hósdagur 30. oktober 1986síða 8

Síða 8 tíðindablaðið Jóhannes Johansen, plantufrødingur: Marknagarðurin í foroyskari landnåmssøgu r fluttur — Allar kolevnis-14-kanningar av føroysk- um mógvi benda á, at landnám er farið fram í Feroyum 200 ár fyrr enn higartil hildið. Hesum vilja fornfreðingar ikki trúgva. — Eg má siga, at um ein einans vil líta á tær aldursmátingar, sum hóska vi nakað, ein frammanundan væntar, so er als eingin grund at gera tær. Vit prenta grein, sum Jóannes Johansen hevur skrivað í seinasta Mondli Mondli (nr. 1, hevur museums- Knud Krogh ið hann nevnir í i seinasta 1986) inspekter eina grein, »Um Førova fyrstu búset- ing<. Her viðger hann ar- við landnámi i greininieru tir blandadir iski 1 sama g lari eg her a gr€ 1 álið é sindur Fyrs ska eg gera r eg havi sagt g fra gs sg: Um leid 650 e.Kr. var eitt landnåm i Førovun Hetta havi eg funnið í Tjørnvik og Mykinesi. Fólkini veltu korn Mykinesi fyrst havra, síðan bygg. Við folkunum nakrar lokplantur til land KOMU e1s1n1 ið, t.d. hemliur og jóan- søkugøtubrå. Hvussu ber nu til at siga hetta? Tad kann ger- ast vid plantusådsundur- greiningum (pollenana- lyse). Sáðið (pollen) frå plantum verður til í ómetaliga stórum mongd- um í blómunum. Haðani verður tað spjatt víða um av vindinum og dettur niður allastadni, og tað varðveitist væl í jerðini. Tað ber til í sjóneyku at kenna slegini frá hverjum eðrum í stóran mun. Við at kanna plantusáðið í ym- iskum dýpum fáa vit at vita, hvat hevur vaksið á einum staði gjøgnum øld- irnar. Næsti spurningur verð- ur: hvussu kunnu vit fáa at vita aldurin á teimum ymisku jarðlindunum? Til c hetta nýta vit kolevni-14 aldursmatingar. Kolevni er í øllum livandi og deyð- Tad mesta er um verum vanligt kol eisini nevnt kolevni-12 (C12), men ein lítil partur er kolevni-14 ( 14 Kole Í er geisla virkið. Kole erði ] langt upp if a reis.ing úr rúmdin og kolevni-12 bindur kol evni 14 seg til súrevnið Og) luftini, og fá koltvísýru CO. Hetta evni — CO2 — taka plant urnar inn í seg, tá ið tær gera lívrunnið evni sukur, feitt og eggjahvita evni. Ein lítil partur av øllum plantum er sostatt geislavirkið Plantur dýrum og summi dýr etin av eðrum kolevni-14 verða etnar av 0.s.fr Soleidis ekmur alt livandi at hava eitt sindur av kol- evni-14 i sær. Tá plant- urnar og dýrini doyggja, upptaka tey sjálvandi ikki nakað evni meira. Tá fer tað geislavirkna kolevni 14, su var í verunum, at minka so líðandi, sum øll geislavirkin evni gera, og tað gerst samstundis tiul annað evni. Menn hava kunnað roknað út, hvussu skjótt kolevni-14 hvervur úrveruni. Fyri hverji 5730 ár minkar kolevni-14 niður í helvt. Um vit nú máta mongdina av kolevni-14 í livandi verum og saman- bera við mongdina av C-14 í t.d. onkrari mólind, sum er deyðar plantur, kunnu vit rokna út, hvussu long tíð er runnin, síðani plant- dýrum urnar, sum nú eru vorðnar til mógv, livdu. Hetta er í prinsippinum einfalt, men tað eru fleiri meguleikar fyri at fáa skeivan aldur Um eldri tilfar av ein- hverji orsek er komið upp tann sýnislut, vit vilja hava aldurin á, fáa vit on hegan aldur, og, um yngr tilfar er komið aftrat, fáa vit ov ungan aldur Kroghs Hann oreinska 1V eldr tillari gevur ov hegan aldur. Hetta er sum longu nevnt sjálvsagt. Eg havi sjálvur skrivað grein um henda trupulleika. Í Saksunarvatni fekk eg alt ov hegan aldur á teimum ovastu lindunum og kom hetta av, at gamal mógvur í Saksunardali var máaður og skolaður út í vatnið og var lagstur á botnin. Men vit kunnu eisini fáa ein ov ungan aldur. Hví nevnir Krogh einki um henda meguleika, tá ið hann