hósdagur 14. august 1986síða 13

$ á | Í SØE Bue OD Eee. — ——————— Nr. 90 — 14. august 1986 Knud Krogh heldur, at lýsing Jóhannesar av fer- oyska landnáminum, soleiðis sum hann sær tað av kanningum av plantu- sáð, er als ikki nóg væl grundað. Jóhannes Johan- sen hevur ikki í nóg stóran mun gjørt vart vid ta stóru óvissu, ið må stand- ast av at nyta tær so- nevndu kolevni-14 tíðar- festingarnar, ið hann byggir úrslit síni á. Kann- ingar Jóhannesar eru m.a. gjørdar í Mykinesi. spyrst um, síggjast byrja), umenn tær tó ikki síggjast á einum og sama diagrammi, so tykist myndin passa so væl, at tað hevur verið freistandi at koma við teirri áður- nevndu heildartulkingini, uttan í serligan mun at seta fram tey sterku fyri- varni og tær atfinningar, ið áttu at hoyrt til. Tað er ikki bara tað, at hugsanarstødid, sum nevnt, tykist byggja å eina avoldada søgumynd, men umframt eru mangar orsakir til at seta spurnar- tekin vid tidarfestingar- nar, ið takkad verið sáð- diagrammunum kunnu fá- ast at vera so tíðliga í tid- ini. Vit vita av royndum, at slíkar tíðarfestingar í sera mongum førum vísa alt ov langt aftur í tíðina. Búsetingarseguni við- víkjandi má Dicuil takast við stersta fyrivarni Kanska eru tað Førovar, hann nevnir, kanska ikki. Vissu fáa vit ikki. Men tað, sum í hesum sam- bandi hevur sterstan týdning, er eisini nakað annað: Um so er, at papar veruliga hava verið í Føroyum, so eiga vit neyv- an at kunna vænta at finna farvegin eftir teir í einum sáðdiagrammi. Einbýlið hjá hesum írsku munkum kunnu vit neyvan við nekrum rætti fata sum búseting í veru- ligari merking. Um nakrir teirra veruliga hava verið í Føroyum — tað kann væl hugsast — so má talan vera um eitt sera lítið »yvirskot« av tí helst sera avmarkaða tali á monn- um, ið mannaðu ta serligu írsku kristnu rerslu, ið he vði til endamåls at liva tíðindablaðið tað fullkomna einbýlis- lívið. Neyvan kann talan hava verið um húsdýra- hald og landbúnað í so stóran mun, at tað kundi ávirka gróðurin munandi og sostatt síggjast í sáð- diagran:mum. Annars vita vit als ikki, hvussu farvegurin eftir mentan teirra skal síggja út, tí heldur ikki í heimlandi teirra eru dømi funnin. Síggja vit í sáðdia- grammum úr Feroyum broytingar í gróðrinum, ið stava frá, at menniskju eru komin higar við hús- dýrum, ið ganga á beiti og ti broyta gróðurin mun- andi, so er tað við ødrøum orðum neyvan rímiligt at geva papunum skuldina fyri tað. Og hvat norrønari búseting viðvíkir, so vita vit í dag frá fleiri samsvar- andi keldum at siga, at norðbúgvar ið hvussu so er seinast í 700-árunum sigldu langferðir um bretsku oyggjarnar. Og ið hvussu so er longu frá hes- um hvarvi hava vit orsek til at norð búgvar undir Førovum og kanna vænta, at stinga seg upp meguleikarnar fyri búset- ing. Soleiðis må myndin síggja út. Og líta vit at sáðdiagrammunum og vitnisburðum teirra um, at menniskju koma higar, í hesum ljósi, so haldi eg tað liggja nær at spyrja. um ikki oll tekin í dia grammunum til, at menn- ískju og húsdýr eru komin til ovggjarnar. kunnu set- ast í samband við norronu búsetingina Eg vil halda, at soleiðis er. Júmen, vil onkur spyrja. hvat so við ti land- nánæt Tjørnuvik og MY ki- nesi, ið er tíðarfest til 600- árini? So tíðliga kunnu norðbúgvar tá ikki hava verið í Feroyum. Nei neyvan. Men spurning- urin er eisini, um hendan tíðarfesting so tíðliga í tíð- ini er eftirfarandi yvirhøv- ur. Jóhannes Johansen hevur ikki í nóg stóran mun gjert vart við ta stóru óvissu, ið má stand- ast av at nýta tær so- nevndu kolevni-14 tíðar- festingarnar, ið hann byggir úrslit síni á. Slíkar tíðarfestingar kunnu ikki uttan víðari nýtast