hósdagur 10. juli 1986síða 10

Síða 10 tíðindablaðið Kann eg keypa land titt? var spurningur forsetans. Svar høvdingans, Chief Seatle, frá juni 1854, ljóðaði: Hvussu kanst tú keypa og selja himmalin ? Hita jarð- arinnar? Henda hugsan fyrikemur okkum undar- lig. Eigur tú ikki frískheit- ina í luftini og perlurnar í vatninum, hvussu kanst tú so keypa tær? Hver einstakur partur av hesi jørd er heilagur fyri fólk mítt. Hver skín- andi furunál, hver sand- utur áarbakki, hvert tám í teimum myrku skógum, hvert flýggjandi og surr- andi skorðdýr er heilagt í minni og kenslum fólki míns. Sevjan, sum rennur gjøgnum treini, førir við sær minnini hjá reyða manninum. Tey deyðu hjá tí hvíta manninum gloyma tað land, har teir vórðu feddir, tá teir stíga upp fyri at ferðast millum stjørnurnar. Okkara deyðu gloyma aldrin hesa vekru jerð, tí hon er ein partur av okkum. Tær angandi blómurnar eru systrar okkara, hjerturin, hesturin og stóra ernin eru breður okkara. Teir skurð- slutu fjallatopparnar, sevjurnar å bønum, hiti smårossanna og menniskj oll hoyra tey til son Tiskil, tá Stóri Høvding í Washington sigur frá, at hann vil keypa land kkara, er tað nógv hann biður okkum um. Stór Hevdingi sigur okkum, at hann fer at seta eitt eki av til okkara, har vit kunna okkum sjálvi. Hann vil vera faðir okkara, og vit skulu vera bern hansara. Tí fara vit at umhugsa hansara tilboð um at keypa land okkara. Men lætt verður tað ikki. Tí hetta landið er heilagt fyri okkum. Tað glitrandi vatnið, rennur í gilum og áum, er ikki bara vatn. men blóð forfedra okkara. Selja vit tær land, mást tú minnsat til, at tað er heilagt, og tú liva væl og iyri sum mást læra tíni børn, at tað er heilagt. og at hver ófrættakenda spegils mynd i ti klåra vatnim sigur frå hendingum og minnum í lívinum hjá fólki nínum. Brúsið frá vatn inum er uggi faðirs míns Airnar eru breður okkara, sum sløkkja tost- an í okkum. Áirnar bera okkara kano'ir bernum okkara og geva foðina. Selja vit tær land okkara, mást tú minnast og læra bern tíni — at áirnar eru breður okkara — og teirra — og frá nú av mást tú vísa áunum tann blíð- skap, sum tú hevur víst einum bróður tínum. Vit vita, at hvíti maðurin ikki skilir okkum. Eitt petti av jerð er fyri hann líka so gott sum eitt annað, tí hann er ein fremmandur, sum kemur um náttina og tekur frá landinum tað, hann hevur brúk fyri. Jerðin er ikki bróður hansara, men figg- indi hansara, og tá hann hevur sigrað á honum, fer hann víðari. Hann leggur grev faðir síns eftir seg, og hann leggur onki í tað. Grev faðirs hansara og fødirætturin hjá bernum hansara eru gloymd. Hann fer við móðir síni, jerðini, og bróður sínum, himmalinum, sum við tingum sum kunnu keyp- ast, rænast og seljast sum seyður ella glasperlur. Hann hevur hug at slúka alt og bert leiva eina oyði- merk. Eg veit ikki. Tykkara máti er ikki okkara. At síggja býir tykkara, pínir eygu reyða mansins. Men tað er kanska, tí tann reyði maðurin er ein vill- g ikki skilir. Tað friðarligt stað í býum hvíta mansins. Onki stað har hann kann hoyra blødini falda seg út um várið ella ljóðið av skorð- maður o