hósdagur 13. november 1986síða 6

tíðindablaðið Vandi á ferð AFTUR ein óhugnalig dálkingarvan- lukka hevur skeikað heimin. Í kjalar- vørrinum á tveimum av heimsins ræðuligastu dálkingarvanlukkum í søgu jarðarinnar elvdar av manna hond — fyrst eiturgassvanlukkuni í Bhopal í India og síðani kjarnorku- vanlukkuni í Tjernobyl í Sovjetsam- veldinum — kom nú vanlukkan í Sweitz, sum hevur dálkað alla Rín- ánna og hóttir við at dálka Norð- sjógvin eisini. MEÐAN vanlukkurnar í Bhopal og Tjernobyl kravdu mong mannalív og hava gjørt mong sjúk, so hevur henda seinasta vanlukkan á eini kemiskari verksmiðju í Sweitz fyri- bils ikki havt við sær fólkaskaða, men harafturímóti hevur vanlukkan dálkað stóru Rínánna so mikið nógv, at alt lív er deytt, og fólk bera nú ótta fyri teimum óhugnaligu avleiðingun um, sum henda dálking fer at fáa á | vistfrødiligu javnvågina yvirhøvur VANLUKKAN i Sweitz hendi sunnu dagin. Tå kom heldur i eina kemiska verksmiðju, sum hevði vid sær, at luftin varð dålkad, men tað, sum verri var, at nógv tons av eitraðum vatni runnu út í Rínánna. Vatnið er vorðið eitrað av vandamiklum tungmetall- um o.g. so sum kyksilvuri. Alla staðni framvið ánni bera fólk nú eisini ótta fyri sjálvum drekkivatninum, og tað seinasta vit hava frætt um vanlukk una er, at eisini Norðsjógvurin er vorðin dálkaður. Men enn er alt ov tíðliga at siga, hvussu stórar avleið- ingar dálkingin fer at hava á lívið í Norðsjónum. LÍKA so lítið sum vanlukkurnar í Bho- pal og Tjernobyl ongantíð áttu at ver- ið hendar, líka so lítið átti henda van- lukkan at komið fyri. Tí hon kundi verið fyribyrgd, um teir, ið áttu verk smiðjuna, høvdu hugsað um trygg- leikan og høvdu brúkt part av profitt- inum til at framt henda tryggleika. Tað er nevniliga komið fram, at um- redda fyritøkan í 1981 fekk at vita frá einum tryggingarfelag í Sweitz, at trygdarviðurskiftini vóru als ikki í lagi, og at neyðugt varð at betra um hesi. Fyritøkan lurtaði ikki eftir hes- um tryggingarfelagnum og fyri at sleppa bíligari vendi hon sær til eitt týskt tryggingarfelag, sum ikki setti somu strongu krevini. Og úrslitið síggja vit so nú; ein óhugnalig van- lukka, sum kundi verið fyribyrgd, um bert peningur varð brúktur til at tryggja verksmiðjuna betur. TAÐ er greitt, at vit við teirri áhald- andi ídnaðarmenningini kunnu ikki tryggja okkum 100% móti slíkum vanlukkum, sum vit her hava umrøtt. Men júst við hesum vanlukkum, sum eru hendar, hava vit so eisini fingið vissu fyri, at tað hevði borið til at fyri- byrgt teimum ella forða ringastu av- leiðingunum av teimum, um pening- ur hevði verið brúktur til eina betri trygd. Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Miller Utgevari: P/f Sosialurin Fyritaksstjóri: Krisjan Dahl Blaðfóik: Høgni Djurhuus Randi Jacobsen Tórfinn Smith Ljósmyndari: Kalmar Lindenskov P/f Pressan 1981 TAÐ er hugstoytt at vita sær, at eftir- læti mótvegis teimum stóru ídnaðar- fyritøkunum — um tær so eru eystan ella vestan fyri kann vera tað sama — skal vera so stórt. Vit øll hava krav uppá, at nýggjur og lívshóttandi ídn- aður ikki sleppur at tíggja sær sum honum lystir og royna at sleppa sær undan ábyrgd, tá talan er um at gera iløgur i neyðuga trygd. Í nógvum før um eru tað ríkar og peningasterkar fyritøkur, sum hava ovurstóran pro- fitt, ið royna at sleppa sær undan at brúka