er í gongd við at tosa um feilmeguleikar? Tað sær út til, at Krogh vil hava aldurin 650 e.Kr. at vera ov hegan: Tað tykist hóska best inn í hansara segumynd, at landnámið var yngri. Ov ungan aldur fært tú t.d., tá ið plangur, sum vaksa á emi mýru senda returnar niður í eldri lind- ir. Kolevni-14 serfrødingar meta kortini ikki hetta at vera av størri tydningi. Vit fåa eisini ov ungan aldur, um upplýst lív- runnið evni seyrar niður í eldri lindir mátingar eru gjerdar av Mínar aldurs mógvi. Mévur verður av serfrødingum roknaður fyri at vera sera góður til aldursmafingar. Men av at y rø dur Kansk r og X fa at SlE u ð 600 e Kr Ur Tjernuvík havi eg triggjar ldursn:átingar sum vístu aldurin 640, 661 og 685 e.Kr. allar + 100 ár. Í miðal er tað 660 e.Kr í Mykinesi vísti tað seg, at fyrsta kornvelting byrjaði millum 460 og 740 e.Kr Við at interpolera kom eg fram á aldurin um leið 600 e.Kr. C-14 hava sagt mær, at tá ið vit serfreðingar fáa fleiri aldursmátingar, sum liggja so tætt, mugu vit avgjert okna við, at hetta er tann sanni aldur- in. Seinasta summar var ein onglendingur, dr. Paul Buckland, universitetið í Birmingham, í Feroyum og kannaði flogkykta- leivdir í okkara mýrum, serliga klukkur. Hann gjørdi eisini kanningar i Tjørnuvik. Hann fann her eina lind, har klukkur, sum heilt avgjert komu við fólki, vóru í. Hann fekk gjørt eina aldursmåt- ing, og gav hon aldurin 600 e.Kr.! Um so var, at tann hegi aldurin á landnáminum kom av eldri tilfari, sum var skolað oman við om- Nr. 122 — 30. oktober 1986 anávatni, sum Krogh heldur, so vildu vit fingiðheilt tilvildarlig tel og tí eisini ymisk tel úr ymiskun stoðum i Tjørnuvik, og vit kundu ómegulig fingið tid Tjør VIK og LV | | 1 d it ar t ka h, ikad fra! Inundar | er ær. Ta ðarkren heldur ( Í stor tvri at gera arbeiðið Nakað annað er, at fært tú eitt ogvuliga óvæntað úrslit aldri, tá eru orsøkir til at kanna eftir eina ferð aftrat. Júst hetta havi eg gjørt At enda um aldursmåt tað ber ikki tiul at taka nakrar aldurs- mátingar burtur úr teim- um nógvu, eg havi gjert, og siga, at tær, sum vísa landnám um leið 650 e.Kr., eru 200 ár ov gamlar Er mógvurin í Tjernuvík og Mykinesi ov gamal, so er eisini landnámið í Hovi ov gamalt, tí aldursmát- ingin er gjerd úr sama til- fari. Hov er eftir mínum kanningum bygt um leið 850 e.Kr., men aldurin 1050 e.Kr. um måtingin er 200 ár ov høg Neyvan man nakar søgu- madur ella fornfrødingur trúgva, at 1050 er aldurin á bygdini Hovi Eg vóni, at eg nú havi gjort greitt, hví eg sigi, at ingar minar verður landnúm hevur veirð í Fer oyum um leið 650 e.Kr Um alt tað seguliga og fornfreðiliga má eg siga at har eri eg ikki fak naður. Eg helt tað kortini Tað áhuga Dicuil er, at it hann sjálv hevur tosað við eir inn, sum hevur verið Førovum t hetta er eir beineliðis fyrstahonds«) skuldi ti verið Viðvíkjandi spurninginum um tað nu kelda og eftirfarandi hann skrivar um, so er tað eyðvitað, at var Feroyar tað má tað vera serliga av tveimum orsekum Dicuil skrivar, at ovgg)- arnar hava verið óbygdar frá tíðarinnar morgni Hetland varð bygt í stein- eld — eisini Orknoyggjar- nar. Hetta man Dicuil hava vitað. Hann sigur eisini, at hann ongastaðni hevur sæð hesar oyggjar umreddar í óðrum bókum Hetland er umrett í írsk- um bókum, t.d. Imram Maelduin* (Sjóferð Mael- duins). Hetta man Dicuil eisini hava vitað. Men at tað eru írskir munkar, sum hava gjert land- námið, kann eg sjálvandi ikki siga. Tað stendur ikki skrivað á mínum pollen, hvaðani palnturnar eru komnar. Á síðu 58 í bók míni skrivi eg (í umseting): 8Viðvíkjandi tí forn-