er onki dýraveingjum. Men tað er kanska, tí eg eri villur Hetta surr tykist einans at gera oyruni firtin. Og hvat er lívið, um tú ikki sleppur at hoyra malla skríggið frá nattar- ravninum ella skeldan frá froskinum á vetnunum um kvøldarnar? Ég eri ein elnsa- revdur madur, og eg skilji tad ikki. Indiånarar vilja heldur hoyra tað blíða sús- ið av vindinum, sum fer yvir vatnspegilin, og kenna luktin av sjálvum vindinum, reinsaður av middagsregninum ella fylgur av anganum frá furutrøunum. Luftion er dýrabar fyri eyða mannin, tí alt hevur t sama andadråtti — ljorid, træid, menniskjan, øll eiga tey lut i sama andadråtti. 1 - fann hvíti maðurin 1 tykist ikki at leggja merki til ta luft, hann andar inn. Eins og maðurin, sum liggur á deyðastrá í nógv- ar dagar, er hann ikki mentur at kenna stinkin av sær sjálvum. Men selja vit tær land okkara, mást tú minnast til, at luftin er dýrabar fyri okkum, at luftin hevur sál saman við øllum tí lívi hon nerir. Vindurin, sum gav abba okkara fyrsta andadrátt hansara, fær eisini sein- asta suff hansara. Og selja vit tykkum land okkara, mugu tit varðveita tað og halda tað heilagt sum eitt stað, har sjálvt tann hvíti maðurin kann koma fyri at smakka vindin, sum er fullur av setleika frá blóm- unum á benum. So fara vit at umhugsa tilboð títt um at keypa land okkara. Avgera vit at taka av, fari eg at gera tað við eini treyt: Tann hvíti maðurin skal fara við dýr- unum í hesum landi, sum vóru tey dýr bróðurs hans- ara. Eg eri ein villur maður, og eg skilji ikki nakað annað lív. Eg havi sæð túsundtals búfflar liggja og rotna á preriuni, tann hvíti maðurin læt teir liggja har, eftir at hann hevði skotið teir frá einum toki, sum fór framvid. Eg eri ein villur madur, og eg skilji ikki, rukandi jarnhesturin kann hvussu tann vera tydningarmiklari enn tann buffulin, vit einans drepa fyri at halda liv i okkum Hvat er menniskjan utt- an dyrini? Um øll dyrini hvurvu, hevði menniskjan doyð av einum stórum sál- arligum einsemi. Tði tað sum hendir við dýrunum, fer skjótt at henda við menniskjanum Alt stendur í sambandi við hvert annað. Tit mugu bern tykkara, at undir fótum teirra er øskan eftir forfedrum okkara. Fyri at bernini skulu hava virðing fyri jørdini, mugu tit siga teimum frá, at ríkidemi jarðarinnar kemur frá lívi forfedra vára. Lærið bern tykkara tað, sum vit hava lært okkara jørdin er læra jørdin børn: at okkara Hvat sum enn hendir vid jørdini, hendir vid synum jardarinnar. Spytir menn- iskjan å jørdina, spytir hon å seg sjålvan. móðir Hetta vita vit: Jerðin tilhoyrir ikki menniskj- anum, menniskjan tilhoyr- ir jorðina. Hetta vita vit: Øll ting eru heft at tí blóði, sum bindur eina ætt sam- an. Øll ting eru heft sam- an. Hvat sum enn hendir við jorðini, hendir við syn- um jarðarinnar. Menniskj- an hevur ikki vovið lívsins vevnað, hon er bert ein tráður í honum. Hvat hann enn ger móti vevnað- inum, ger hann móti sær sjálvum. Sjálvt tann hvíti maðurin, hvers Gud kemur saman við honum og tosar við hann sum ein vinur til ein annan, slepp- ur ikki undan felags lagn- uni. Vit eru óivað, tá alt kemur til