leygardagur 1. november 1986síða 7

Al. 199 + , ? ” 52 AL í. — Í. NOVemDer 1700 Thomas Arabo, tingmaður: | Kortanei til pekulation í endurnýgging av fiskiskipa- flotanum — Tað er grundleggjandi hugsan í javnaðarflokkinum, at ognar- rætturin skal spjaðast í samfelagnum. Tað má kunna vera soleiðis, at ungir menn runt um í bygd- inum kunnu fáa síni egnu skip. Hetta eigur at verða tikið upp. Vit eiga at broyta endurn ýggingarmynstrið soleiðis, at ung- fólkið fær ein moguleika at ogna sær og reka skip, og vit mugu syrgja fyri, at skip verða keypt til ávís oki, ið hava verið forsomd nú í áravís, sigur Thomas Arabo, tingmaður m. a. í hesi greinini. Tá ið hetta landsstýrið kom til var greitt, at part ar av fiskiflotanum áttu at verða endurnýggjaðir Harafturat átti ein broyt- ing í samansetingini at fora fram, soleiðis at veiðuorkan varð løgd á tey stød. sum betri toldu orku. Sostatt ikki tey fiskasløg- ini, ið vanliga verður roynt Endurnýgging av parti av fiskiskipaflotanum og rovtingar í mynstri er nú komin væl áleiðis og kunnu vit verða fegnir um tað Fyri at 1 nåli, hevur røkka hesum landsstýrið vtt tann arbeiðshátt, at ein treyt fyri at táa nýggj) skip inn í landið hevur í næstan ellum forum verið tann, at eitt gamalt skip skal út í staðin fyri. Nú er tað tó altíð so leiðis. at einhver treyt, ið verður sett, hevur vissar fyrimunir, emn hon hevur eisini ávísar vansar. Tað, sum er hent her hjá okk- um, er, at í dag verða skip handlaði mann og mann ímillum fyri ein ovur- stóran pris, ja, ein kundi næstan siga, at hver gamal »dunkur« er verdur miljónir. Harafturat sær tað út til, at stórir partar av vinnulívinum nú halda, at eiga teir ein gamlan »dunk«, so kunnu teir stilla krav til landsstýrið um at fáa innflutnings lovvi fyri einum nýggjum Skip! Latið okkum heldur gera tingini púra greið, at hetta hevur ikki verið ætl- anin Etlanin var at Fossbankin vísir aftur skuldsetingum Bræv frá Foss- bankanum: Tá Fossbankin byrjaði fyri skjótt einum ári síðan, var fyrsta endamálið sjálvandi at reka rationelt og lenandi bankavirksemi. Skuldi tað eydnast at fáa bankan rationelt og væl riknan, lovaðu vit at hetta for at koma kundum okkara til góðar, annað- hvert sum hægri innláns- renta ella sum lægri út- lánsrenta, ella bæði. Hetta lyfti hava vit hildið. Kappingin millum bank- arnar er eisini komin kundunum hjá hinum bankunum til góðar. T.d. kostaði sethúsafíggingin hjá hinum bankunum 16% yvir 7 til 10 ár, tá vit komu inn á marknaðin. Vanlig sethúsafígging er í dag komin niður á 12—14%, og skal nú av- dragast yvir 14 til 20 ár. Vit í Fossbankanum kunnu sjálvandi bert gleð- ast, bæði vegna okkara egnu kundar, men so sanniliga eisini vegna kundarnar hjá hinum bankunum. Rentustødid og rentumunurin Í hesum døgum verður Fossbankin lagdur undir at hava skyldina av, at rentan fer 2 prosent upp. og hinir bankarnir leggja Fossbankan undir at reka ábyrgdarleyst bankavirk- semi. Fyri kortum sóðu hinir bankarnir seg noyddar til at seta rentuna upp við tveimum prosentum, ti teir eru bangnir fyri at missa innlán til okkara. Men er tað so neyðugt at seta útlánsrentuna upp vð tveimum prosentum? Vit mugu hava í huga, at rentumunurin er hev- uðsinntekan hjá bank- unum. Bankarnir kunnu við áseting av teim ymsu innláns- og útlánsrentun- um í rættiliga stóran mun sjálvir avgera, hvussu stórar inntekur teir skulu hava. Fleiri ting kundu bent á, at hetta ikki gongur heilt so lætt long- ur. Longu kveldið eftir, at hinir bankarnir settu inn- lánsrentuna upp, boðaði Sjóvinnubankin frá, at hann ikki fór at hækka út- lánsrentuna til sethúsa- bygging og til vinnulívið. Bert lán til privatnýtslu fara at dýrka. Tað var sostatt íkki neyðugt at seta útláns- rentuna