hósdagur 27. november 1986síða 7

Nr. 134 — 27. november 1986 | IOGT — Foroya Stórlosja mótmælir tollfriari solu av alkoholi: Landið eigur ikki at undir- grava sín egna alkoholpolitikk — Stødugt vaksandi ferðamannavinnan, sum helst skuldi verið frítíð og endurmenning fyri fólk, hevur tíverri eisini við sær eina útbreiðslu av alkoholtrupulleikum — bæði millum ferðafólkini og íbúgvararnar í ferðamannalondunum. Samstundis hjálpir hon altjóða alkohlkapitalinum at vinna nýggj marknaðarlond. Hóast myndugleikarnir við jevnum millumbili siga seg 10yddar at leggja alsamt størri avgjøld og skattir á borgararnar, fyri at tálma 1ýtsluna, sum tikið verður il, so eru tað framvegis nøk- undan at avgjøld- ur, sum sleppa gjalda nekur av unum. Tað eru tey, sum hava ráð at ferðast. 1 fjer ferðaðust 122.000 fólk millum Feroyar og útheimin. Øll hesi høvdu, Sjúkrahúsmálið Eitt, sum vit nú í sein- astuni hava upplivað her í Feroyum, er, at ávísir bólkar i samfelagnum bara »taka« seg til rættis sum teimum lystir. Hetta ar ikki minst galdandi fyri almenn starvsfólk, sum líka leggja í hvat politisku myndugleikarnir siga. Hetta síggja vit eisini tí- verri innan sjúkrahús- málið. Nú ein dagin skrivaði :in yvirlækni við lands- sjúkrahúsið, at tað var forkastiligt at málið var »livid politiskt, hver skal siga, at teir ikki sloppu at zera sum teimum lysti. Nei tað er akkurát har hundurin liggur grivin. Vit velja politisk um- boð, millum annað fyri tann skuld, at samfelags- ágóðarnir, eisini teir al- mennu, skulu verða so javnt býttir sum gjerligt, og at ikki nekru fáa alla trygd meðan hin fáa onga. Nú havi eg altíð hildið at javnaðarflokkurin hevur stuðlað tí at allur ágóði skal býtast so kristiliga sum gjerligt, og havi tí valt hann. Men hvussu er vorðið í hesum málinum. Sum suðuroyingur veit eg av royndum, hvat tað vil siga at hava ótrygg sjúkrahúsviðurskifti. Einaferð tá umráddi at fáa líkinda ferðasamband n oyddust suðuroyingar mannsterkir til Havnar fyri at sláa fast, at tað eis- ini búgva fólk sunnanfyri suðuroyarfjerð. Vónandi noyðast vit tað ikki aftur hesaferð. Eg vil minna umboð okkara á tingi um, at javn- aðarflokkurin eigur 1/3 av ellum sínum atkveðum her suðuri. Ætla tit nú at stinga okkum í ryggin, so eru tit ikki verdug umboð fyri okkum, og so má svíða sum svellur til eitt komandi val. H Taka undir við FUT Soljóðandi skriv er sent Foroya Landsstýri hin 21.11.1986: Føroya Musikklærara- felag samtykti å eykaadal- fundi hin 1. november at kunngera landsstyrinum, at felagid tekur undir vid teimum tollkrøvum, ið fel- agið hjá undirhaldstón- leikarunum, FUT, hevur ett fram. Long tíð er nu unnin, síðan málið um oll á ljóðferum varð lagt ram og heita vit við hes- um á landsstýrið um at greiða málið nakað skjótt. Við hávirðing Feroya Musikk- lærarafelag við myndugleikanna vælsign- ilsi, meguleikan at gera so- kallaðan tollfrían handil um- borð á flutningsferunum Hvussu nógvar inntekur landið misti av hesum, veit eingin við vissu. Men tollfría selan, og missurin, veksur ár um ár. Hetta við tollfríari selu byrjaði í