pening til eina betri trygd. Slíkt eigur ongastaðni at verða tolt og tí eiga umhvervisfólk kring allan heim at tala at og alla tíðina fylgja væl við EFTIR bert nøkrum fáum árum hava vit upplivað tríggjar álvarsamar dálk ingarvanlukkur. Tann fyrsta var fjart frá okkum, í India, tann næsta nakað nærri, í Sovjetsamveldinum, og tann triðja enn nærri, í Týsklandi. Ein kann tí náttúrliga spyrja. hvussu leingi vit føroyingar bert sleppa at vera eyg leiðarar til tílíkar vanlukkur! Nær fer ein líknandi vanlukka at raka okkum eisini? STUTT frá fiskileiðum okkara liggur kjarnorkuverkið Dounrey í Skotlandi Hetta verkið skal útbyggjast til at vera heimsins størsta og einasta av slíkum slag. Kjarnorkuburturkast úr øllum heiminum skal flytast higar við skipum og flogførum. Kann ein van lukka á hesum verkinum fáa avleið ingar fyri okkara lítla samfelag hevur verið spurt og svarið er eittans: hon fer at taka livsgrundarlagid undan okkara tjóð. Vit eiga tí saman við grannatjóðum okkara framhaldandi at mótmæla hesi ætlaðu útbygging- ini MEN eitt er so tað, sum fer fram í okkara grannalondum. Tað hava vit bert lutvísa ávirkan á. Hvat fer fram um okkara egnu leiðir avgera vit har- afturímóti fyri stóran part sjålvi. Nøk- ur ár herfyri var donsk umhvervis- skipan sett í gildi í Føroyum. Tó varð hetta treytað av at uppskot um før- oyska umhvervislóg eisini varð lagt fyri tingið. Hóast ein tílík lóg skuldi leggjast fyri tingið í fjør, er framvegis einki hent. Vit kunnu tí bert vóna, at landsins myndugleikar eru so mikið at sær komnir, at teir hava lagt sær í geyma tað, sum er hent úti í heimin- um kring okkum, og eggjaðir av hes- um vanlukkum og av ótta fyri hvat kann henda her hjá okkum, skunda sær at fáa framt eina føroyska um- hvervislóg, sum kann tryggja okkum móti dálkingarvandum á egnum eki. jamii Nr. 128 13. november 1986 Um friari råsdrekkasølu Eg dugi ikki at siggja nakra búskaparliga og samfelagsliga nyttu ! teimum fráhaldsfelags- skapum/fylkingum um landið og so tey avven)- ingarheim, sum vit hava í Havn og so tað sum kom- ið er á Velbastað. Tí satt at siga, so kennir ein til aðrar avvenjingarhættir, har heilivágur ikki verður nýttur, sum vanligt er, og sum dálkar mannalikamið hjá hverjum einstekum, men lat tað fara. Eg vil siga, at fráhalds- felagsskapir/fylkingar og trúarfelagsskapir/fylking- ar kann ein leggja undir at forða fyri skynsomum loysnum, tí hesir felags- skapir/fylkingar forða fyri, at vit kunnu broyta rúsdrekkasteðuna her á landi hjá hverjum einstek um, sum er niðurundir komin av rúsdrekkaávum og sum gerst samfelags tapari Hetta vil ein í stuttun kað tøll vid i! KK: ø I ð Kal KK } í 3 ð ø í til rúsdrekka, og tá id ikki so nógv verður drukkið uppá ein gang, verða skað- arnir av rúsdrekkaávum avmarkaðir. Og víðari, so metir ein tað vera lættari rúsaðar ein- staklingar, enn einstakl- ingar, sum hava fingið skaðar av, at tað hevur verið drukkið ov nógv uppá ein gang. Tað kostar ikki so heilt lítið fyri sam- felagið at veita neyðuga viðgerð, skal tað ikki fáa heilsuligar avleiðingar eins og eðrum, sum stand- ast av rúsdrekkadrekkar- at viðgera ii. Friari rúsdrekkasela kann avmarka munandi um hesar nevndu vansar, og kann eisini skapa eina betri rusdrekkamentan, sum tað semir seg teroy- ingum, á sama hátt sum vit kenna til í øårum lond um uttan um okkum, ið