leygardagur 9. august 1986síða 16

Síða 16 Nr. 88 — 9. august 1986 Karli Nolsee skrivar Kinesisk fiskivinna 13. — 18. november í ár verður altjóða fiskivinnu- messa í Kina, so vit kunna fregnast eftir, hvussu tað stendur til við hesi vinnu har um leiðir og hvat, ið hendir har. Frá áralds tíð hava kinverjar hildið seg ikki kunnað verið fisk fyriuttan á degverðaborðinum. Orðatek eru, sum siga „eingin fiskur, eingin dog- verdi«, »eydna og fiskur skapa lukku«. Kina er í útnyrðingspartinum av Kyrrahavinum og fevnir um 40 breiddarstig úr tropisku inn í tempereraðu zonuna. Har eru Phai, Gula Havið, Eystur og Suður Kina Hevini og Kyrra Havið eystanfyri Taiwan við meir enn 5000 oyggjum. Strondin rekkur úr Yalu ósanum í Lianoing landspartinum til Beilun ósan í GuangsiZhuang, sjálvstýrandi landspartinum og er meir enn 18000 km long. Men tekur tú oyggjarnar við, er strondin meir enn 32000 km long. Strondin er long við mongum víkum og innvikum, har frálíkar havnir eru allastaðni. Fiskiøkid á landgrunninum innanfyri 200 m dýpið er um 1,5 mill. km við einari aluferari vídd av grunnum vatni og mórugrynnum, sum er 1,3 mill. hk. Mangar stóráir sum Yangtze, Gula og perlu renna út í hevini við hópin av organiskum tilfari, sum teðir sjógvir og skapar lívsmeguleikar fyri vekstri og nering av havdjórum og plantum. Har eru ymisk sleg av fiski, skeljadjórum, rækjum og tara. Harumframt er hópin av ónýttum láglendi, sum við útgrevstri kann nýtast til fiska- aling. Kinesiska fiskivinnan og fiskaalisegan rekkur langt aftur í tíðina. Men áðrenn 1949, tá kinesiska fólkatjóðveldið varð stovnað, vóru fiskimenn fátækir og høvdu teir og húski teirra vánalig kor. Í 1949 var tann vatnskapta framleiðslan ell sum hon var, einans 0,45 mill. t. Aftaná 1949 læt nýggja stjórnin gera ein stovn til skipan og leiðslu av fiskivinnuni, samtyktu stuðulsskipanir so sum bílig lán til fiskimenn, og framleiðslan fór at vaksa so við og við. Í 1957 var hon komin uppá 3,12 mill. tons. Men árini aftaná 1957 var framleiðslu- veksturin lítil sum fylgja av skeivum atburði og leiðslu Síðan 1978 hevur stjórnin umhugsað og um- skipað atburð og virkishátt og fór tá undir at veru- leikagera hugsanir um at lata upp móti útheim- inum og at fáa heimabuskapin til at livna við aftur við millum annað at ansa betur eftir, at tek evni og tilfar varð rætt nýtt, fremja fiskaaling og dygd- arkapping Samstundis verður framleiðsluábyrgd sett í verk og vísindalig og teknisk framstig verða út- breidd og nýtt í framleiðslu Við soleiðis at leggja dent á vernd av stovnum og nering er framleiðslan farin at vaksa skjótt. Í 1985 var øll hin vatnborna framleiðslan farin upp um 7 mill. tons. Samstundis vaks støddin av vidd- ling i sjónum og vetnum til 3,7 mill. hektar, og henda framleidsla vaks til meira enn 3 Málsetning 1Ú 6 it øll vatnborin fram H 1 leidsla, t € la øid er K( n at enda kal røkka 18 mili. tons og est kulu 70 koma fr fhiskaaing. På Kina: Havfiskiskapur Havfiskiskapurin er tydandi partur av kinesiskari fiski- vinnu Landgrunnurin ýðir av smáum og stórum fiski av mongum sløgum og litum, harav summi eru okkum kunnug, men tey flestu hava vit ikki nøvn til Har er fiskur, høgguslokkur, krabbar, rækjur skelja djór. kúfiskur og mangt annað Árliga veiðan er um helvtin av allar týðandi marknaðar- kinesiskari vatn- bornari framleiðslu og er hin mest og útflutningskeldan. Meir enn ein millión fólk eru innan