smáum í fimti- árunum. Tax-free sela, sum tað vanliga verður nevnt. Ferðamannavinnan var ikki serliga framkomin um tað mundi. Men síðani tá, eru hendar stórar broytingar á hesum eki, og talið av fólk- um, sum »ferdast« er tiggju- faldað. Í 1950 varð mett, at altjóða turisman taldi 25 mill- iónir ferðandi. Í 1970 var talið 160 milliónir og í 1980 næstan 280 milliónir ferða- fólk. Eitt virksemi, sum frá byrj- an var týdningarleyst og lítið áhugavert, hevur ment seg, og er vorðið ógvuliga sterkt eftir stuttari tíð — tax-free selan. Hetta uttan at nakar stórvegis hevur gáað um alkoholpolitisku avleiðingar- nar. Tann parturin av ferðafólk- unum, sum fara til menn- ingarlondini, er øktur úr 11,1 % í 1970 til 16,6% í 1980 av samlaðu turismuni í heim- inum. A hendan hátt er tax free selan komin meira víða um í heiminum. nakað, sum eisini inniheldur eina út- breiðslu av teimum trupul- leikum, sum fylgja í kjalar- verri alkoholnýtslunnar. Kanningar vísa heilt greitt, at tax-fee selan verður nógv nýtt til at marknadarføra nýggjar drykkir pláss við síðuna av >teimum Hesir fáa gomlu«, og hevur sjálvandi við sær, at nýtslan veksur Hetta er eitt týðandi sjónar mið móti taxfree- seluni um allan heimin Utrokningar vísa, at henda tollfria selan svarar til umleið 5 — 10 prosent av samlaðu hjá um allan heimin, og svarar tað til 2 milliardir US dollars Tann norðurlendski parturin av hesum er útrokn- aður til umleið 250 milli ónir US dollars (tvs. um 1,9 milliard fer. krónur) Staðugt søluni framleidarunum ferða- mannavinnan, helst skuldi verið fritid og endur- menning fyri fólk, inniheldur vaksandi sum Flogfelegini fara ikki at missa stórvegis inntekur av hesum, ti sonevnda tax-free søl- an verður í dag ikki nýtt, sum stóra inntøkuiskoytid, men heldur sum ein máti hjá teim:1m ymisku flogfeløgunum at kappast. Fyri ferjurnar, sum sigla millum tey ym- ísku norðurlondini, verður inntskumissurin harafturímóti týðandi, um tollfría seinn verður avtikin, sigur IOGT. Liknandi áheitanir, sum IOGT rørslan hevur sent til Føroys Landsstýrið, eru send- ar stjórnunum í hinum norðanlondunum av IOGT felagsskapum í avvarandi londum eins og Norðurlandaráðnum. ————O—— tíverri eisini eina útbreiðslu av alkoholtrupulleikum — bæði millum ferðafólkini og íbúgvarnar í turistlondunum. Samstundis hjálpir hon al- tjóða alkoholkapitalinum at vinna nýggj marknaðarlond. Í fleiri idnadarlondum hava vit seinastu árini sæð, at nýtslan av alkoholi er mink- andi ella stendur í stað, men hetta fær tó ikki alkohol- kapitalin at gevast á hondum. Størri dentur verður ístaðin lagdur á tax- free seluna í ídnaðarlond- unum og nógvir pengar verða brúktir til at fáa nýggjar marknaðir í menningarlond- unum Alkoholidnaðurin er eingin pinkulingur tverturímóti Sum dømi kann nevnast, at ein fyritøka, Seagram, fram- leiðir 150 ymisk sleg av brennivíni og umleið 300 ymisk sleg av víni. Hesir drykkir verða seldir í 175 londum og fyritøkan hevur 15500 starvsfólk í 19 londum Í 1980 seldi tøkan fyri 2,6 milliardir US dollars og vinningurin i teirra Seagram fyri lumma var 145 millionir doll ars Cola tyritekan er nýliga eisini komin við í alko- holvinnuna. Teir keyptu eitt vinmerki (uppskriftina) fyri 50 milliónir dollars. Teir keyptu ein víngarð fyri 100 milliónri dollars og eina verk- smiðju fyri 75 milliónir doll- Coca ars. Síðani brúktu teir 50 milliónir dollars til at markn aðarfera nýggja merkið Samanlagt gevur hetta 275 milliónir dollars, ella góðar 2 milliardir feroyskar krónur — bara fyri eitt merki. Hetta —.