hava fríari rúsdrekkaselu Vit høvdu eisini sloppið nógvum førovingum und til tey undir 18 ára aldur Eg haldi, at peningur játtaður á løgtings-figg) arlóg til fráhaldsfelags skapir/fylkingar, sum bert nera at sær sjálvum og hvers vit ikki síggja nak að úrslit av teirra arbeiði viðv. rúsdrekka, so hevði peningurin verið betri nýttur at latið hann bein leiðis til teirra, sum líða undir rúsdrekka. Ég eri ikki ræddur fyri at kjak ast í dagbleðum og á ann an hátt. Lat meg gera øll um tað greitt, at rús drekka loysir ikki trupul leikar hjá nekrum, men skapar trupulleikar fyri ein sjálvan og onnur, sum líða undir rúsdrekkarii, ikki minst av ellum er hetta galdandi fyri ell tey sum á ein hvenn hátt býnum og í dansi verða hesum seinri ampað av ávum Eg skal meira frá rúsdrekka, sun greiða ein hevur merkt keðiligar avleiðingar av Hans Birgir Hansen Til eftirlitskvinnurnar imahjálpina innan He Vit lesa í bleðunum, a kjak er við at taka seg upp ímillum heimahjálp og eft- irlitskvinnur Hvat er hetta fyri nak- að. og hvar hoyrir hetta heima? Tú sum skrivar hetta bræv við undir- skriftini Eftirlitskvinnur- nar, hevur neyvan allar við tær. Í slíkum starvi skuldi tú verið so frægt búgvin, at tú ikki skrivar nakað uppá nakkan á eðr- um. Hví skalt tú taka leiðsl- una í forsvar? Lat leiðsl- una um tað. Ella er tú ein sum leiðslan ber yvir við, so tú skyldar teimum for- svar? At dema heimahjálp at snorksova er undir allan kritikk; hevur tú sovorðna í arbeiði, so slepp tær av við hana sum skjótast. Heimahjálparastovnur- in kann ikki forsvara tí- líka arbeiðskraft, tí heima- hjálpin er sosiallógarinnar forlongdi armur og skal tí vera álítandi. Vit vita, at mangan er stríggið og tungt at vera heimahjálp; tí er neyðugt at hava eftirlitskvinnuna at styðja seg til uppá ein góðan og tryggan máta. Í ødrum londum fer heimahjálpin á skeið í eina viku, áðrenn byrjað verð- ur at arbeiða, meðan her nýtist einki ein lítil frágreiðing m haimið t skal til, har er ikki lætt at skula hjálp Sannleikin er veita ta tervandi tann, at alt ov nógvar heimahjálp ir arbeiða í áravís uttan nakað skeið; tað er neyv- an ov nógv sagt, at sterra helvtin av arbeiðandi heimahjålparum eru uttan utbugving Eftirlitskvinnur, samlid arbeidi vid betri kontakt vid tykkara arbeidskraft (heimahjálparin) — istadin fyri óneyðugt bladtjak, sum bert hevur eitt enda- mál, at bróta niður og oyðileggja fyri ellum góð- um kreftum, sum so harð- liga er brúk fyri. Tað er tykkara uppgáva at tilrættaleggja arbeiðið so gott, sum Heimahjålp- arastovnurin kann koma á tað steði, honum var til- ætlað Míni ráð eru: Takið saman um tær góðu heimahjálpir tit enn eiga, áðrenn tær rýma, latið vera at sáa mistreysti og bróta niður; tit eru ikki ferar fyri einsamallar at gera nakað, men bert við góðum samanhaldi og við at stimbra hvenn annan verða tit ferar fyri at gera eitt gott arbeiði innan heilsustovnin. Tað er nóg svárt í dag at vera gamal og sjúkur. Al- mannastovan virkar ikki, Q 14 pensionirnal KOMA i dagar ov seint, verða ikk fordar a jour, ikki eitt orð til umbering. Hver fær renturnar an peninginum Pension istarnir eiga tær, ein vana tekk til tey, sum í dag eru útslitin av at uppbyggja hetta mega fela seg sum ómagar og burturkast Askoðari samfelag og nú Profa máling besta dygd Sámiligir prísir MIÐBYURIN TÓRSHAVN TLF. 16066