hósdagur 14. august 1986síða 12

Síða 12 tíðindablaðið Danski“ fornfrødingurin og inspekterur á Nationalmuseet< í Keypmannahavn, 2. deild. Knud Krogh, setir í hesi greinini eitt stórt spurnartekin við niðursteðuna hjá Jóhannesi Johansen, sum í doktara- ritgerð hevur víst á, at verulig búseting hevur verið í Føroyum undan norrønu nið- ursetuni. MONDUL i —“ Mondul er blad, sum Føroya Fornminnissavn gevur ut. I fyrsta nummarinum i år, sum kom ut herfyri, eru åhugaverdar greinar um m.a. Føroya fyrstu buseting. Vit loyva okkum at prenta tvær greinar, sum Knud J. Krogh hevur skrivad og sum ritstjórin á Mondli, Bárður Jákupsson hevur týtt. Ikki fyrr enn eitt sterri tal av kanningum ymsastaðni frá í Feroyum er fingið til vega er tað ráðiligt at gera eina endaliga niðursteðu um búseting í Feroyum undan norrenu niðursetuni heldur danin Knud Krogh, sum sjálvur hevur luttikið í útgrevstri í Foroyum, eitt nú á Sandi. Myndin er annars úr Tjørnuvik har hildið verður, at búseting hevur verið tidliga í tidini. pr e K J.K Í Mondli n I 1982 stóð em gren við størtidinda kenda heitinum >Kort velting í Mykinesi 200 ar undan Grími Kamban Við ødrum orðum talan skuldi vera um, at fólk høvdu sett búgv og mill um annað velt korn í Førovum longu tvex hundrað ár undan norrenu búsetingini Ikki kann noktast fyri. at hesi tíðindi vóru nvggj og koll- veltandi. Glómur áttu at vera í lesarunum, tí líkt var til, at nú skuldi mark flytast í feroyskari segu- skriving Greinina skrivaði Jó- hannes Johansen, ið júst hevur fingið doktaraheiti við lærda háskúlan í Keypmannahavn eina rød av gróðrarsegu- vegna ligum haldið í teimum verður samanumtikið og útbygt í ritgerðini >Studies in the ritgerðum. Ínni- vegetational history of the Faroe and Shetland |Is- lands« (Føroya Fróðskap- arfelag, Tórshavn 1985) Sum heitið sigur. er høvudsevnid í hesum rit gerðun sjálvsagt ikki spurningurin um búset- ingarsøgu Føroya, men ivalevst er tað viðgerð Jó- hannesar av júst hesum spurningi í ritgerðunum, ið hevur vakt mestan ans millum manna. Ritgerðir nar. ið áður eru útgivnar tann fyrsta kom í 1971 eru nú tættir í samlaða Hugsan Jó- førovska arbeidinum hannesar um landnámið er longu rokkin út til almenn tíðarrit og sogulig vvirlit, ið verða nýtt í foroysku skúlunum. Fad er at fegnast um, at vísingalig granskingarúr- slit rekka víða eftir stutta tíð. so fjøldin kann læra tev at kenna. Men so mugu hesi úrslit sjálvsagt eisini vera væl grundað ini í slíkum før, ta KKI] M talan er um nakað so kensluligt sum fyrstu bú- setingarseguna hjá einum landi. Men min fatan er at lýsing Jóhannesar av førovska landnåminum, søleidis sum hann sær tad av kanningum av plantu- såd, er als ikki nog væl grundað lat meg byrja við at taka til framførslu Jó- hannesar, soleiðis sum hon er orðað í nevndu rit- gerð á síðu 108: »Menn- iskju koma til Føroya. Tal- an er um tvey landnåm. Tad fyrsta er um lei 650 e.Kr. Tad er åvist i Tjørnu- vik og Mykinesi. I Myki- nesi velta teir havra. Landmánsmenninir eru helst írskir munkar, sum Dicuil (825 e.kr.) skrivar um. Seinna landnámið er åvist í Hovi og fer har fram um leið 850 e.Kr Hetta landnám er gjørt av norðbúgvum, so sum segur siga fra. Teir velta bygg. Kjarr og stórurtir hvørva av sevdabiti og Jóhannes Johansen fekk nakað herfyri doktaraheiti við lærda háskúlan í Keypmannahavn vegna eina reð av gróðrarseguligum ritgerðum. finnast í dag bert á steð- um, har seyður íkki sleppur til.« Mangt bendir á, at Jó- hannes byggir fatan sína á eina avoldaða mynd av elstu segu Føroya, sum tykist liva enn millum manna. Tí er neyðugt, at vit fáast eitt sindur við hesa mynd. Ein írskur hevundur, Dicuil, skrivaði umleið ár 825 eitt verk. ið er ein landafrødilig lýsing at kalla. Her umreður hann nakrar ovggjar, ið liggja so mikið norðan fyri oyggjarnar úti fyri skotsku strondini, at tað tekur tvey samdegur við góðum byrði at sigla til teirra. Síðani sigur hann frá, at nakrir einabúgvar, ið komnir eru úr Irlandi, hava búð á oyggjunum í nærum hundrað ár. Men nú altso um tað mundid, tá hetta verður skrivað — umleið ár 825 eru munkarnir, soleiðis verða einabúgvarnir ropt- ir. noyvddir til at rýma av ovggjunum undan norsk um víkingum Dicuil nevnir ikki navn- ið á ovggjunum. Og hóast talan sjálvsagt kann vera um Førovar, so er tað, m.a. ti at vit hava ikki aðr- ar og meira álítandi keld- ur, ið kunnu styðja ella vátta hesa tulking av orð- um Dicuils, ikki rimiligt at leggja so stóran dent á hesa keldu. sum mangan verður gjørt. Vit eiga sjálvsagt ikki at vraka hesa keldu í sambandi við Førøova segu. Hon m á aftur og aftur takast við í metingunum, soleiðis sum Johannes Johansen hevur gjørt. Men einsamøll kann keldan ikki bera nogv. Kortini er tað hendan keldan, og einki annað til- far. ið er upprunin til ta vanabundnu søgumynd- ina, ið Jóhannes tykist byggja á. Ti tað er ikki segan úr Íslandi, id er steðið undir teirri fatan, at norrena búsetingin fór fram í fyrru helvt av 800- árunum. Tann hugborna Førovingasøga, ið neyvan skal metast sum ein roynd at skriva søgu, men heldur sum skaldskriving, sigur einki av veruligum virði um hesar spurningar. Tá ið menn á sinni tíðarfestu norrønu busetingina, bygdu teir ikki å nakad annad enn orå Dicuils um, at nu altso umleid år 825, tå hann skrivar frå greiðing sina, vóru norskir víkingar komnir til tær áður nevndu ovggjarnar Og tað var eisini á hesun sera svikaliga og ivasama grundarlag, menn bygdu tað hugsunarsteði, at ur leið 725 komu írskir eina bugvar, papar nevndir, til Førova sum tey fyrstu menniskjuni. Arstalid 72 varð valt. ti Divuil tekur soleiðis til. at hesir munk ar vóru í oyggjunum >l hundrað år« Líkt er til, at Jóhannes Johansen hevur sameint hesa gomlu og alt ov illa grundaðu mynd av eini busetingarsøgu við tveim um ymiskum landnámun við tað, hann kann lesa úr sáðdiagrammum sínum Og av tí at tvær ymiskar tykjast vera á landnámsvæðing tíðarfestingar um ttað vil siga tað staðið í sáðdiagramminum, har brøvtingarnar í gróðrin um, ið standast av. at menniskju og húsdýr koma til tað staðið, ið lón á — rr SAA ———————" A —