—— = COOK en200 fyri at vísa, hvussu stórar peningaligar kreftir og áhugamál, eru við og stýra alkoholnýtsluni í stóran mun. Móttiltekini stendur land okkara fyri. Ein grundgeving fyri at steðga tollfríu seluni av alko- holi er, atlandið als ikki hevur nakra sum helst orsek at lata fólk sleppa undan at gjald hesi avgjøld, bara tí at tey skulu út at ferðast. Eisini átti okkara samhugi og ábyrgd mótvegis eðrum londum, og serliga menningarlondunum, at verið ein grundgeving fyri at steðga alkoholkapitalinum í framferð síni. Innan EF verður arbeitt við eini ætlan, miðar ímóti at avtaka tollfríu sel- una EF landanna millum fram móti 1990. sum IOGT og bróðurfelags- skapirnir í grannalondunum meina, at tey norðurlendsku londini leggja sær hetta í geyma, og eisini at fáa Ftollfri marknaðin nordurland- anna millum avtiknan fram moti 1990 Flogfeløgini fara ikki at missa størvegis inntøkur av hesum, ti tax-free sølan verð- ur i dag ikki brúkt sum stóra inntøkuiskoytid, men heldur sum ein máti hjá teimum ym- isku flogfeløgunum at kapp- ast Fyri ferjurnar, sum sigla millum tey ymisku norður- londini verður inntøkumiss- urin harafturímóti týðandi, eiga at um tollfría selan verður avíikin, ti í nógvum forum hava skipafelegini = bygt ruturnar á tað grundarlagid, at henda sølan skal verða ein stór inntekukelda, t.d. tær kendu »Sprutt-ruturnar«. Tollfria sølan er oftast eisini vid i lysingunum, sum skulu lokka fólk at brúka ruturna- — fara út at ferðast. Hesin trupulleikin hjá skipa- feløgunum verður tó at loysa politiskt innan rammurnar í flutnings- og sjóvinnupoli- tikkinum. Búskaparliga sæð er toll- fría selan Ebbered Bank um- aftur. Hon ekir nýtsluna við í minsta lagi 5%, og svarar tí til í minsta lagi 5% av alko- holskaðunum í samfelagnum Tíverri, so eru ikki gjerdar nakrar serliga útrokningar í Feroyum, sum vísa hvussu nógv alkoholnýtslan kostar okkum årliga, men ellum er greitt, at tað eru ikki smá tel tosað verður um. I Sveríki eru gjerdar neyv- ar útrokningar á hesum eki, og tær siga, at hesi fimm prosentini kosta samfelag- num 900 milliónir sv.kr. (vegna skaðar av alkohel- nýtslu). umframt 700 mill- mistari innteku til landið, tí ikki verða goldin avgjøld og tollur. IOGT rerslan kann ikki góðtaka, at vit luttaka í út- flutningi av alkoholtrupul- leikum við avgjaldsundan- tiknum alkoholi IOGT rerslan heldur, at tað er rætt at brúka avgjeld á alkohol fyri at hjálpa til at avmarka nýtsluna, men kann ikki góðtaka, at landið áhendan hátt undirgravar sin egna »alkoholpolitikk«. IOGT rørslan krevur ti, at hendan tollfria sølan av alko- holi heldur uppat tómir í