið við vegin fer fyri skeytið við so lítlum slitbana og tá er dekkið alt ov vandamik- ið. Tað er nógv betri at blaka dekkið burtur, tá um- leið 3 mm eru eftir – áðrenn skaðin er hendur! Tað føroyska vetrar- veðrið er mangan sera ófantaligt, men ringast er, tá svartakálk er á vegnum, tí ofta varnast ein tað ikki, fyrr enn tað er næstan ov seint. Koyrir ein bert eitt lítið vet skjótari í hálku, enn umstøðurnar loyva, er tað skjótt at missa tamar- haldið á bilinum, og tá er tað næstan líkamikið, hvat slag av dekkum tú brúkar. Ofta hoyra vit slík tíðindi í útvarpinum: »bilurin fór út av vegnum vegna hálku«. Hetta er tvætl. Ein bilur fer neyvan sjálvur út av vegnum av hálku, men heldur av vantandi um- hugsni og ansni hjá bilfør- aranum, loyvi eg mær at pástanda! Sjálvandi kann ein vera óheppin í hálku, men ein Framhald á s. 27 meginregla er, at sum oftast eru menniskjalig mistøk atvoldin til óhapp. Eg havi mangan verið »líka við« – av berum kleyvarskapi! Tað ger ivaleyst stóran mun, um ein koyrir ovar- laga á fjøllum, har tað er turrari, í mun til at koyra niðarlaga við sjógvin, har tað er vátari og tí nógv hálari í køldum veðri. Tað er á oftast slíkum støðum, at óhapp henda. Og er ivamál um, hvørt ein er førur at koyra trygt í nógvari hálku, er tað nógv klókari at lata bilin standa og finna sær annan flutn- ing. Vit kunnu tilskila: »uttan trygarbelti – eingin koyr- ing«! Hóast ferðslulógin sigur, at ein altíð skal koyra við trygdarbelti, skal ein ikki gera tað fyri lógarinnar skyld – men fyri eins egnu trygd! Er ein óheppin í hálku, hóast fyribyrgjandi tiltøk sum lamelldekk, til dømis, er tað kanska ein 90% møguleiki fyri, at ein ikki fær álvarsligan skaða og varandi mein av einum óhappi, meðan tað helst er 90% møguleiki fyri tí mót- satta uttan trygdarbelti. Um tú brúkar píkadekk, hvussu nógvir píkar sita eftir í dekkunum, tá vit nærkast Grækarismessu, eftir ein langan vetur, kanska uttan nógvan kava ella frost? Liggja píkarnir kanska tá og sløðast á al- fara vegi? Nei, eg spyrji bara! Men lamelldekkini eru helst enn eins góð og fyrsta dagin. Eg tosaði nú ein dagin við ein sera royndan og kønan mann á ferðsluøkin- um um hálkubreytir. Hesin skilamaður greiddi mær frá, hvussu stuttligt, spenn- andi og læruríkt tað hevði verið hjá fólki at sloppið at roynt seg við egnum bili á slíkari hálkubreyt – undir tryggum umstøðum! Úti í ferðsluni er bert ein einasti háttur at læra hálku- koyring – ein háttur, sum bæði er ótryggur og vanda- mikil fyri ein sjálvan og onnur! Lærdómur kemur av royndum, men tað kann taka nógv ár, at uppbyggja neyðugar og nøktandi royndir í hálkukoyring, hvat mong prógv eru um. Á eini hálkubreyt kanst tú royna alt tað, ið tú ikki kanst í ferðsluni, og sleppa snikkaleysur undan tínum mistøkum. Og kemur tú seinni út fyri trupulleikum í hálku, hevur tú kanska nøktandi royndir at bjarga tær burtur úr vandastøðuni. Hesar seinastu dagarnar havi eg fingið fleiri við merkingar um ta fyrru greinina; nakrar negativar, men tó flest positivar. Tað vil siga, at fólk hava lisið greinina og tikið hana til eftirtektar, og tað var júst ætlanin við henni. At fólk so ikki eru á einum máli ásamd við meg um hetta viðkvæma evni, er púra greitt og skilligt, og soleiðis eigur tað helst at vera. Men mín meining er júst mín meining og onki annað! Sum eg fyrr havi sagt: Lamelldekk kunnu ikki alt – men næstan! Eg vil