kinesisku fiskivinnuna og eiga meir enn 100.000 fiskibátar við motori, sum tilsamans hava fýra mill hk. Fjøruti statsfyritekur eiga stivliga 100 fiskifør. Fiski- vinnukollektiv og einstakir privatir eiga restina Ivaleyst sjeyhundrað fiskaríhavnir eru framvið strond- ini, smáar og stórar Millum hesar eru trýhundrað, ið eru serstakliga væl utgjørdar. Hesar havnir eru hevuðstilhaldið hjá hav- fiskiflotanum og hava tær vanliga veðurfrásagnar- stødir, keiir, kuldagoymslur, skipsvistir, vørugoymslur, flutningtól, klinikkir og skúlar Í Kina er troling mest týðandi fiskiskapurin sam- anborið við snerpunót, sunnuvod, botngern og línufiski- skap Fyri tjúgu árum síðani blivu motortrolararnir mis- brúktir á landgrunninum, og leiðslan ansaði ov illa eftir fiskiútgerð, tíðarbundnum kvotum og friðaðum ekjum. Hetta elvdi til afturgongd fiskastovnanna og hevði álvarsligt árin á steðugu útbyggjan fiskivinnunnar. Men síðan 1978 er fiskivinnuleiðslan styrknað og batnað og ansar eisini eftir at reglugerðir um stongd fiskiøki, tíðarmark og bannan av skaðiligari útgerð verður hildið. Í 1985 kom veiðan úr havinum upp í 3,5 mill. tons. og var hetta so statt eitt seguligt ár. Fiskari i fremmandum høvum I fjør byrjadi Kina at fiska i fremmandum høvum. Kinesiski fjarfiskiflotin før at royna veidi å land- grunnum Senegals, Guinea Bissaus, Guineas, Sierra Leones, Mauritius; og i Berings havinum og Alaska vikini hjá USA. Teir hava fingið samstarvssåttmålar í lag av fjølbroyttum slag við útlenskar fyritøkur um felags virksemi, felagsframleiðslu og arbeiðssamvinnu. Harafturat eru teir virksamir við at fremja menning innan fiskivinnuna í hesum londum á javnbjóðis feti og til felags gagn og eru stórliga virdir. Kina styrkir stoðugt sínar fjarfiskiflotar fyri at vaksa um fiskiveiðina og vil fegin vaksa um samarbeiðið við fiskivinnutjóðir um allan heim. Havbrúksaling Havaling er gingið stórliga fram, takkað veri stuðul frá stjórnini z z FRIPPINFRND Hesi seinastu årini hevur visind og tøkni gjørt stor framstig, eitt nú innan aling av yngli hjá mongum hav- djørasløgum og lívgan teirra soleiðis at årligur vøkstur pr. framleiðslueind og í tali av alisløgum gongur stødugt fram. Í dag verða á teimum vanligu mórugrynnunum ald meir enn tríati sløg av skeljadjórum, krabbum, rækjum og perluskeljum umframt annað. Í fjør var havalivinnan vaksin til trýhundraðtúsund hektarar og árliga framleiðslan til sjeyhundraðtúsund tons. Um avkastið hevði verið vegað feskt, hevði tað verið útvið tríggjar mill. tons. Frammanundan 1980 var tari nógv tann stersti part- urin av framleiðsluni, meðan fiskur, rækjur og virðis- mikil sleg einans vóru 5000 tons — uml. 7% av allari aling. Men í 1985 var framleiðslan av virðismiklum slegum farin upp um 60.000 tons. Kina hevur byrjað samarbeiði við útlendskar fyri- tekur, sum nýta hennara vitan og royndir. Kinesiski fiskivinnufelagsskapurin hevur sent serfreðingar til New Zealand fyri at fremja felags rækjualing. Feskvatnsfiskari Framleiðslan av kinesiskum feskvatnsfiski hevur fyrsta pláss í heiminum. Tær kendu stóráirnar Yangtze, Perla, Gula og tey mongu vetnini ýða í mongum fiskasløgum, skjaldbøkum, krabbum og rækjum. Alla staðni i Kina eru tíggjutals sleg av nýtiligum fiski og rækjum. Tann fiskiligi parturin av stóraum og vetnum er til víddar 14 mill. hektar og árliga framleiðslan um 400.000 tons. Hesi seinastu árini er avkastið vaksið aftaná at Í | ; á