alt, breður. Tað fáa vit at síggja. Eitt vita vit, sum tann hvíti maðurin kanska fer at síggja onkran dag okkara Gud er tann sami Gud. Tit halda kansk anú, at tit eiga Hann, soleiðis sum tit vilja eiga okkara land, men tað kunnu tit ikki. Hann er menniskjans Gud, og Hansara kensla er lika so stór fyri ti reyða manninum sum fyri tí hvíta. Hendan jerð er Honum og at skaða er at sam- dýrabar, gera jerðini vísa vanvirðing fyri skap ara hennara Tann hvíti maðurin for gongur einaferð, kanska áðrenn allar aðrar stammur. Drýt tú í egnu verður tú eisini song tina, so Nr. 77 — 10. juli 1986 er. teirra reyðu. Hevdingans svar er skírt at vera tað vakrasta, ið nakrantíð er sagt um menniskju og umhvervi — og man tað ikki vera eins galdandi í dag? Tað, vit kenna til indiánarar, hava vit lært úr teimum amerikansku filmunum, sum vit eru upp- vaksin við. Niðursteðan og moralurin í hesum filmum var altíð: Tann reyði maðurin var barbár- ur. Hann brendi hús teirra hvítu og myrdi konur og bern. leriftinum sum ung? eina náttina kvaldur í egna ruski tínum. Men meðan tit for- ganga, strála tit klárt upp- lýstir av tí Guds megi, sum ferdi tykkum til hetta landið, og sum av eini ella aðrari orsek gav tykkum harradomið yvir ti reyða manninum. Tann lagnan er ein loynidómur fyri okkum, tí vit skilja ikki, tá allir búfflarnir eru slakt- og umhvørvi: Í okkara industrialiserada samfelagi, har tað materiella er sett i håsæti, og har vit menniskju gera okkara til at skumpa undir savnanina av materiellum góðum, ofta fyri náttúrunnar kostn- að. kundu vit kanska trongt til at fingið eina áminning — ein peikifingur á lofti, meðan tíð enn Fyri góðum 130 árum síðan setti forseti USA's fram fyrispurning til indiånarahøvdingin, Chief Seatle, um teir hvítu kundu sleppa at keypa land Vit komu ongantíð so langt sum til at spyrja, hvat tann hvíti maðurin gjerdi við teltini hjá tí reyða manninum, ella hvat hendi við indiánara- squaw'unum og børnunum. Men hver skuldi trúð, at ein barbárur av einum indiánarahevdinga kundi tosað so vakurt um land sítt, sum Chief Seatle tosadi? Kanska høvdu teir kenslur allíkavæl, hasir villu, sum vit sóu uppi á teir villu hestarnir tamdir, tey fjarastu horn- ini av skóginum tungir av aðir, luktinum av nógvum menniskjum og útsýnið til budnu heyggjarnar spiltir av talubondum. Hvør eru runnarnir? Burtur. Hvar er ørnin? Burtur. Endin å lívinum og byrjanin til yvirliving Mna. Kelda: NYT ASPEKT nr. I 1983) Kamar Ungur, fridarligur maður sóknast eft- ir stórum kamari við atgongd til kok og bað. Tlf. arbeiði: 1 18 20 millum kl. 10-12 heima: 1 61 54 eftir kl. 17.00 P/F North Atlantic Plast PLASTRORVIRKIÐ Vit framleiða og selja vatnleiðingar og kloakrør Kloak frá ø 40 mm til ø 500 mm. Vatnleiðingar frå ø 25 mm til ø 500 mm i trýstklassa TNG — TN10. Septictangar og reinsibrunnar ø 200 —250—315 mm, um ynskist gera vit reinsibrunnar eftir måti. Vit hava allar tilhoyrandi rørdeildir å goymslu, eisini framleida vit tilfar til alihyljar. Vit geva fegnir tilboð. Heil- og småsøla P/F North Atlantic Plast Plastrørvirkid å Heygnum Mikla Tlf. 12151 Få | £ 5 3 +