týsdagur 7. oktober 1986síða 11

Nr. 112 — 7. oktober 1986 etlanini ? Tað kann ikki hava verið ímóti, tí grundstykk ð varð latið, javn iðarmenn hevdu ikki fing ð menn í sóknarstýrið tå, men 30 vítt eg minnist Góða undirteku Nær komu teir fyrstu ? Í 1932 fingu javnað- armenn so tveir mans 1 kommunustýrið, Hans Jacob Lindberg, Sjabin og Petur Mohr Dam Var nógv tosað um politikk hesa tíðina, tá tit gjerdu Ísvirkið? Nei, tað var tað ikki Men Javnaðarfelagið var stovnað her suðuri tá. Tað var stovnað í 1925. Poul Øster gekk og teknaði lim ir á Sevmýri, tað minnist eg. Nei, flokkurin var ikki komin á ting. Men saman haldið millum arbeiðarar nar var gott, og meldaðu seg inn Teknaðu nógv seg sum limir beinanvegin ? nogvir Ja, rættiliga nógv Sjálvt pábba, sum var komin langt upp í árini, teknaði seg sum lim, og eg sjálvur meldaði meg eisini inn og havi verið tað síð- ani Var valstridid hart, tá javnaðarflokkurin fyrstu- ferð stillaði upp í 1928? Jú, men tað var upp- aftur harðari, tá javnaðar- maðurin Maurentius Við- stein stillaði upp til fólka- tingsval tvey ár framman- undan. Valfundur var tá í vestara sali hjá Binius. Maurentius, sum hevði silgt víða, royndi seg, men Rikard Thomsen, sum var ivrigur sambandsmaður og nakað av einum verð- insmanni, royndi líkasum at gera hann lítisverdan við briksli, men tá spann ødi í Maurentius, og hann svaraði aftur, at hann hevði verið í Amerika líka so gott sum hann. So tað var ikki so nógv politikk, teir munnhøgdust um. Men Maurentius var ann- ars sidiligur og dugdi væl at føra seg fram og hann fekk nógvar atkvødur. Líka nógv sum Andrass So Maurentius var siði- ligur? Ja, og hann talaði væl fyri sak arbeiðaranna og fiskimanna. Hann vendi sær ímóti ellum orðadrátt- inum um samband og sjálvstýri. — Tað vóru nógvir, sum agiteraði fyri honum her suðuri, og tað endaði við, at hann fekk næstan líka nógvar atkveður sum Andrass Samuelsen her suðuri Ja, alt tosið um sjálv- flagg, flennur Eg minnist eina Sverri í Kirkju- be. Sverri Patursson, tann styri og Arnold Olavsøku tóri fuglavinurin, hevði 1ODDi sær r ir Gansinun vri at nvua sé pr agiteradi fyri okkum um sjålvstyri og flaggid, men til síðst spurdi eg hann, hvat ólukkan vit skuldu gera við flagg. tá ikki ein tann einasti vanligi føroy- ingurin hevði råd at keypa sær flagg, tíansheldur eina flaggstong. Tá hvakk ikki úr honum. Men vóru teir fyrstu javnaðarmenniniir ikki sjálvstýrissinnaðir ? Jú, Dam var sjálv- stýrissinnaður, og hann vildi eisini hava at vit skuldu hava okkara flagg, men hann vildi ikki hava loysing. Hann vildi hava Feroyar á fetur og so kundi man tosa um sjálv- stýri. Tað var hansara mið og mál. Vit skulu standa á okkara egnu segði hann altíð beinum, Streika um spelini Få arbeiðarafelogini á Tvøroyri av álvara fóru at gera vart við seg endaði tað fleiri ferðir við streik um Arnold sigur, at tær vóru ofta smáar. Men tað gekk hart fyri seg hann atturat Stóri-Martin, royndi at leggja uppí, hvat ólukkan, ein maður, hann maktaði einki Sum demi nevnir hann einaferð stríðið, um hver skuldi standa við spelini Sleipner var komin eftir fiski, men arbeiðsfólkið noktaði at lossa, og reidar- arnir fóru sjålvir vid jakt- um og motorbátinum Thor vid fiski ut til Sleipn- er, sum lå á fjørdinum. Tå