upp, sjálvt um innlánsrentan før upp. Rentumunurin er fram- vegis nog størur til at bankavirksemi kann loysa seg i Føroyum. Tad hava vit i Foss- bankanum hildið alla tíðina. Vit undrast bert yvir, at hinir bankarnir ikki funnu út av tí nakað fyrr. Útlánsrentan og vinnulivsiløgurnar Vit skilja væl, at politikar arnir eru eymir um, at út- lánsrentan hækkar. og harvið dýrkar um ílogu- kostnaðin hjá vinnuliv inum. Men veruleikin er tann. at teroyska rentusteðið ikki hevur tann ovurhonds stóra týdning fyri fer- oysku vinnulivsiløgurnar, sum ofta verður ført fram. Fiskivinnan verður figgjad vid fast forrent- aðari = realkreditfígging,. landskassafigging og annars vid lånum ur Fisk- aribankanum og ødrum ut- lendskum lånistovnum. Vinnulivid uppi å landi fer eftir øllum at døma framvegis at kunna figgja sinar iløgur vid biligum realkreditlånum. Rakstrafiggingin hjå fiskiskipum, flakavirkjum og aðrari útflutnings- vinnu fer, sum vit longu hava verið inni á, ikki at dýrka. Búskaparliga stødan Hin vegin halda vit, at tad er rætt, at rentan å lånum til privatnytslu fer upp nu buskaparligi aktiviteturin endurnyggja ein part av flotanum og umstrukt- urera flotan nakað, og man brúkti tað ambodid, sum kallast skip fyri skip, men tað hevur ongantíð verið ætlanin, at hetta skuldi framhald- andi, soleiðis at her kundu gerast stórar spekulatión- ir í eini sovorðnari skipan Tað er grundleggjandi hugsan í javnaðarflokk- inum, at ognarrætturin skal spjadast i samfel- verða agnum. Tað má kunna vera soleiðis, at menn runt um í bygd- unum ymsastaðni í land- ungir inum kunnu hava megu- leikar fyri at kunna fáa síni egnu skip. Vit kunnu ikki forsvara, at bert teir, sum eiga nakað, skulu fáa gamalt útskift við nýtt Hetta eigur at verða tikið upp. helst nú áðrenn jól at broyta endurnýggingar- TA —————————————————— stórur. og handils- og fram- vegis eru stor. Hetta minkar um eftirspurn- ingin eftir nýtsluverum í eini tíð, har allir polit- ikarar eru samdir um, at gjaldsjavnahallini privatnýtslan er 1 sterra lagi. Ein heg innlánsrenta tálmar eisini nýtsluna við tað. at ein sterri partur av inntekunum verður settur av til uppsparing heldur enn nýtslu. At nýtslulán dýrka, meðan vinnulívslán og sethúsalán standa í stað, er hverki ábyrgdarleyst ella samfelagsskaðiligt. Vit kunnu tíverri bert undirstrika, at í tí búskap- arligu stoðu Føroyar eru í, er hetta ein neyðug og ynskilig gongd. Men tað verður áhuga- vert at síggja, hverja ábyrgd hinir lánistovn- arnir meta seg at hava mótvegis tí samfelag teir virka í. Í hvussu so er ein av hinum lánistovnunum metir, at tað er óneyðugt at hækka rentuna á set- húsalánum og vinnulívs- lánum. Tað skuldi tí heldur ikki verið neyðugt hjá lands- stýrinum at sett tiltek í verk, ið minka um kapp- mynstrið soleiðis, at vit kunnu lata okkara stersta vinnulívsvirði, t.v.s. at ungfólkið í landinum fáa ein meguleika at ogna sær skip og reka skip, og vit mugu syrgja fyrr, at Skip verða keypt til ávís økir, ið hava verið forsemd nú í åravis Tad er greitt, ath etta verður nakað trupult at umsita, tad krevur pol- itiskt dirvi at gera hetta men tad er ikki rætt at geva tað inntrykk, at eig- ur tú ein gamlan »dunk«, so fært tú eitt nýtt skip í staðin, púra automatiskt Tað kunnu vit ikki standa modell til. Vit mugu held- ur taka trupulleikarnar við at fordeila til ungfólkið já okkum og fordeila tað tólini mangla Thomas Arabo ngina 1 Í0royska kapitalmarknaðinum Vit í Fossbankanum kunnu i øllum førum vissa okkara kundar um, at vit ikki hækka nakra utlåns- rentu, og at vit framvegis kunnu tryggja kundum okkara lagaliga og skila- góða fígging. Helgi Fossádal Profa máling besta dygd Sámiligir prísir MIDBYURIN TORSHAVN TLF. 16066 SS SS