í seguligari tíðarreð, tá tær eru gjørdar burtur úr til- fari av ti slag, her er talan um. Samanumtikid eru tær heftar av eini Ovissu, ið røkkur umleið eina eld. og aftrat ti kemur, at mong viðurskifti kunnu føra til, at slíkar tidartest- ingar mangan verða alt ov »gamlar«. Eitt lítið vet av »oøreinsku« í tilfarinum er nóg mikið til, at tíðarfest- ingin verður tvær øldir ov gomul. Slík óreinska kann standast av mongum áv- um, men mangan kemur hon av. at eldri lívrunnið tilfar frá lendinum uttan- um blandast upp í roynd- artilfarið t.d. kann tað flutt hagar við omanávatni. Sum sagt haldi eg ikki. at nóg haldgott steði finst í tilfarinum, sum nú er tøkt, undir teirri vidtat- vera andi nidurstødu, at ein verulig búseting hevur verið í Feroyum undan norrenu niðursetuni. Men hin vegin skal dent- ur leggjast á. at teir spurningar. ið eru á lofti í tilfarinum, sum Jóhannes hevur lagt fram, eru av sera stórum týdningi, eis- ini fyri seguligu og torn- frødiligu granskingina. Ti slepst ikki undan, at hildid verður fram vid arbeid- inum i samstarvi vid t.d fornfrødingar. Ikki fyrr enn eitt sterri tal av kann- ingum ymsastaðni frá í Førovum er fingið til vega — og ikki at gloyma ein longri reð av kolevni-14 tíðarfestingum av ivaleys- um tilfarsroyndum av landnámsuppruna er tað ráðiligt at gera eina endaliga nidurstødu um hetta káma skeiðið í Føroya søgu. Tjakid um, hvør orsøkin var til norrønu niðurset- una i vikingaøld i m.a. Feroyum, — Islandi og Grønlandi kyknar upp aft- ur og aftur millum segu- menn og fornfrødingar Eftir minum tykki er ein høvudsorsøk til, at norrøn- gjørdu hesar niðursetuferðir, at ir bøncur storu teir leitadu eftir orørdum, albeittum graslendi. Tad er ikki ótemjandi frælsis- hugur. ikki friðlovsi, ið fyrst av ollum hevur elvt fólki at fara slíkar terðir. soleiðis sum bardagi og Tað er ikki ótemjandi frælsishugur, ikki bardagi og friðloysi, ið hevur elvt norðbúgvum at fara til Feroya, men heldur líkindi til at finna feði til húsdýr- ini royndir í at viðgera hesar spurningar, sum í framtid- ini kunnu verða av allar stersta týdningi fyri fólk- ið í hesum oyggjalondum, er jú at kanna, hverjar av- leiðingar vórðu av, at stór- ar skipanir av húsdýrum biti gróðurin, og av hesum læra, hvat nú eigur at verða gjørt, og serliga hvat ikki eigur at verða gjørt. Við ritgerðum JO- sagt verður frá í gomlum segum, men heldur líkindi til at finna feði til tey hús- dyrini, ið vóru neyðuga grundarlagið undir mat- veruframleiðslu teirra. Ti eri eg sjálvsagt sera áhug- aður og glaður fyri gróðr- arsøguligu kanningarnar hjá Jóhannesi i sambandi við landnámið. Ti tað hev- ur stóran tydning at visa á. hvat hendir, tå dýr og menniskju leggja eitt hannesar er, hvat Feroy- lendi undir seg, at gera um viðvíkir, eitt gott stødi greitt, hvussu gróðurin langt undir slíkar kann- verður fyri stórvegis ingar broytingum, ið kunnu siga bj tyddi frá. hvussu hesi menn- iskju lívbjargaðu sær. Slíkar kanningar hava ikki einans avgerandi týdning fyri, at segumynd okkara verður utbygd, men tær kunnu eisini hava stóran tydning fyri ger- andisdagin í dag. Just í økinum her hugsi eg fyrst og fremst um Island og Grønland er tad i dag eitt vandamál at tryggja, at gróðurin, og harvið sverð- urin, verður ikki fyribeind- ur av ov nógvum biti. Ein háttur at fáa til norrøna stort sosjalurin 11820 vega Gremiand—— VI p Amerika NN „færoerne Shetiandeerne p— Hebriderne (18na > ne" å ”Anone > > » uw / 1 EMIRATET — aCaMargue «3 - - #1 ; i KALIFATET; Í AVTALEN, gvzantiNks > LssabPF CORDOBA 4 / CW ene AN vo NR ”g ørerne > 5 ag NED Go We N NA KALFAYET [ []engernes hæmiang | ] nye bosættelser