mannadi Fylking ein båt. Poul Øster var for- maður tå. Ju, seks róðu, og hann sat har afturi i rong i hvitum klædum. Og teir løgdu seg imillum Sleipner og Thor akkuråt tå teir skuldu høgga i. Tå kravdu arbeiðsmenninir at sleppa at standa við leggur Politiid, men tíðindablaðið spelini og hiva. Annars var fyri tað mesta streika um lenir. Men hvussu hevði ar- beiðsfólkið ráð at streika tíðirnar vóru jú ringar? Fylking var so væl skipað tå, at felagið hevði streikukssa. Einaferð, tá streika var, leigaði Fylk- ing bát úr Havn við veru og bytti ut til limirnar. Hetta var so mikið seint, at AT var stovnað, tí eitt pakkhús varð lánt at goyma veruna í, og har varð býtt út. Ringar tíðir — men stórsigur Tíðirnar í 30-unum ringar og kommunan skip- aði fyri neyðhjálpar- voru arbeiði, greiðir Arnold frá Men í árunum vann arbeidararørslan ein hesum av teimum fyrstu og stóru sigrunuin við prístalsskip anini Tad varð nógv tosað um henda spurningin her og fakfeløgini valdu eina nevnd at arbeiða við mál voru inum. Í nevndini minnist meg rætt. Japsur og Poul Holm, Ega Larsen Olsen prís- og Magdalena Nevndin gjørdi eitt tals-grundarlag út frá kontrabokum, sóu, hvussu nógv gomlum har tey eitt húsarhald við so og so nógvum persónum keypti fyri um árið. — Nevndin var norðuri í Havn á legtingsskrivstov- uni og har varð togast aft- ur og fram. Tað ljóðaði, at teir, sum har vóru, hildu, at ongin brúkti so nógv rugbreyð, sum teir høvdu sett upp, o.s.fr. Men at enda kom prístalsskipanin igjøgnum, so lenin varð pristalsvidgjørd og fylgdi prísvekstrinum. Góvust ikki á hondum Dam og tey sum stóðu á odda í fakfeløgunum vóru við gott mót, sigur Arn- old. Ti, ikki meira enn fýra ár eftir at tað miseydnað- Ísvirkinum, varð AT stovnað, eftir at Mor- tensens-handil var farin á heysin í 1936 Tá varð nógv tingast og nógvir fundir vórðu hildnir, men tað gekk ikki long frá tí at Uttari Hand- il hevði latið aftur, til AT læt upp. Eitt driftsráð leiða fyritokuna Tað vóru fimm limir í Tvey ist við skuldi driftsráðnum boð fyri bæði fakfelegini um- og kommunan valdi ein lim. Dam var formadur i driftsráðnum, og hinir, sum sótu í tí fyrsta ráðn- Gisla- um, Gustav son, Niels Juul Petersen, å voru Tippinum, Andrias Olsen, i Lidini, og Rudolf Nicla sen Betaltu arbeidararnir sjálvir sin part av eginpen- inginum ? På átti arbeiðsmanna felagið so litið, ti alt var farið við Isvirkinum, men tá AT skuldi vóru tað konufólkini, sun stovnast áttu heilt fitt av pengum Ja. eg haldi tær áttu 13.000 krónur, sum tær settu í, meðan arbeiðs- mannafelagið bara átti 2.000 krónur at seta í Keyptu trolara beinanvegin Driftsráðið setti Hjalgrim á Heygum, úr Vestmanna, til stjóra í AT, meðan Rudolf Niclasen beiðsformaður var ar- Hann var ein av høv- uðsmonnunum fyri at keypa Leiv Øssursson Hann fór niður og kom heim við honum. Hann kom á Tveroyri grundlóg- ardagsmorgun í fínasta veðri í 1936 — fulllastaður av koli. Og eingilskan fiskiskipara hevði hann tað vóru treytirnar fyri at fáa hann, og so skuldi Jo han á Sandi. hevði verið uppi í trolarun um hjá Rikardi Thomsen. sum vera skipari Var trolarakeypið eitt tað fyrsta, sum varð gjert í samband við AT? Ja, tá átti At kom- pleksið. Men so var at fåa fisk til arbeiðsplássið og tað var einki