at enda siga sum ein serfrøðingur í ferðslui Noregi segði: »Kør pigfrit – hvis du kan«! Tað kann skiljast soleiðis: Dugir ein at koyra í hálku, hevur ein ikki brúk fyri píkum! Men noyðist ein at brúka píkar, er tað tí at ein ikki er nóg dugnaligur at koyra í hálku! So einfalt er tað! Við hesum er greinin summardekk/vetrardekk at enda komin. TÍÐINDASKRIV Frá Vestmanna Kirkjukóri og VÍF »Tað var festligt í Vest- manna í Mai 2003«, so- leiðis ætla vit at fólk skulu hugsa tá majmanaði 2003 er at enda komin. Tí eftir ætlan verður nógv virksemi í Vestmanna tá, har Kirkjukórið og VÍF fara at skipa fyri ymsum tiltøkum. Kirkjukórið hevur ætlan- ir um at fara uttanlands á konsertferð, eftir væleydn- aðu konsertferiðina í Ís- landi seinast summar. Hesaferð gongur leiðin til Ålands við uml. 70 fólkum í ferðalagnum. Felags fyri Kirkjukórið og VÍF er, at tey umboða Vestmanna bygd ógvuliga væl. Kirkjukórið, ið er mannað við konufólki, hevur verið ógvuliga aktivt seinastu árini og áhugin fyri at syngja í kórinum er stórur. Einar 40 konur og gentur mannað kórið, ið er stjørnað av Erlu Olsen. VÍF er eitt av stóru ítrótt- arfeløgunum í landinum VÍF hevur lið við í mest- sum øllum hondbólts- deildunum, umframt at barna deildirnar í badmin- ton eru væl mannaðar. Her- afturat kemur so kapp- róðurin, har VÍF hevur 3 bátar - 10-. 6- og 4 manna- far. Ætlanin er at fáa nýtt 4- mannafar til komandi kappingarár. VÍF er eisini í ferð við at byggja nýtt kappróðrarneyst, ið varð innilokað í summar. Keyps- og sølustevnu (relaterað til børn, ung og kvinnur) Fyri at reka felagasskapir sum okkara fíggjarliga, er neyðugt at skipa fyri til- tøkum, ið kunnu kasta eitt sindur av sær. Í hesum sambandi verður farið undir keyps- og sølustevnu í Ítróttarhøllini í Vest- manna, vikuskiftið 2 - 4 maj 2003. Hendan keyps- og sølustevnan er ætla at verða eitt sindur øðrvísi enn aðrar sølustevnur, við tað at hon skal relaterað til børn, ung og kvinnur, so- leiðis at framsýnararnir fyri stórstan partin verða teir, ið selja barna- og vónar- klæðir, barnaútgerð, leikur, o.l., umframt at peninga- stovnar og tryggingar kunnu upplýsan um barna- og ungdómsuppsparingar/ tryggingar. Eisini er ætl- anin at skipa fyri tombola og matsølu v.m. hesar dagar. Longu stórur áhugi fyri keyps- og sølustevnuni. Í samband við keyps- og sølustevnuna, er longu stórur áhugi, men í næstum verður fari at senda handl- um og fyritøkum innbjóð- ing at verða við og kostnað fyri ferðmeturin, men av tí, at vit neyvan fara at finna øll, ið kundu hugsa sær at veri við, kunnu áhugaði, longu nú, boða frá luttøku, við at ringja til Jógvan Sigurd Poulsen 26.45.39 ella Birgir Waag Høgnesen á tlf. ella 22.15.77 Bátastevnuni "Kjalarvatn" Um hálvan maj verður so skipað fyri Bátastevnuni "Kjalarvatn" og Country dansi, ið eftir ætlan skal verða eitt árligt afturvend- andi tiltak. Hendan stevnan sum "Undirhúsið" skipaði fyri, saman við VÌF, varð roynd fyrstu ferð í maj í ár og var hon sera væl eydnað. Nógvar áheitanir eru komnar um at royna tiltakið aftur komandi ár og er ætl- anin at gerða meira burt- urúr hesafer, við at skipa fyri fleiri tiltøkum, soleiðis at tiltakið kemur at berða brá av eini bygdastevnu, ið skal verða fyri øll, bæði bátaáhugaði og onnur. Meira verður at frætta um Bátastevnuni "Kjalarvatn" seinri. Framhald av síðu 26 Menn og kvinnur stima til Vestmanna í mai 2003 C M Y K 27 26