annað enn at fáa ein trolara. Og tað var eitt ræðuligt stríð at fáa trolaran. >Eitt forferdeligt mas«. Fundir vórðu hildn ir nátt sum dag í Fylking. men tað spennandi odda, og boð vórðu send eftir fyri at spyrja hann um ráð. Nú hevði hann havt tríggjar trolarar framman- Nípuna, Magnus Heinason og Grím Kamb an. Men tað var nógv fyrr Hvussu var samarbeiðið ógvuliga var Dammurin á tichardi Thomsen undan, við hinar reiðarafyritekur- nar i bygdini ? Tad var gott Fi minnist sjålvur, at tå okk urt mangladi, til dømis vektir, ja, so var onki vegin at tara vestur til Niels Juel at fáa vektir og aðrar greiðir, tá trolarar ella skip vóru komin. Tað við til at læna, og tað sama gjørdu var eg Sjavur teir. tå tað stóð á hjá teim- um, so samarbeiði var gott Hvussu gekk annars? Tað stóð upp og niður og undir krignum gav AT nógv arbeiði og tríggjar sluppir vórðu umbygdar. Eg minnist, at stjór- in, Heygum, segði uppi í Fylking eg síggi hann fyri mær enn — tá kriggid nærkaðist endanum: „Ja, ja, nú eiga vit AT og gott og væl tað.“ Lán vóru jú tikin í Danmark. og vit vóru jú avskornir frá Danmark, so lánini kundu ikki gjaldast, men skilamenn vóru teir, Síða 11 ti teir høvdu sett til rentu og pening av hvert ár „Vit ivaleyst av,“ um. Og tå kriggið var av, var klårt at betala alt sam- alt avdrått hava sett segði Heyg Eftir kriggið keypti AT Rankan fyri 700.000 krónur og hann gekk væl tey fyrstu árini. Hann hevði annars verið vaktar- undir Hann skip har Abbesinia-krignum hevði tjúkstu plátur í eingilska trolaraflotanum, eystur! minnist eg at Vilhelm Sej- hann við er Hansen segði var maskinmeistari honum Upp-pussaður Eg minnist ein Leivur sunnu- morgun, tá var Hvíthavinum fiski. Niels Ihorsteini var tá komin úr tjokkfullur av Juel hjá in heim og var komi Hann hevði so fingið manning maskinmeistari við ina á heimvegnun at pussa allan messing borð, mála spølin, g arar og so tramveg! hann var so flottur tustu oman at siggja Leiv. Og maskinan, ja hon var so flott sum var hon komin frá fabrikkini Tað gekk væl, so leingi teir vóru í ísfiski, men tað gav einki arbeiði, og seinri fóru trolararnir yvir aftur til saltfisk. Tað gekk verri og verri hjá teimum og til síðst vórðu teir lagdir. Men, sigur Arnold, teir kundu beiði. Eg minnist ein dag- in, tá báðir landaðu, at eg taldi 80 fólk menn og konur — landa og stápla á fiskaplássunum og á kaj- uni geva nogv ar- Hvussu var samband- ið millum limirnar í fakfel- egunum og driftsráðið í AT? Teir góvu frágreiðing- ar á fundum og tá vóru nógvir spurningar við- gjørdir. Eisini var tað fyri á fundum, hver skuldi manna trolararnar og tað kundi skapa trupulleikar viðhvert. M.a. tá skiparar kravdu at fáa trolmenn sum vóru vanir við tað við. Bátarnir vóru annars mannaðir eftir tørni. Ann- ars hevði Anton í Vík trol- skúla á seglloftinum og har vórðu trol gjerd. Har kundi vera stutt- ligt at koma inn. Heitt var. Bakari var í kjallara- num, har Johannes Hou- mann og Karl bakaðu. Har kundu einir átta mans sita og seyma segl niðri undir og einir fýra uppi á Men tíverri, AT fór í 50-unum. Í Tinginum sótu teir borgarligu við maktini og teir vildu ikki veita kreppuhjålp. »Tad, sum ikki kann standa. må fella,< segði løgmadur Byrjaði við ungmannafelag Nu hava | ð s v ni 1 LOSBO —>